Jaap van Ginneken: De dierenkerst

De Dierenkerst

De Decemberdagen zijn geen uitvinding van de mensen, maar van de dieren. Niet de hinnikende schimmel van de Sint, de snuivende rendieren van de Kerstman, de balkende ezel en de os naast het kribbetje. Maar van hun kleine neefjes de knaagdieren en de vogels. Het is namelijk helemáál niet zo dat de Kerstman pas honderd jaar oud is, Sinterklaas duizend jaar oud, en het Kinneke Jezus tweeduizend jaar oud. Die feesten, en de preciese rituelen die erbij horen, zijn gewoon voortgekomen uit… de evolutie.

Daarvoor zijn drie redenen.
Dieren merken ten eerste dat de dagen geleidelijk aan korter worden, en de nachten langer. Ruim twee weken vóór de zonnewende, dus rond 5 en 6 December, begint ze dat steeds zwaarder te vallen. Een paar dagen ná diezelfde zonnewende, dus rond 25 en 26 December, beginnen ze te merken dat het tij keert. En een week later, dus met Oud en Nieuw, weten ze het zeker. De dieren die wij mensen noemen, zijn rond die tijd óók alsmaar bezig met donker en licht. Op Sinterklaas is het vroeg avond, maar schijnt de maan al door de bomen. Met Kerst steken wij kaarsjes aan, en later zelfs hele kerstbomen. En de nacht van Oud en Nieuw wordt verder opgelicht door vuurwerk.

Dieren merken ten tweede dat het kouder wordt, dat er voorlopig weinig meer zal groeien en bloeien. Dat het voedsel op begint te raken, dat het landschap schraal en kaal wordt. Ze maken dus samen snel de oude restjes op, en leggen nieuwe voorraden aan. Eén voorraadkamer is daarbij veruit de beste: ze zijn immers baas in eigen buik. Ze stoppen zich dus hélemaal vol met extra calorieën: met suiker, meel en vet. Oftewel met strooigoed en speculaas, boterstaaf en chocoladeletter, kerstkransjes en krentenbrood, rollades en braadvlees, oliebollen en appelflappen, totdat ze geen pap meer kunnen zeggen.

Knaagdieren proberen ten derde zo veel mogelijk energie uit te sparen. Ze staan steeds later op en gaan steeds eerder naar bed, worden allengs minder ondernemend en meer lusteloos. Totdat ze er nog maar nauwelijks uitkomen en langzaam wegsoezelen in een winterslaap. Ook de dieren die we mensen noemen, worstelen bij die feestdagen steevast met de randen van de nacht. Pakjesavond begint veel te vróeg, Kerst en Oudjaar wordt het veel te láát. Op Tweede Kerstdag en Nieuwjaar zijn we er bijna niet uit te branden, en ook de rest van de vakantie slapen we een gat in de dag. Sommige mensen voelen zich lusteloos en teneergeslagen.

Hoe lossen de vogels dat op? Net als wij - met Transavia en Easyjet. Ze gaan gewoon overwinteren als pensionado’s, of op wintervakantie als tweeverdieners. Ze vliegen lekker naar Zuid Europa of Noord Afrika, waar de dagen langer zijn en de nachten korter. Aan de kust van de Middellandse Zee genieten ze van een verdubbeling van het felle zonlicht door het weerkaatsende water. Net als wij in de Alpen door de weerkaatsende sneeuw. Alleen de thuisblijvers: die moeten het doen met een lichttherapielamp van Philips op het nachtkastje. Dat is eigenlijk het enige dat de mensen zelf hebben uitgevonden, van die hele Decembermaand.

© Jaap van Ginneken