Op pad met Menno Bentveld: Schoolplaat

"Eén programmaonderdeel dat altijd succes oplevert en waarvan we al van tevoren weten dat het de uitzending haalt, is peuren met schepnetten in slootjes", schrijft Menno Bentveld in zijn column voor de Varagids. Ook in natuurgebied de Braakman waar de sloten nog lijken op de bekende schoolplaat van illustrator M.A. Koekkoek. "Bijna te mooi om waar te zijn."

Lees hieronder de gehele column:

Iets met een sloot en schepnetjes: altijd goed. Tijdens de draaidagen voor Vroege Vogels-tv hebben we gewoonlijk allerlei afspraken, ontmoetingen en avonturen in ons draaischema staan. Met botanici op zoek naar voorjaarsbloeiers, met ornithologen wachten op de visarend, met mensen van de Zoogdiervereniging speuren naar de bever.

Veel van die afspraken zijn succesvol en leveren prachtige items op en sommige ook weer niet omdat de bever, havik of hazelworm van dienst zich niet zomaar aan dit schema houdt en weigert te komen opdagen. You win some, you lose some. Dat maakt het spannend. Eén programmaonderdeel dat altijd succes oplevert en waarvan we al van tevoren weten dat het de uitzending haalt, is peuren met schepnetten in slootjes.

In welke sloot je ook peurt, er komt altijd wel iets omhoog dat de moeite waard is. Vroeger, in het vorige millennium, kon het nog weleens gebeuren dat je op de lagere school (zo heette dat duizend jaar geleden) voor je uit zat te suffen en je blik getrokken werd door een schoolplaat die de laatste verhipping van het klaslokaal had overleefd en niet in de vlikobak terecht was gekomen.

In veel gevallen was dat ‘In sloot en plas’, de Moeder aller Schoolplaten van de hand van meesterillustrator M.A. Koekkoek. Je kon dan heerlijk wegdromen bij de jagende libellenlarven, de kamsalamanders, de gewone geelgerande waterroofkever en een stevige klomp kikkerdril. Ooit sierden deze natuurprenten, samen met de historische taferelen van Isings en Jetses, alle schoollokalen in het land om daarna naar zolders of de vuilverbranding te verhuizen en tegenwoordig weer op te duiken in vintagewinkels à raison van € 75 of meer.

De sloot van Koekkoek is werkelijk sprookjesachtig; bijna te mooi om waar te zijn, zóveel leven krioelt er rond. Nu is het zo dat hij kunstenaar was en zich dus enige dichterlijke vrijheid veroorloofde. En daarbij is de ecologie van de gemiddelde sloot gedurende de afgelopen honderd jaar nogal veranderd aangezien de mens het toen nog moest doen zonder kunstmest, PFAS, pesticiden en microplastics. Kort gezegd: de Nederlandse sloot heeft nogal op z’n donder gehad.

En toch, en toch: een potje scheppen langs de waterkant blijft leuk. Ook in natuurgebied de Braakman, ooit zoute zeearm van de Westerschelde, daarna ingepolderd tot landbouwgebied en nu omgevormd tot wilde struinnatuur. ’s Morgens vroeg scharrelen we er met onze schepnetten rond en halen samen met de ecologen van Waterschap Scheldestromen kleine watersalamanders, waterroofkevers en donderkopjes naar boven.

Wij vergapen ons en voelen ons weer kind, de ecoloog telt en meet want wil weten hoe het staat met de gezondheid van de Braakman. Die blijkt uitstekend, getuige alles wat zich in ons netje verzamelt. Zó gezond als op de iconische schoolplaat van Koekkoek misschien net niet, maar ach, een mens moet nog iets te wensen over houden…

Kijk zondag 31 mei 2026 om 19.25 naar de aflevering over de Braakman op NPO 2!