De bedwelmende geur van een zeldzame zandbij

In de oude kreekruggen waar het getij vroeger door de Slikken van de Heen stroomde, vinden allerlei zandbijen hun thuis. Het is best een uitdaging om de verschillende soorten uit elkaar te houden. Maar daar heeft entomoloog Wouke Willemijn van Hees een bijzondere oplossing voor: je kunt simpelweg aan de diertjes ruiken.

De voormalige kreekruggen zijn overdekt met kortgegraasd gas en het zonnetje warmt het rulle zand op. Ideale omstandigheden voor de zeldzame dageraadzandbij, die haar nestgang graaft in zanderige stijlwandjes. Deze soort werd voor het eerst in Nederland gezien in 2014, in Zuid Limburg. Vanaf 2021 werd de zeldzame soort ook meermaals in de Zeeuwse delta gevonden, onder andere op de Slikken van de Heen.

De dageraadzandbij vliegt al erg vroeg in het voorjaar en voedt zich dan met katjes van boswilgen, die nu volop bloeien in de Slikken van de Heen. Soms moet ze de hele dag door vliegen om voldoende stuifmeel voor haar nest te kunnen verzamelen, vandaar de naam ‘dageraadzandbij’.

Om de dageraadzandbij te herkennen kun je natuurlijk letten op hele specifieke kenmerken, zoals zwart behaarde tergieten en een witte floccus. Maar Wouke Willemijn weet ook nog wel een iets makkelijkere manier. "Ze ruikt licht zoetig", verklaart de entomoloog simpelweg. Die onderscheidende geur kan best handig zijn bij het determineren. Zo wordt een dageraadzandbij nog wel eens verward met de grijze zandbij, die veel algemener voorkomt. Qua uiterlijk lijken de soorten erg op elkaar, maar ze ruiken helemaal anders.

Het verschil in geur ontstaat door de feromonen - chemische signaalstoffen - die bijen uitscheiden om elkaar te kunnen herkennen. Bijvoorbeeld zodat mannetjes en vrouwtjes met elkaar kunnen paren. Mensen met een goed reukorgaan kunnen deze feromonen soms ook waarnemen.

Kijk zondag 17 mei 2026 om 19.25 naar de aflevering over de Slikken van de Heen op NPO 2!