Zoals u wenst, mevrouw (1984)

De VARA zocht in de jaren tachtig naar ‘De gewone man’ en startte een comedy met volkszanger André Hazes. Het kwam al na één seizoen ten val.

André Hazes: 'Komt u soms uit Amsterdam?'
Carry Tefsen: 'Hoezo?'
AH: 'Vanwege dat "asbak". Dat is een echt Amsterdams scheldwoord.'
CT: 'Wat dacht je?'
AH: (begint te zingen) 'U zou een Amsterdamse kunnen zijn/ U bent beslist geen vrouw voor rode wijn/ Uw hart, dat is van goud, maar ook zo klein./ Ik voelde me bij u direct al thuis/ Hier hangt die echte sfeer van mijn oude huis/ Ik voelde me bij u direct al thuis, direct al thuis./ (op de melodie van 'Zij gelooft in mij') Wat ben ik blij, mevrouw/ Dat er eindelijk iemand van me houdt/ een Amsterdamse met een hart van goud/ die mij vertrouwt, die mij vertrouwt.'

Op zaterdagavond 7 januari 1984 zond de VARA de eerste aflevering uit van een nieuwe comedyserie: Zoals u wenst, mevrouw. Het was een zevendelige reeks die zich afspeelde in landhuis Oud-Crailoo, waar Jeanette van Crailoo (Carry Tefsen) en haar butler Kooyman (Joost Prinsen) woonden. De ster van de show was de nieuwe tuinman: André Luimer, gespeeld door volkszanger André Hazes, die regelmatig in een lied uitbarstte en zo de vrouw des huizes om zijn vinger wond. Zoals u wenst, mevrouw was een crime om te maken, werd door de VARA-voorzitter geminacht en kwam al na één seizoen ten val. En dat ging zo.

Begin jaren 80 was de VARA zoekende. De traditionele achterban van arbeiders was welvarender en individualistischer geworden, en daarmee minder honkvast. De ledenaantallen van concurrerende omroepen groeiden hard (Veronica 82%, VPRO 72%), dat van de VARA daalde. Het waren de jaren van de 'vertrossing', waarin de televisiezuilen van weleer wanhopig zochten naar populariteit, ondanks hun ideologische veren. De VARA was sinds kort officieel geen PvdA-vehikel meer, maar wilde wel graag een 'linkse volksomroep' zijn. Daartoe moest 'de gewone man' terug, meende voorzitter Albert van den Heuvel. Maar wie was dat eigenlijk, de gewone man?

Barkeeper André Hazes (1951) was al twee keer ontdekt als zanger, maar een solide carrière bleef uit. Tot 1980. De plaat Gewoon André bevatte nummers als ''n Vriend', 'Het is koud zonder jou' en vooral 'Een beetje verliefd' – hits die zijn reputatie voorgoed zouden vestigen. Opeens was heel Nederland in de ban van Hazes. De concerten van de volkszanger brachten mensen bijeen die elkaar, in die gepolariseerde tijden, op geen andere plek zouden dulden. 'Voor het eerst sinds de oorlog heeft Nederland weer iets wat bindt,' schreef Elseviers Magazine in 1982. 'Hij bedient een zeer gemêleerd publiek, zowel jongens van de vlakte als bekakte blazer-types.' Geknipt voor de VARA, dacht de omroep.

Na enkele muziekshows rond Hazes gebouwd te hebben, vond de omroep het tijd worden voor iets anders: een tv-serie. Vanuit verschillende hoeken werden creatieven op het project gezet. De club rond baanbrekende kinderproducties als De Stratemakeropzeeshow en J.J. de Bom, voorheen de kindervriend leverden regisseur Frans Boelen, acteur Joost Prinsen en schrijver Jan Riem. Deze laatste zette zich met Jan Boerstoel, schrijver van het betere kleinkunstlied, aan het scenario. Carry Tefsen was al drie jaar bekend als Mien Dobbelsteen in de comedyserie Zeg 'ns Aaa, een andere VARA-reeks voor de 'gewone man' die tot een succes aan het uitgroeien was. De enige in het zwembad die niet kon zwemmen, was de ster zelf.

Tefsen: 'Voor André was het iets bijzonders: hij ging acteren. Joost Prinsen, een ervaren acteur, kon hem steunen – al was er het gevaar dat deze hem zou overvleugelen. Maar André was heel schattig. Ik speelde een vrouw die rijk was geworden door haar echtgenoot, maar die was altijd weg, dus maakte de tuinman opeens een kans.'

Het scenario van Zoals u wenst, mevrouw werd geschreven op de personen van Hazes en Tefsen. 'Artistiek gezien niet het meest hoogstaande wat ik gemaakt heb,' vindt schrijver Boerstoel. 'Maar het was werk.' Boerstoels opdracht was zo goed als vrij. 'Wel herinner ik mij dat met André was afgesproken dat hij speciaal voor elke aflevering twee nummers zou schrijven,' vertelt hij. 'Maar daar kwam niets van terecht. Dan zat zijn personage bijvoorbeeld in de cel, en daar moest een lied bij, maar dat kon hij niet. Gericht schrijven is een vak apart.'

Het bleek niet de enige tegenvaller in het televisieavontuur. De filmploeg deed al snel een ontdekking: met Hazes viel niet te werken. 'Ik wil er niet al te lang over uitweiden, over de doden niets dan goeds,' vertelde Prinsen eind vorig jaar in dit blad, 'maar André Hazes was zo vaak dronken, dat ging niet meer. 's Ochtends nog wel, maar als je 's middags een vrij ingewikkelde opname hebt die bijna niet meer volbracht kan worden, ja, dan wordt het lastig. En repeteren – dan zaten we maar te wachten tot Hazes kwam.'

En als Hazes dan eindelijk kwam, was hij niet alleen. 'Hij nodigde al zijn vrienden uit,' vertelt Tefsen. 'In de serie vonden er heel veel feesten plaats op dat landhuis. De visite die er dan was, bestond vaak uit visite van André. Die kwamen naar de opnamen en liepen dan rond met bladen bier.' De actrice herinnert zich het werken als 'moordend'. Hazes kwam te laat, Hazes dronk tijdens repetities. Ook Boerstoel, die zelden aanwezig was bij de opnames, kwam ter ore hoe het filmen ontaardde in chaos. 'André kon redelijk innemen. Bovendien had hij veel schnabbels, soms wel drie op een dag. Dat ging allemaal ten koste van zijn acteerprestaties en zijn vermogen om zijn tekst te onthouden.'

Televisiekijkend Nederland had het al snel door. Zoals u wenst, mevrouw werd maar matig ontvangen. De eerste aflevering scoorde met een kijkdichtheid van 15,6% en een waardering van 6,6 niet slecht, maar TROS-serie Herenstraat 10 won met overmacht, met respectievelijk 44,6% en een 7,1. En toen moest de slechte pers nog komen.

'André Hazes, wees zuinig op je talent!' kopte Henk van der Meyden in De Telegraaf. De VARA had in juli 1984 bekendgemaakt dat Zoals u wenst, mevrouw een tweede seizoen kreeg, wat de boulevardjournalist ertoe bracht zich af te vragen of Hazes geen 'artistieke zelfmoord' pleegde. 'Hij doet zijn best heel leuk te zijn en het is niet leuk. Hij doet zijn best te acteren en het is niet goed.' De omroep kreeg ervan langs. 'Natuurlijk heeft de VARA er belang bij om de vele socialisten die in groten getale naar de TROS verdwenen, weer aan zich te binden door ook volkse programma's uit te zenden.' Maar Zoals u wenst, mevrouw was 'gewoon vulgair'.

Aart Staartjes, de bedenker van De Stratemakeropzeeshow, is minder uitgesproken, maar noemt de reeks toch 'niet te best'. Geforceerd, naar zijn mening. 'Het klopte niet. Ik put uit mijn herinnering hoor, maar het had iets van: kijk de VARA zich eens ontfermen over het volk en deze volkszanger.'

Ook binnen de omroep klonk gemor. Critici van de zoektocht naar een breed publiek zagen zich bevestigd in hun gelijk. Boerstoel herinnert zich de VARA uit die jaren als een slangenkuil. 'Je had er strikt vijandige eilanden. Als je in de kantine zat, was het leuk als een andere omroep een slecht programma had gemaakt. Maar wanneer je collega aan de andere tafel een slecht programma had gemaakt, kon het geluk niet op.' Overigens maakte Hazes het zijn criticasters gemakkelijk: hij bleef toch op de VVD stemmen, zo verklaarde hij desgevraagd in interviews.

Het gebrek aan liefde was wederzijds: de omroepvoorzitter leek maar weinig affiniteit met hem te hebben. 'Van den Heuvel had gezegd dat de VARA een serie met André Hazes ging uitzenden, maar dat hij zelf daar natuurlijk niet naar keek. Hazes, dat was televisie voor de gewone man,' verklapt Henk Spaan in het boek Vorm van vermaak. Spaan maakte destijds voor de VARA succesvolle satire met het programma Pisa, met Harry Vermeegen. De uitspraak van Van den Heuvel over Zoals u wenst, mevrouw was de directe aanleiding voor hun rubriek 'De gewone man', die de populariteitsqueeste bespotte. 'Wij maakten daar dan een item van, om de draak te steken met dat soort regenten.'

De uitspraak van Van den Heuvel is Boerstoel echter onbekend. 'Jan Riem – ik heb hem zojuist nog even gesproken hierover – herinnerde mij eraan dat die Van den Heuvel nog in een van de afleveringen heeft gefigureerd als een man op een bankje in het park. Dat zou erop duiden dat hij er toch niet zo op tegen was.'

Ook Staartjes vindt het overdreven te stellen dat het Hazes-avontuur de VARA in twee kampen verdeelde. 'Ja, er was wel een extreem linkse club naast een club die verandering en amusement wilde. Maar dat had je ook toen ik De film van ome Willem maakte. Toen werd er gemopperd dat Edwin Rutten een rechtse corpsbal was, die zou niet passen bij de VARA. Ik vond het leuk om juist bij de VARA zo'n figuur binnen te halen. En het werkte heel goed.'

Hoe dan ook, een tweede seizoen van Zoals u wenst, mevrouw kwam er niet. De VARA zette de samenwerking met Hazes voort, maar in de vorm van een reeks concerten, doorspekt met sketches. Tefsen ging niet mee: ze koos voor een ander project. De reden daarvoor was de chaotische gang van zaken van de afgelopen maanden, maar Hazes nam ze niets kwalijk. 'André is gewoon een natuurtalent geweest. Dat paste niet in een schematische werkwijze. Ik was ontzettend goede maatjes met hem. Ze zeggen wel eens: je houdt van zo'n man, maar er valt niet mee te leven.'

Dit artikel komt uit de VARAgids, 2013.

In de VARAgids tv-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie