Juridische procedure gestart voor verbod op PFAS-pesticiden

Pesticide Action Network Netherlands (PAN-NL) is een juridische procedure gestart om de bespuitingen met PFAS-landbouwgif in Nederland te stoppen. PAN-NL eist dat het Ctgb (College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden) de honderden pesticiden op basis van 27 verschillende PFAS-stoffen onmiddellijk intrekt. Deze PFAS-pesticiden breken af tot trifluorazijnzuur (TFA): een zeer kleine PFAS-verbinding die zeer mobiel en persistent is. TFA zit onder andere in ons drinkwater en overschrijdt op veel plaatsen de wettelijke norm voor grondwater (0,1 μg/L). TFA is een gevaarlijke stof en recent door het Europees agentschap voor chemische stoffen (ECHA) geclassificeerd als giftig voor de voortplanting (Categorie 1B) omdat het "het ongeboren kind kan schaden" en "verdacht wordt van het schaden van de vruchtbaarheid".

De pesticiden industrie heeft in de afgelopen decennia een reeks pesticiden (werkzame stoffen) op de markt gebracht die voorzien zijn van het element fluor. Omdat dergelijke verbindingen niet in de natuur voorkomen zijn ze slecht of niet afbreekbaar en blijven ze jaren actief in het milieu. Anders dan de bekende PFAS-problematiek van Chemours in Dordrecht, heeft het gebruik van PFAS-pesticiden in de landbouw veel minder aandacht gekregen. Een reden hiervoor is dat er gebrekkige meetmethoden worden gehanteerd die TFA niet (goed) aantonen in het milieu. 

In Nederland worden aanzienlijke hoeveelheden PFAS-pesticiden verkocht: in 2022 250.000 kilo. Inmiddels wordt PFAS overal gemeten in het milieu en ligt er een PFAS-deken over heel Nederland. Die vervuiling met TFA bouwt zich steeds verder op in bodem, water, lucht, maar ook in mens en dier. 

Onderzoek van de provincie Utrecht laat zien dat TFA in relatief veel hogere concentraties wordt aangetroffen in grondwater, ongeveer 1000 maal hoger, dan de overige PFAS-stoffen, tot een niveau van enkele microgrammen per liter. Dit is ver boven de norm voor grondwater van 0.1 microgram per liter. De provincie concludeert ook dat de TFA-concentraties sterk verhoogd zijn in met name gebieden met akkerbouw- en boomgaarden. Landelijk wordt in Nederland pas sinds 2024 op TFA in grondwater gemeten. Uit het rapport Grondwaterkwaliteit Nederland 2024 blijkt dat bij 78% van de ondiepe grondwatermeetlocaties de norm overschreden wordt.

Het toelatingscollege Ctgb heeft in december 2025 besloten voor middelen met een zestal PFAS-pesticiden een herbeoordeling uit te voeren. Dit zijn echter bij lange na niet alle PFAS-pesticiden die op de Nederlandse markt zijn toegelaten. Daarnaast is PAN-NL verontrust over de suggestie van het Ctgb om een 'impact analyse' uit te voeren. Dergelijke analyses hebben er in het verleden steevast toe geleid dat een voorgenomen verbod wordt geblokkeerd omdat de stoffen onmisbaar zouden zijn voor de landbouw. Verder duurt de herbeoordeling van het Ctgb tot einde 2028, terwijl volgens PAN-NL "de problematiek urgent is en de PFAS steeds verder ophoopt in het milieu".

Bron: PAN-NL