Het culturele trekgedrag van lepelaars

De migratie van de lepelaar is in volle gang. Waar sommige overwinterd hebben in het warme zuiden, zijn andere nooit weggeweest. Volgens Wouter Vansteelant, onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen, wordt dit trekgedrag sociaal aangeleerd en is dit een voorbeeld van echte 'vogelcultuur'.  

“We zien enorme verschillen tussen de overwinteringsstrategieën van verscheidene lepelaars”, vertelt Vansteelant. “Van origine was de lepelaar een echte ‘Afrikaganger’, maar met de mildere winters van nu zien we steeds vaker dat individuen ook in Spanje, Frankrijk en zelfs in ons land overwinteren.” Dit gaat alleen niet altijd goed. “Een stevige winterprik kan nog wel eens fataal worden voor de blijvertjes.”

Maar hoe kiezen lepelaars voor een bepaalde trekstrategie? Om deze vraag te beantwoorden zenderde Vansteelant meerdere individuen, die hij op de voet volgt. “Lepelaars lijken niet ieder jaar dezelfde tactiek te kiezen. We zagen bijvoorbeeld dat de jonge lepelaar Fury zijn eerste jaar op de Wadden overwinterende en het jaar daarop pas de trek naar Sevilla waagde. Lepelaars lijken dus echt te moeten leren migreren”, vertelt Vansteelant.

“Lepelaars trekken bijna nooit met hun ouders”, zegt Vansteelant. “De broedzorg duurt slecht enkele weken en daarna staat het jong er helemaal alleen voor. Jongere lepelaars leren vervolgens migreren van andere oudere vogels. Hierbij zien we dat sociaal gedrag een grote rol speelt bij het vinden van een trekgroep, maar ook in de beslissing wanneer en waarnaartoe de groep vervolgens migreert.”

Volgens Vansteelant is dit een uiting van echte 'vogelcultuur'. “Cultuur is een gedragspatroon dat van generatie op generatie wordt overgegeven. Door de energieke communicatie en minieme ouderzorg die we bij lepelaars vinden, lijkt het trekgedrag dus cultureel te worden overgeërfd”, vertelt hij.  

Met nieuwe zenders die ook hun geluiden moeten vastleggen wil Vansteelant de communicatie voor en tijdens de migratie nog verder onderzoeken. Hierdoor zullen we nog meer inzicht krijgen in deze unieke 'vogelcultuur'.