Juristen waarschuwen: miljardenclaims bedreigen klimaatbeleid

Tijdens de klimaattop (COP31) roepen ruim zestig juridische experts de Europese Commissie en EU-lidstaten in een open brief op verouderde investeringsverdragen te herzien. De verdragen geven olie- en gasbedrijven de mogelijkheid om compensatie te eisen voor schade die zij zeggen te lijden door klimaatmaatregelen. De ondertekenaars waarschuwen dat de dreiging van zulke claims overheden kan afremmen bij het nemen van legitieme klimaatmaatregelen. Als claims worden toegewezen, kunnen de kosten uiteindelijk bij overheden en de belastingbetalers terechtkomen. Onderzoek van het Columbia Center on Sustainable Investment uit 2023 wijst uit dat op deze manier al 82,8 miljard dollar aan schadevergoedingen aan fossiele bedrijven is uitgekeerd.

Via investor-state dispute settlements (ISDS) kunnen buitenlandse investeerders via internationale arbitrage overheden aanspreken. Volgens de juridische experts is een trend waarneembaar waarin de fossiele industrie hier steeds meer gebruik van maakt in reactie op klimaatplannen van overheden. "Zelfs de dreiging van claims door fossiele investeerders kan een aanzienlijke belemmering vormen voor de noodzakelijke maatregelen," schrijven de ondertekenaars. Zij wijzen ook op de ongelijke positie in deze procedures: "Investeerders kunnen compensatie eisen, terwijl getroffen gemeenschappen, toekomstige generaties en het bredere publiek geen vergelijkbaar recht hebben om deel te nemen of rechtsherstel te vragen."

Afgelopen zomer kondigde ExxonMobil een procedure aan tegen de Europese Unie vanwege een nieuwe Europese klimaatmaatregel. De oliemaatschappij verzet zich tegen een verplichting onder de Net-Zero Industry Act om bij te dragen aan CO2-opslagcapaciteit. Met de aangekondigde procedure tracht ExxonMobil invloed uit te oefenen op Europese regelgeving en/of uiteindelijk de kosten van deze maatregelen op Europese burgers te verhalen. "Overheden moeten kunnen doen wat nodig is om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan. De dreiging van internationale claims kan die maatregelen vertragen en de samenleving blootstellen aan hoge kosten. De Commissie en de lidstaten moeten daarom nu actie nemen en de mogelijkheden voor de fossiele industrie om schade te claimen beperken," zegt Maikel van Wissen, oprichter en directeur van Advocates for the Future.

De experts brief doen in de brief vijf aanbevelingen voor beleidshervorming:

• Herzie verdragsbepalingen die fossiele investeringen beschermen tegen legitiem klimaatbeleid en beëindig of neutraliseer ze waar nodig.
• Breng contracten met fossiele investeerders in kaart die kunnen leiden tot compensatieclaims en probeer problematische bepalingen waar juridisch mogelijk aan te passen.
• Voorkom nieuwe ISDS-bescherming voor fossiele investeringen via verdragen.
• Vergroot de transparantie over verdragen en klimaatgerelateerde claims en zorg voor betekenisvolle publieke deelname.
• Steun internationale hervorming: sluit fossiele investeringen uit van verdragsbescherming via ISDS, bescherm de beleidsruimte voor klimaatactie en geef publieke rechtbanken een centrale rol.

De oproep is gericht aan de Europese Commissie én aan de EU-lidstaten. De open brief is hier te lezen.