Bibi Dumon Tak: Wat we van koeien kunnen leren

In Zandhuizen staat de leukste stal van Nederland volgens Bibi Dumon Tak. Hier mogen de koeien blijven voor het leven en krijgen nog de kans om met elkaar te communiceren. Nieuwe koeien worden daar welkom geheten met een zacht 'mmmmmmmm'. Daar kunnen wij iets van leren.

Lees hieronder de gehele column:

Deze column is de helft van een tweeluik. Sprak ik vorige maand over dieren die niet werden gehoord, dit keer gaat het over dieren die juist wel worden gehoord. Daarvoor trok ik naar de leukste stal van Nederland. Die staat in Zandhuizen. Er wonen drieënveertig runderen die nooit weg hoeven voor de dood, zoals de gang naar het slachthuis in boerenjargon heet, maar die mogen blijven voor het leven. Ze vormen samen een hechte kudde. De koeien en ossen worden pas van elkaar gescheiden als de dood er een komt halen. En het overlijden van de een betekent een nieuwe kans voor een ander.

Leonie Cornips, taalkundige en onderzoeker bij het Meertens Instituut, luistert al jaren naar koeien. Zij vertelde me dat er nergens in Nederland zo druk en divers wordt geloeid als bij Bert Hollander, de boer die deze kudde verzorgt.

In de stallen van de intensieve veehouderij, vertelde ze, is de koeientaal vlakker en minder gevarieerd, omdat productiekoeien veel minder de kans krijgen hun taal aan elkaar door te geven. Sterker nog, Cornips maakte mee dat communicerende koeien soms als lastig worden ervaren en eerder weg moeten voor de dood dan stille koeien. ‘Maar het enige wat ze deden,’ zei Cornips, ‘was de boer begroeten als hij de stal binnenliep.’ Ze deed me direct de koeiengroet voor. Met gesloten lippen bracht ze een zacht ‘mmmmmmmm’ voort.

Die dag was ze voor onderzoek aanwezig in de stal van Hollander waar twee nieuwe gelukskoeien, een moeder en een zoon, werden afgeleverd. Ik mocht naast Cornips staan en via haar meeluisteren naar wat de koeien elkaar te zeggen hadden.

Het verhaal begon al op het moment dat de veewagen het terrein opdraaide. Er werd direct geloeid. Met open mond en met volle kracht vroegen drieënveertig stemmen: ‘Hé, er gaat iets gebeuren, let op. Daarna viel er een stilte, want ze wachtten allemaal op antwoord uit de veewagen. En dat kwam. Een van de koeien, de moederkoe, zei ‘Hallo’. Een zacht ‘mmmmmmm’.

Dit deed ze om tegen die andere stemmen te zeggen dat ze in vrede kwamen. Er volgde weer een koor van opgewonden geloei: Wie ben je? Wie ben je? En daarna weer die zachte begroeting vanuit de truck.

Toen ging de klep open. Daar werd ik een beetje emo van omdat uitstappende koeien meestal terechtkomen in een abattoir terwijl deze twee hun geluk juist tegemoet traden.

Moeder en zoon werden tussen de andere koeien vastgezet. Alle koeien waren op dat moment aangebonden om de nieuwelingen zo rustig mogelijk te kunnen ontvangen. De zoon begon daarna voor het eerst, opgewonden, met open mond terug te loeien: Wie zijn jullie? Waar ben ik? Hoe dan? Maar zijn moeder bleef geruststellend groeten en hield daarbij het hoofd deemoedig laag om haar zoon te beschermen, om al die runderen te laten weten dat ze beide geen kwaad in de zin hadden.

Binnen een paar minuten ging de kudde van loeien met open mond over tot begroeten met de lippen op elkaar. Langzaam verdween de opwinding en werd er over en weer ge-‘mmmmmmmmmd’. Nadat de rust was weergekeerd maakte Hollander een voor een de koeien los. Er werd gesnuffeld, gelikt en met het voorhoofd tegen flanken gewreven. Al die tijd hielden moeder en zoon hun hoofden laag. Alleen de zoon brulde nederig nog wat na.

Diezelfde week las ik over de AZC-protesten in Apeldoorn, Loosdrecht, Den Bosch waarbij de monden van de tegenstanders permanent wijd open stonden. Ik hoop dat tegen de tijd dat de nieuwkomers daar arriveren, de lippen van de demonstranten zullen samensmelten tot een zachte groet. Ze hoeven het woord welkom alleen maar wat op te rekken en je bent er: ‘Welkommmmmm.’