Gestrande walvissen aan Schotse kust worden grondig onderzocht

Als een groep grienden verdwaald raakt of een walvis een verkeerde afslag neemt, kan die zomaar aanspoelen aan de Schotse kust. De Scottish Marine Animal Stranding Scheme komt dan in actie. Deze groep van strandingsdeskundigen snelt zich naar het aangespoelde dier. "Wij doen pathologisch onderzoek naar de gestrande walvissen en dolfijnen", legt strandingsonderzoeker Mariel ten Doeschate uit. "Dat is met het eerste doel om de doodsoorzaak te achterhalen. Dus dat is met name om te achterhalen wat de bedreigingen zijn voor de dieren in onze zee."

Dieren die kunnen aanspoelen aan de Schotse kust lopen uiteen doordat de kustlijn aan de Atlantische oceaan en aan de Noordzee grenst. "En we zitten op een migratieroute van verschillende grote walvissen", vertelt Ten Doeschate. "Dat maakt dat we redelijk wat variatie zien qua soorten. We hebben er bijna 20 in totaal. Dat varieert van grote walvissen zoals potvissen en bultruggen. Maar ook kleinere dolfijnen zoals gewone en gestreepte dolfijnen. Maar ook wel diepe duikers zoals spitssnuitdolfijnen en butskoppen."

Bovendien komt er in Schotland wel eens een massastranding voor. In 2024 waren er in één keer 77 grienden aangespoeld, een hele grote groep dus. Zulke strandingen zijn niet aan de orde van de dag, maar komen bij grienden bijvoorbeeld wel sneller voor dan bij andere soorten. Dat komt omdat de kleine walvissen, in het Engels pilot whales genoemd, in een sociale groep leven waarin de dieren dicht bij elkaar blijven en elkaar volgen. Dus als de aanvoerder van de groep bang wordt van iets en een andere afslag neemt, doet de rest dat ook. Hoe het komt dat zo'n groep aanspoelt, daar kunnen Ten Doeschate en haar collega's dus achterkomen met hun onderzoek.

Strandingen vinden plaats door verschillende redenen. Dat kun je ook wel onderscheiden door 'push' of 'pull' effecten. Push als een groep of individu vlucht voor iets wat beangstigend is. Pull als een groep grienden bijvoorbeeld achter voedsel aan zwemt. Maar een dier kan ook verzwakt en ziek zijn. Meestal is het ook niet één oorzaak die ervoor zorgt dat het misgaat.

Eerst kijken de onderzoekers naar de lengte van het dier en het geslacht. Dan naar interne en externe factoren om te zien of er bijvoorbeeld sprake is van ziekte en alle organen. Dat betekent dus ook dat ter plekke de aangespoelde walvis of dolfijn open gezaagd kan worden. Het liefst nemen ze het dier natuurlijk mee naar het lab, maar door de niet goed begaanbare kustlijn, is dat niet altijd haalbaar.

In de afgelopen 30 jaar is het aantal strandingen toegenomen, blijkt uit onderzoek van collega's van Ten Doeschate. "Dat kan positief zijn want er kunnen meer soorten voorkomen", legt Ten Doeschate uit. "Maar het kan ook iets negatiefs zijn, bijvoorbeeld als er meer dieren doodgaan." Bovendien komt er ook meer 'effort' bij kijken: er zijn meer mensen op het strand die weten dat Ten Doeschate en haar team bestaan, en zo worden ze ook meer gebeld om bij strandingen onderzoek te doen.