Effect van AI op onze planeet is groot

Je kunt er tegenwoordig niet meer omheen: kunstmatige intelligentie, oftewel AI. Velen vrezen de gevolgen en stellen zich vragen als: wat gebeurt er met onze menselijke creativiteit en onze banen? Anderen zien juist kansen en hangen aan de lip van de nieuwste ontwikkelingen. Maar achter deze razendsnelle technologische vooruitgang schuilt een schaduwkant: de impact van AI op ons klimaat is enorm. In Vroege Vogels maken we de balans op met Joris Krijger, AI-ethicus en techniekfilosoof. En we bespreken de uitkomst van een grote VN-top in Geneve, deze week, over de rol van AI bij het behalen van duurzame doelen.

Krijger volgt dagelijks de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie. Volgens Krijger ligt de nadruk vaak op wat AI allemaal kan, terwijl de gevolgen voor het klimaat onderbelicht blijven. Tegelijkertijd ziet hij ook kansen: “AI kan ons helpen duurzamer te leven en beter voor de planeet te zorgen, mits we er bewust mee omgaan.”

De wereldwijde CO₂-uitstoot van datacenters bedroeg in 2025 naar schatting 286 megaton, 57 procent meer dan eerder werd geraamd door het Internationaal Energieagentschap (IEA). Dat blijkt uit een deze week verschenen rapport van Allianz Trade, dat waarschuwt dat de uitstoot zonder verdere verduurzaming tegen 2030 zal oplopen tot 643 megaton. De groei wordt vooral aangejaagd door de snelle opkomst van AI, waardoor ook de elektriciteitsvraag fors stijgt. Nederland behoort tot de landen met de hoogste datacenterdichtheid ter wereld. Datacenters zijn hier inmiddels goed voor circa 7 procent van het totale elektriciteitsverbruik.

De ecologische voetafdruk van AI is gigantisch. AI-modellen verbruiken grote hoeveelheden energie, vooral tijdens de trainingsfase. Zo zou het trainen van een eerder AI-model ongeveer evenveel CO₂-uitstoot hebben veroorzaakt als 200 retourvluchten tussen Amsterdam en Tokio. Daarnaast speelt het waterverbruik voor de koeling van datacenters een belangrijke rol. Wetenschappers schatten dat een generatieve chatbot ongeveer 500 milliliter water verbruikt voor iedere 20 beantwoorde vragen.

Tot slot ontstaat ecologische schade al vóórdat een AI-model klaar is voor gebruik, namelijk in de productieketen van de benodigde hardware. Voor deze hardware zijn edelmetalen en zeldzame aardmetalen nodig. De winning van deze materialen veroorzaakt vervuiling, aantasting van ecosystemen en hoge CO₂-uitstoot door mijnbouw en transport.

Toch is AI niet alleen een klimaatprobleem. Volgens Krijger zijn er juist ook veel toepassingen die kunnen bijdragen aan een duurzamere wereld. Zo helpt AI om de landbouw milieuvriendelijker en efficiënter te maken. Met slimme modellen kan precies worden berekend hoeveel water, mest en bestrijdingsmiddelen nodig zijn. Dat voorkomt verspilling en verkleint de impact van de landbouw op het milieu.

Ook bij natuurbeheer speelt AI een steeds grotere rol. Door satellietbeelden, drones en sensoren te analyseren, kunnen veranderingen in natuurgebieden sneller worden opgemerkt. Denk aan het vroegtijdig signaleren van ontbossing, droogte of veranderingen in leefgebieden van dieren.

Daarnaast kan AI ook waardevol voor klimaatonderzoek zijn. Waar grote hoeveelheden data voor mensen nauwelijks te overzien zijn, kan AI-patronen herkennen. Zo krijgen wetenschappers beter inzicht in extreme weersomstandigheden, kwetsbare ecosystemen en de verdere gevolgen van klimaatverandering.

Hoewel AI kansen biedt voor natuur en klimaat, benadrukt Joris Krijger dat dit in de praktijk nog niet in balans is. “Alleen door kritisch te selecteren welke AI-toepassingen écht waarde toevoegen, kunnen de voordelen voor natuur en klimaat ooit opwegen tegen de ecologische kosten. Tot die tijd is er géén balans, maar vooral een groeiend probleem,” aldus Krijger.

Veel AI-systemen zijn groot en verbruiken veel energie, wat het milieu belast. Bedrijven en gebruikers kiezen vaak voor gemak: alles wat met AI kan, wordt toegepast zonder stil te staan bij de gevolgen. Volgens Krijger is de uitdaging om een balans te vinden tussen de mogelijkheden van AI en de impact ervan op het milieu.

Volgens Krijger begint het bij jezelf. Hij adviseert eerst na te denken voordat je AI gebruikt, het onderwerp vaker te bespreken om bewustzijn te vergroten, en onnodige toepassingen te vermijden. "Alleen zo kan AI een krachtig en verantwoord instrument worden, ten dienste van mens én planeet", legt hij uit. In zijn boek Onze Kunstmatige Toekomst bespreekt hij de ethische vragen die ontstaan bij het (her)programmeren van onze samenleving. "Alles wat we nu vastleggen, bepaalt hoe AI en duurzaamheid in de toekomst samengaan", vertelt Krijger.

Bronnen: Joris Krijger, Onze Kunstmatige Toekomst, Digital library IEEE Xplore, Digital Hummingbird