Hoop in tijden van ecocide

De roep om het grootschalig beschadigen of vernietigen van natuur, oftewel ecocide, strafbaar te stellen wordt steeds groter. In het boek 'Hoop in tijden van ecocide', laten jurist Femke Wijdekoop en voormalig Tweede Kamerlid van de Partij voor de Dieren, Lammert van Raan zien hoe verschillende religieuze, inheemse en spirituele tradities deze roep ondersteunen. Zij sporen ons aan om onze relatie met de natuur te herstellen.

Volgens Lammert van Raan is onze relatie met de natuur nu verstoord: "Dat heeft catastrofale gevolgen voor flora en fauna, hele ecosystemen worden vernietigd. Dat menselijk handelen (of nalaten) is ecocide, letterlijk het ‘vermoorden van het eigen huis", en dat moet strafbaar gesteld worden."

Op 30 november 2023 diende toenmalig PvdD politicus Lammert van Raan een wetsvoorstel in, met een ecocentrische benadering binnen het strafrecht. Op dit moment is het beschadigen van ecosystemen alleen strafbaar wanneer een handeling de menselijke gezondheid in gevaar brengt. Maar geen enkel artikel in ons wetboek van Strafrecht zet onze leefomgeving centraal. Het wetsvoorstel past binnen een internationale trend waarin de ecologische maat een plaats krijgt in het strafrecht.

Wereldwijd is er een sterke beweging om ecocide strafbaar te stellen en te erkennen als vijfde internationale misdaad naast genocide, om zo vernietiging van de natuur en klimaatverandering te bestrijden.  Zo werd in België op 22 februari 2024 ecocide in de wet opgenomen. Lammert van Raan: "Na het advies van de Raad van State ligt het artikel nu bij een collega van de Partij voor de Dieren. die moet het advies verwerken in de initiatiefwet. Je hebt een lange adem nodig voor dit soort belangrijke dingen."

Het boek neemt de lezer mee langs de wijsheden van culturen en religies als Sami, West-Papua, Ubuntu, Hindoeïsme, Islam en Katholicisme. Zo deelt Helene Lindmark, lid van de Sámi, haar persoonlijke ervaring met haar dorp Liikavaara dat opgeslokt wordt door mijnbouw. Aangespoord door haar vader keerde ze ‘thuis’ van de industriële naar de in heemse wereld, luisterend naar de hartslag van Moeder Aarde.

Deze reis gaf haar de roeping als Wijsheidsmoeder. Ze draagt beide werelden in zich, wat niet makkelijk is: "Er is geen scheiding tussen een meer of de zee, en onszelf... wij zijn ook het water. Het water is de rivier van het leven, het is waar we groeien en in deze wereld gewiegd worden." De vernietiging van haar dorp door mijnbouw, omwille van consumeren, kan niet doorgaan: "Wanneer we de natuur vernietigen, vernietigen we ons volk." Daarom noemt ze het strafbaar stellen van ecocide een ‘briljant idee’.

Ook Raki Ap beschrijft zijn persoonlijke verhaal van bewustwording van identiteit, verbondenheid en wat ecocide aanricht in West-Papoea. Hier komen kolonialisme, kapitalisme, racisme, militarisme en de klimaatcrisis vernietigend samen. De 250 stammen die West-Papoea rijk is delen een gelijkwaardigheid aan elkaar en de natuur. Zijn ontmoeting met leider in ballingschap Benny Wenda leidde tot zijn missie voor een onafhankelijk West-Papoea – zoals ooit beloofd maar nooit nagekomen door Nederland – dat ecologisch en spiritueel in balans is.

Het is een lange mars, terwijl de vernietiging van leefgebieden onverminderd doorgaat. Vandaar de heel pragmatische en strategische blik op de strafbaarstelling van ecocide, omdat het helpt om de leefomgeving te beschermen.