Agrarisch natuurbeheer goed voor bijen en wespen

Op Proefboerderij “De Marke” bij Hengelo in Gelderland is de laatste jaren uitgebreid onderzoek gedaan naar de samenhang tussen agrarisch natuurbeheer en de aanwezigheid van bijen en wespen.

En wat blijkt: op “De Marke” komen bij elkaar opgeteld maar liefst 168 verschillende bijen- en wespensoorten voor. Een reportage.

Meer informatie
Er is weinig bekend over het voorkomen van bijen en wespen op agrarische bedrijven. Daarom is op het Praktijkcentrum voor Melkveehouderij en Milieu 'De Marke' bij Hengelo, Gelderland, onderzoek gedaan naar de bijen- en wespensoorten die er voorkomen in samenhang met het gevoerde agrarisch natuurbeheer. Opvallend veel soorten zijn waargenomen: 81 bijensoorten, waarvan 14% op de Rode Lijst staat en 87 wespensoorten, waarvan 39% afneemt in Nederland. Dit illustreert wat een dergelijk beheer aan natuurwaarden kan opleveren.

'De Marke' is een melkveebedrijf op droge zandgrond van 55 ha met circa 75 stuks melkvee en bijbehorend jongvee. Het bedrijf ligt in het kleinschalige landschap van de Graafschap, waarin kleine stukjes natuur – zoals bosjes, houtwallen en bomenrijen– worden afgewisseld met gras- en maïsland. Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw wordt hier door het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM Onderzoek & Advies) en Wageningen University and Research (Plant Research International en Animal Science Group) onderzoek gedaan naar de effecten van agrarisch natuurbeheer. In 1997 en 1998 is een groot aantal natuurelementen aangelegd, met een totale oppervlakte van 1,3 ha, die in het natuurplan voor 'De Marke' zijn beschreven (Guldemondet al. 1997). Naast deze aangelegde elementen zijn er op 'De Marke' drie bosjes te vinden, enkele houtsingels en een door wilgen omringde voormalige zandplas ('De Marke' plas). De resultaten van het beheer over de periode 1991-2001 zijn beschreven door Van Well et al. (2003).

Doel van het onderzoek was onder andere om vast te stellen welke bijen en wespen op een agrarisch bedrijf op zandgrond kunnen voorkomen en om een beeld te krijgen van de rol die de aangelegde natuurelementen spelen. Natuurelementen voor bijen en wespen op 'De Marke'. De aangelegde natuurelementen die voor bijen en wespen interessant zijn, betreffen heischrale kopeinden van percelen met aansluitend een steilrand (0,20 ha), verbrede schrale bermen (0,21 ha) en een flauw oplopend sloottalud met een gradiënt van vochtig naar droog (0,08 ha).

Bijen
Van de 81 bijensoorten ( Apidae s.l.) op 'De Marke' staan er elf (14%) op de Rode Lijst. Roodsprietwespbij Nomada fulvicornis en stomptandwespbij N. striata zijn 'bedreigde' soorten; dubbeldoornwespbij N. femoralis is 'ernstig bedreigd' en komt in slechts vijf atlasblokken in Nederland voor. Daarnaast zijn er acht 'kwetsbare' soorten aangetroffen. Vijftien soorten (19%) zijn op 'De Marke' sterk of zeer sterk afgenomen, terwijl in Nederland 47% van de soorten is afgenomen. Vijfenzestig procent van de soorten op 'De Marke' is (tamelijk tot zeer) zeldzaam (87% van de soorten in Nederland is zeldzaam). Dit laat zien dat op 'De Marke' een aanzienlijk deel van vanuit natuurbeschermingsoogpunt belangrijke soorten voorkomt.

Wespen
In totaal zijn 87 wespensoorten op 'De Marke' gevonden uit verschillende families: twee soorten mierwespen ( Mutillidae ), twee soorten keverdoders ( Tiphiidae ), 45 soorten graafwespen (Crabronidae), dertien spinnendodersoorten ( Pompilidae ), twaalf soorten plooivleugelwespen ( Vespidae ), twaalf soorten goudwespen ( Chrysididae ) en een soort knotswesp ( Sapygidae ).

Zeldzame soorten zijn de goudwespen Hedychrum rutilans en Holopyga generosa en de spinnendoder Aporus unicolor , die in 2003 en 2004 op wilde peen is gevangen. Een zeer zeldzame soort is de goudwesp Chrysis viridula , een parasiet op Odynerus-wespen. De waargenomen graafwesp Cerceris ruficornis , diesnuitkevers en haantjes als voedsel voor de larven vangt, is uiterst zeldzaam en bedreigd. Op 'De Marke' zijn 34 wespensoorten landelijk gezien (sterk) achteruitgegaan. Dit is 39% van het totaal aantal waargenomen soorten. Van alle soorten in Nederland neemt 43% van de soorten (sterk) af.