Landschap van de Koude Oorlog, deel 2

‘Landschap van de Koude Oorlog’ is een prachtige wandelgids waarin historici Steven van Schuppen en Maarten Peters negen routes hebben uitgestippeld die langs bebouwingen en stukjes natuur leiden die wij dankzij de Russen nog hebben. Verslaggever Henny Radstaak liep twee wandeltochten met de historici. En omdat ik stagiair ben, is dat altijd een goed excuus om mee te gaan.

Voor de oliebollenkraam op het stationsplein van Ede-Wageningen begon de eerste wandeltocht. Hoe nat en winderig het die dag ook was, het mocht de pret van Maarten en Steven niet drukken om ons langs hun wandelroutes te leiden. Nog voordat Henny de microfoon had aangezet, vertelden zij prachtige anekdotes aan de hand van de dichtstbijzijnde kazerne. “Achter de hekken is het gras altijd groener”, zegt Maarten. “Echt waar, want het stukje natuur aan de andere kant is nooit aangetast door honden en hun baasjes.” “Je wilt niet weten hoeveel duizenden moorden er per jaar gepleegd worden door honden en katten.” Vult Steven aan. Het wandelpad dat langs de kazerne en het spoor loopt, buigt zich al snel af, de heide op. “Vanwege militaire doeleinden, heeft de gemeente hier nooit mogen uitbreiden”, verteld Steven. “De Veluwe, wat nu het grootste natuurpark van Nederland is, is dankzij de Koude Oorlog behouden.” Vol enthousiasme laten Maarten en Steven ons zien hoe Nederland zich destijds tegen het Rode Leger wilde weren. De bunkers die gebouwd zijn tijdens de Koude Oorlog hebben uitkijkgaten op het oosten, die van de Duitsers uit de Tweede Wereldoorlog op het zuidwesten. Een beetje verkleumd zijn wij weer terug op het stationsplein: “Ha, vier oliebollen voor vijf euro.” Steven, bedankt! De oliebol smaakte mij heerlijk.

Onze volgende bestemming is Arnhem. In de Neder-Rijn licht een met asfalt bedekte dijk. Op het eerste gezicht valt er weinig aan te zien. Maar wanneer Maarten en Steven elkaar weer feilloos aanvullen over de functie van deze dam, merk ik dat mijn mond open staat van verbazing. Geheime wachtposten en patrouilles, boten die onder schot werden genomen om nieuwsgierige bezoekers op afstand te houden. Door de anekdotes die de historici met de verschillende elementen in het landschap verbinden, komt deze jonge geschiedenis bijna tot leven.

Wanneer ik over de rivier tuur, zie ik door de dichte mist plots een felle schijnwerper van een boot oplichten. In een fractie van een seconden duik ik ineen, houd mijn adem in, doodse stilte, onbekend terrein… Maar nee, wanneer ik mij omdraai staat Henny nog steeds heel rustig achter mij in de regen met zijn recorder. Even dacht ik mij voor te stellen hoe de Koude Oorlog geweest moet zijn. Maar dat de spanning tot twintig jaar geleden zo hoog was, vind ik nog steeds onvoorstelbaar.

Dolgraag had ik de andere routes ook willen lopen met Maarten en Steven. Maar helaas, Henny heeft al genoeg opgenomen voor een hele uitzending. Ik vind het prachtig om te zien hoe direct geschiedenis en landschap met elkaar verbonden zijn. En nog mooier is het wanneer beide mannen vol lopen met verhalen. De wandelgids spreekt erg tot de verbeelding. Misschien komt er ooit nog wel een radioserie uit over alle routes die ik kan beluisteren terwijl ik het landschap van de Koude Oorlog bewandel. Want daar heb ik al wel een mooie voorstelling van.

Esther van der Hoeven