Onderzoek: wat deden neanderthalers in Drenthe?

Je zou het niet zeggen als je erlangs fietst. Toch ligt langs de weg van het Drentse Donderen naar Norg een een akker waar veel sporen van Neanderthalers zijn gevonden. Het is de grootste Neanderthaler-vindplaats van Noord-Nederland. De afgelopen twee weken deed steentijdarcheoloog Marcel Niekus van Stichting Stone hier onderzoek.

Rond vier opgravingsputten in de grond werken zo’n twintigtal archeologen en vrijwilligers in oranje veiligheidshesjes. In vakken van vijftig bij vijftig centimeter wordt de grond voorzichtig afgeschraapt en onderzocht op door neanderthalers bewerkt vuursteen. “Waarschijnlijk vonden ze vuursteen bij de beek iets verderop en hebben ze daarvan op deze hogere plek afslagen geproduceerd om te gebruiken.”

We spreken over 50.000 jaar geleden: de laatste ijstijd, toen hier ook wolharige mammoeten en grottenleeuwen rondliepen. Onlangs kocht de Provincie Drenthe de akker op om er natuur van te maken. Niekus en collega’s onderzoeken nu waar de archeologisch meest interessante plekken liggen, zodat hier rekening mee kan worden gehouden tijdens de natuurontwikkeling. “Daarnaast zijn we ook erg benieuwd hoe ze precies van dit gebied gebruikt maakten en wanneer ze hier exact leefden.”

Sinds de ontdekking van de neanderthaler in de negentiende eeuw zijn we totaal anders gaan kijken naar deze nauwverwante mensensoort. Vroeger zag men ze voornamelijk als domme holbewoners, inmiddels is dat beeld gekanteld. “We weten dat ze veel meer op ons lijken dan we eerst dachten. Ze lijken ook kunst te hebben gemaakt bijvoorbeeld, en begroeven hun doden.” Toch wordt ‘neanderthaler’ nog wel eens als scheldwoord gebruikt. “Een belediging voor de neanderthaler”, vindt Niekus.

We weten dus steeds meer over deze uitgestorven mensensoort, maar veel zal ook voor altijd een mysterie blijven. Hoe ze precies dachten zullen we waarschijnlijk nooit te weten komen. “Neanderthalers zijn een puzzel waarvan driekwart van de stukjes mist, en je de uitkomst niet weet.” Dat frustreert Niekus geenszins: “Dat motiveert me alleen maar meer om een puzzelstukje te vinden.”