Paardenbloemen zonder pollen: komt dat steeds vaker voor?

Paardenbloemen maken stuifmeel aan, maar de meeste soorten hebben het niet nodig om zich voort te planten. En zo zijn er dus ook soorten die geen pollen meer aanmaken. Die paardenbloemen zonder pollen onderzoekt Yannick Woudstra. Onder andere in de duinen van Meijendel.

In Nederland komen een heleboel verschillende soorten paardenbloemen voor. Dus die je zo tussen de stoeptegels in de stad tegenkomt, dat is niet zomaar dezelfde die je aantreft in de duinen van Meijendel. De verschillen tussen de soorten paardenbloem zitten ‘m in heel veel details: van de omwindselbladeren tot de kleur van de steel, en ga zo maar door. De Veldgids Paardenbloemen biedt handvaten daarvoor. De soorten die Woudstra onderzoekt, zijn veel voorkomend in duingebied. Bij deze paardenbloemen komen planten voor die wel en die geen stuifmeel aanmaken.

"Paardenbloemen zijn klonaal", vertelt onderzoeker Woudstra. "Ze produceren zaad zonder bestuiving." Kortom: de zaden die de paardenbloem maakt, zijn klonen van zichzelf. "Ze hebben dus ook geen stuifmeel nodig om de zaden te produceren", aldus Woudstra. Ondanks dat de plant het niet nodig heeft, maakt de paardenbloem toch stuifmeel aan. "Dat is eigenlijk best wel gek, want ze gebruiken het helemaal niet", legt Woudstra uit.

Woudstra doet daar onderzoek naar: in welke hoeveelheid komen pollenloze paardenbloemen voor? En: in welk tempo vindt deze evolutie bij de specifieke soorten paardenbloemen plaats? “Hoe dat misschien verandert over tijd. Want, als ze geen stuifmeel meer nodig hebben voor voortplanting dan is er ook geen natuurlijke selectie meer om het te behouden.” Oftewel: evolutionair hebben ze het stuifmeel niet nodig. 

“Sterker nog”, zegt Woudstra, “als ze het kwijt zouden raken zouden ze er beter vanaf zijn. Want het aanmaken van stuifmeel is eigenlijk verloren energie. En als je dus de stuifmeel productie kunt uitzetten dan kun je eigenlijk heel veel energie terugwinnen en in andere processen stoppen. Bijvoorbeeld, door meer zaadjes te maken, meer bloemhoofdjes te maken. En dat is ook wel aangetoond in experimenten. En zo verwacht je eigenlijk dat het stuifmeel afneemt.”