Sfeerfoto van Vroege Vogels
Vroege Vogels
Vroege Vogels

Elke vrijdag om 19.50 opnpo2

Elke zondag van 7 uur tot 10 uur op

Natuur, milieu, klimaat en dierenwelzijn in Nederland staan centraal. Als 'advocaat van de natuur en spreekbuis van het milieu' maakt Vroege Vogels zich al meer dan 40 jaar hard voor een groener Nederland.
Vroege Vogels

Hoe overleven dieren in ijskoud water?

21 feb 2021
  •  
leestijd 2 minuten
  •  
565 keer bekeken
ijs

© Fotograaf Sasja van Meel

Het Naardermeer is weliswaar maar één week bevroren geweest, maar het water is nog ijskoud. Hoe overleven dieren die in het water leven deze kou? Daar blijken ze verschillende strategieën voor te hebben. Sommige insecten zijn juist in de winter extra actief.

Verschillende strategieën


Veel soorten waterinsecten hebben stoffen in hun lichaam waardoor de lichaamstemperatuur kan zakken tot ver onder het vriespunt. In de winter worden in hun lichaamsvloeistof suikers en eiwitten aangemaakt die werken als een soort antivries. Sommige soorten waterinsecten maken hun maag en darmen leeg en voorkomen zo dat er zich ijskristallen kunnen vormen rondom de voedseldeeltjes. Verschillende ongewervelden nemen beschermende maatregelen: ze maken een cocon van taai materiaal (wormen), of dichten hun huisje af met een leerachtig laagje (slakken en kokerjuffers). Vissen trekken weg uit kleine sloten en plassen en zoeken dieper water op om zo bevriezing te voorkomen. 

Bevriezing

Soms bevriest een sloot of plas helemaal en is er geen ontsnappen meer aan. Wanneer dat gebeurt trekken dieren zich vaak terug in de bodem. Onderzoekers die bevroren bodemmonsters meenamen uit het veld, met hierin ingekapselde organismen, vonden dat in veel gevallen enkele dieren overleefden. Uit een experiment waarbij een soort slak, erwtemossel en kokerjuffer werden ingevroren, bleek dat deze dieren 5 maanden in het ijs bij -4 graden Celsius konden overleven. Ook waterkevers zijn in staat ingekapseld in ijs te overleven.

Zuurstof

Overleven in het koude water is dus goed mogelijk, maar ijsvorming levert nog een ander probleem op voor de waterdieren: er kan zuurstofloosheid optreden in het water. Algen en waterplanten die groen zijn in de winter produceren zuurstof onder invloed van zonlicht. Wanneer het ijs door sneeuw minder helder is, dringt er bijna geen licht meer in het water door. In het donker wordt er geen zuurstof meer geproduceerd door de algen. Bij weinig zuurstof sterven de meeste waterdieren, te beginnen bij vissen omdat deze relatief veel zuurstof nodig hebben. Waterinsecten kunnen lage zuurstofconcentraties tijdelijk overleven door inactief te worden, waaronder door hun stofwisseling sterk te vertragen.

Ontwijken


Niet alle waterdieren zijn ’s winters actief. Volwassen dieren van bijvoorbeeld verschillende soorten vliegen en muggen sterven in het najaar, nadat ze eieren gelegd hebben. De eieren overwinteren (kunnen tegen bevriezing) en komen het volgende voorjaar weer uit. Deze dieren ontwijken dus de extreme omstandigheden tijdens de winter.

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar