Koos Dijksterhuis: Het grote grazen

In bijna ieder natuurgebied grazen grote grazers. Vooral Hooglanders hebben een wilde look, met dat haar en die horens, maar het zijn goedzakken. Wandelaars willen beesten zien en grote grazers zijn de goedkoopste beheervorm. Overal zetten natuurbeheerders ze uit. Ooit begon het met één grazer per bunder, zoals in de veehouderij gangbaar was. Welke natuurbeheerder weet dat nog? Er grazen nu soms twee, drie grote grazers per hectare.

Grote grazers hebben hun deel van de Oostvaardersplassen in een zandbak veranderd, waar de meeste broedvogels en kleine grazers uit verdwenen zijn. Ree, haas, konijn en veldmuis zijn daar niet meer. Leeuwerik, nachtegaal, grutto; weg zijn ze.
Het grote grazen!

Oké, als de productiekoeien zo meteen het hele jaar op stal blijven, kunnen we uit de trein tenminste nog Heckrunderen en Hooglanders zien. Maar verder? De graasdruk is in veel natuurgebieden hoger dan op een modern veehouderijbedrijf. Zo wordt een natuurgebied intensief beweid grasland. Me dunkt dat we al genoeg intensief beweid grasland hebben. Natuurbeheerders dromen al over de oplossing: wolven erin en een ijzeren gordijn eromheen. Die wolven komen trouwens toch wel, net als die zeearenden. Daar zijn geen grazers voor nodig.

Ik heb ook jaren gedroomd van woeste bossen met wolven, wisenten en elanden. Herstel van het verloren paradijs. Sprookjesbossen en moerassen om in te verdwalen, een Olivier-Bommellandschap. In Nederland heeft dat misschien even bestaan. Maar de laatste zesduizend jaar is het landschap door landbouwers gevormd. Een afwisselend landschap met een enorme soortenrijkdom. Dat landschap hebben we grotendeels verwoest, en in de delen die we gered hebben, offeren we de planten en dieren op tegen grote grazers uit Polen of uit fokkerijen.

De natuur als safaripark. Hoever gaan we?

Sinds vorig jaar grazen wisenten in de duinen bij Overveen. Wisenten hebben in het wild nooit in Nederland geleefd. Wel oerrunderen, maar die bestaan niet meer. Met Heckrund en wisent doe we net alsof. En mammoeten dan? Die grootste grazers zijn ook uitgestorven, maar dan doen we ze toch ook net alsof? Dan laten we toch olifanten los in de natuur? Overdreven? In Denemarken doen ze het al.

Al die grote grazers. Hoe komen we ooit van ze af?

foto: Pooljaar.nl / Robert Lagendijk