Klimaatrisico’s bedreigen historisch erfgoed, zoals buitenplaatsen en beukenlanen

Historische buitenplaatsen, parken en ander groen erfgoed in Nederland lopen steeds grotere schade op door droogte, wateroverlast en hitte. De Vereniging van Particuliere Historische Buitenplaatsen (VPHB) waarschuwt op de Dag van het Milieu dat zonder gericht klimaatadaptief beleid waardevolle cultuurhistorische landschappen onherstelbaar verloren dreigen te gaan.

Eugène van Bouwdijk Bastiaanse, voorzitter van de VPHB: “De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft recent de klimaatrisico’s voor cultureel erfgoed in Nederland in kaart gebracht. Het rapport Klimaatrisico’s voor cultureel erfgoed laat zien dat de gevolgen van klimaatverandering zich niet beperken tot natuur en infrastructuur, maar ook het historische landschap, monumenten en collecties steeds sterker raken. Ook het groene erfgoed, waaronder historische tuinen, parken, buitenplaatsen en landgoederen, blijkt bijzonder kwetsbaar.”

Historische buitenplaatsen, zoals duidelijk zichtbaar bij Huis ter Hooge in Middelburg, zijn ontworpen in balans met water en landschap. Klimaatverandering vraagt om steeds intensiever beheer om die balans te behouden.

Uit het rapport komt een urgent beeld naar voren. Extreme droogte, wateroverlast, bodemdaling en natuurbranden leiden nu al tot schade aan erfgoed en zullen dat in de toekomst in toenemende mate doen. Monumentale bomen sterven af, historische lanen verdwijnen en ontwerpstructuren van landschappen raken verstoord. Ook archeologische resten gaan verloren door dalende grondwaterstanden, terwijl immaterieel erfgoed onder druk komt te staan door veranderende leefomstandigheden.

De kernboodschap van het rapport is helder: neem cultureel erfgoed expliciet mee in klimaatadaptief beleid. Niet alleen omdat erfgoed kwetsbaar is, maar omdat het ook betekenis geeft aan onze leefomgeving en onderdeel uitmaakt van onze geschiedenis. Het vertelt het verhaal van regio’s, gemeenschappen en generaties. Wanneer dit verloren gaat, verdwijnt niet alleen materieel bezit, maar ook identiteit en verbondenheid.

Volgens de RCE is het onwaarschijnlijk dat erfgoed altijd met specifieke maatregelen kan worden beschermd. Dat vraagt om keuzes, prioritering en soms ook het accepteren van verlies. Tegelijkertijd benadrukt het rapport dat erfgoed juist ook een kennisbron is voor klimaatadaptatie. Historische landschappen tonen hoe water werd vastgehouden, hoe groenstructuren verkoeling boden en hoe samenlevingen zich eerder aanpasten aan veranderende omstandigheden.

De VPHB sluit zich aan bij de oproep van de RCE en benadrukt dat erfgoed niet los gezien kan worden van klimaatbeleid. “Cultureel erfgoed is geen bijzaak in de klimaatopgave, maar een wezenlijk onderdeel van onze leefomgeving en identiteit,” aldus de vereniging.

Op deze Internationale Dag van het Milieu roept de VPHB beleidsmakers, beheerders en samenleving op om samen verantwoordelijkheid te nemen voor het beschermen en meenemen van cultureel erfgoed in klimaatadaptieve keuzes. Niet alleen voor het verleden, maar vooral voor de generaties die komen.

Bron: Vereniging Particuliere Historische Buitenplaatsen