Planten sieren de muren van de Moerasdraak

Onder huizen en bruggen, dwars door het centrum van Den Bosch, loop het riviertje de Binnendieze. Vanaf dit water vaar je zo de Overlaat in. Schipper en gids Marion van de Broek manoeuvreert met de filmploeg op een fluisterboot langs de oude stadsmuren. Stadsecoloog Martijn van der Sluijs-Boven vertelt ondertussen over bijzondere planten die gedijen op de vochtige, kalkrijke muren.  

Menno Bentveld zit nog niet in de boot, of Martijn heeft al wat bijzonders gespot. Een klein, lila bloemetje met gele vlekken siert de oude stadsmuur: de muurleeuwenbek. De stadsecoloog legt uit dat, wanneer de bloem is uitgebloeid, één van de zaden blijft zitten aan de top van de bloemsteel. De steel kromt zich en drukt het zaad tegen de muur aan. Wanneer het gesteente zacht genoeg is, blijft het zaadje zitten waardoor een nieuwe plant kan gaan groeien.   

Even later vaart de ploeg langs een wand vol met klein glaskruid. De soort doet het goed op de kalkrijke stadsmuren. "Vroeger werd het door de Bosschenaren gebruikt om glazen en metaal mee te wassen", vertelt Martijn. In de blaadjes zitten silicakristallen die als een soort van schuurmiddel werken en saponinen, die ook wel bekend staan als zeepstoffen.  

Marion vertelt dat de Binnendieze in het verleden diende als bron van vervoer en (drink)water, maar ook als afwatering voor regen- en rioolwater vanuit de stad. Die extra afwatering komt nog altijd van pas wanneer het er flink regent. Aan de noordkant van de stad gaat de Binnendieze over in de Dieze, die richting de Maas stroomt. De rivier wordt vanuit het Oosten gevoed door de Aa en vanuit het zuiden door de Dommel, die rond de Overlaat stroomt.  

Den Bosch is gebouwd op een zandheuvel tussen al die waterwegen in. Daar werd in de Middeleeuwen al handig gebruikt van gemaakt door de Spanjaarden. Zij zetten de moerassige Overlaat in als inundatieveld, dat met dammetjes onder water gezet kon worden. Zo werd het bijna onmogelijk voor Willem van Oranje om de stad in te nemen en kreeg zij haar beruchte bijnaam: De Moerasdraak.  

Kijk zondag 7 juni 2026 om 19.25 naar de aflevering over de Overlaat bij Den Bosch op NPO 2!