Hoe het bodemleven verandert van gras en akker naar voedselbos

Wat gebeurt er onder de grond als je een kale akker of een grasland verandert in een voedselbos? Isabelle van der Zanden van het Nederlands Instituut voor Ecologie in Wageningen heeft dit onderzocht samen met enkele andere onderzoekers. De onderzoekers namen de bodem van 15 voedselbossen in Nederland en België (allemaal tussen de 6 en 29 jaar oud) onder de loep en vergeleken deze met nabijgelegen akkers, graslanden en natuurlijke bossen. Eén van de onderzochte locaties was het voedselbos in Haarzuilens.  

Het team onderzocht verschillende groepen bodemorganismen. Dit liep uiteen van microscopisch klein leven, zoals bacteriën en schimmels, tot grotere beestjes, zoals wormen, insecten, miljoenpoten en spinnen. Met grondboren, en speciale valletjes in de grond (pitfall traps) werd alles verzameld en in het laboratorium gedetermineerd. De belangrijkste conclusie? De wetenschappers ontdekten drie duidelijke patronen in de bodem.  

Voor bepaalde groepen dieren is de omslag naar een voedselbos een enorme boost. Als je kijkt naar de aantallen organismen—zoals miljoenpoten, pissebedden en hooiwagens—dan lijken voedselbossen nu al veel meer op een natuurlijk bos dan op een akker of grasland. Meer dan men van tevoren had verwacht. Dit komt vooral door de strooisellaag: de laag afgevallen bladeren en takjes op de bodem. In een grasland of open akker ontbreekt deze laag, maar in het voedselbos zorgt het voor voedsel én een vochtige beschutting tegen uitdroging.  

Kijk je niet naar de aantallen, maar naar de specifieke soorten, dan bevindt het voedselbos zich in een soort overgangsfase. Het is een echte mix. De soortenrijkdom laat een duidelijke overlap zien met zowel de akkers en graslanden als met het (oude) bos. De onderzochte voedselbossen zijn nog relatief jong, dus dit kan nog anders worden.  

Het derde patroon wat ze hebben gezien is dat het bodemleven nog altijd de geschiedenis van de grond met zich mee draagt. Dit is vooral te zien bij de bacteriën en nematoden (aaltjes). In Haarzuilens, waar het voedselbos is aangelegd op een voormalig extensief grasland, lijkt de samenstelling van deze micro-organismen nog sterk op die van het grasland. Of dit nog verandert met de tijd, dat is iets wat ze nog niet weten.  

Naast bovenstaande patronen, vielen de verschillen in de schimmels op. Voedselbossen bleken een extreem hoge diversiteit aan schimmels te herbergen. Dit komt omdat de bodem van voedselbossen niet verstoord worden, zoals bij akkers die jaarlijks geploegd worden. Schimmels zijn zeer gevoelig voor verstoringen dus het onverstoorde karakter van een voedselbos maakt het een goede plek. Bovendien zagen ze hier veel microleven dat slecht tegen droogte kan.  

Toch betekent dit niet dat elk organisme profiteert van een voedselbos. Elk landschap heeft namelijk zijn eigen 'kernsoorten'. Loopkevers bijvoorbeeld, houden juist van open, kale vlaktes waar ze jagen op luizen. In een dicht bos of voedselbos vind je ze amper. Een voedselbos is dus niet per se 'beter' voor álle dieren, maar het creëert wel een uniek, en biodivers ecosysteem.