Winfried Baijens: 'Ik vind het veel belangrijker dat mijn werk menselijk en oprecht is'

De Journaal-anchor en documentairemaker noemt zichzelf een kind van de ouderwetse journalistiek. ‘Ik zal nooit proberen om de luisteraar of kijker te overtuigen of op andere gedachten te brengen.’ 

Maar beste vent hou gerust van je vriend 

En strijd voor je rechten 

Desnoods er voor vechten 

Waar ze jou van beschuldigt, heb jij niet verdiend 

Met die strofe, gezongen in 1977 door de Zangeres Zonder Naam, begon het. Winfried Baijens vertelt op een schaduwrijk terras in Rotterdam-West over Luister Anita, de podcast die hij samen met Marieke de Vries en Marjolein Bax maakte naar aanleiding van 30 jaar Amsterdam Pride en de WorldPride. Winfried Baijens, Journaal-anchor en maker van de documentaireseries Het water komt, De aarde beeft en Het stof daalt, maakte al eerder De schaduwspits, een zoektocht naar homoseksuele profvoetballers die uit de kast durfden komen.  

‘Eigenlijk,’ zegt Winfried, ‘begon het al eerder, bij mijn goede vriend en platenverzamelaar Peter, die hier ook in Rotterdam woont.’  

Ja, de plaat Miami Nightmare uit 1977. Ik had weleens gehoord van de Zangeres Zonder Naam (artiestennaam van Mary Servaes) en haar protestsong ‘Luister Anita’, maar wist niet wat er allemaal achter zat. Miami Nightmare is de plaatopname van de protestavond tegen homohaat waar Mary Servaes dat lied zingt. Het nummer was gericht tegen Anita Bryant, een oerconservatieve christelijke actrice en zangeres uit Amerika. Zij protesteerde tegen een wet tegen homodiscriminatie in Florida, omdat ze homoseksualiteit zondig vond en een gevaar voor kinderen. Maar dat leverde paradoxaal genoeg juist een wereldwijd protest op tegen Anita zelf. En in Nederland vond de Miami Nightmareplaats, een avond in het Concertgebouw om geld op te halen voor een grote advertentie in Times Magazine en de Miami Herald tegen Anita Bryant. Jammer genoeg zijn van die avond geen beelden bewaard gebleven. 

En door een nog heel jonge Henk Krol georganiseerd. Die had ik eerder weleens gesproken in een politieke setting en dan waren we minder goede vrienden, omdat hij een loopje nam met de feiten, maar nu hadden we een heel prettige middag. Hij vertelde dat Carré nee had gezegd tegen zo’n avond, terwijl alles wat daar optrad natuurlijk zo gay was als wat, maar het Concertgebouw zei wel ja. En Mies Bouwman zei tot grote verbazing van Henk Krol ook meteen ja. En als de Koningin van de televisie zo’n avond presenteert, wil natuurlijk iedereen komen. Robert Long trad op, Jos Brink, Pia Beck en veel meer artiesten. En de zangeres van ‘Ach vaderlief toe drink niet meer’ en ‘’t Was aan de Costa del sol’ zong grappig genoeg in het chique Concertgebouw met haar zelfgeschreven ‘Luister Anita’ de hele zaal plat. Het publiek applaudisseerde zo hard dat het lied voor de plaatopname nog een keer over moest.  

Het ontroerde me enorm. En het verbaasde me. Hoe Mies Bouwman en Mary Servaes en al die anderen daar zo onbevangen en totaal onbevreesd hun steun uitspraken en voor de goede zaak streden. Het was op een prettige manier naïef. Dat kon toen nog, duidelijk en vrij je mening uiten. Als je dat nu zou doen, word je de volgende dag bedolven onder haatcommentaar. Ik denk dat Mies Bouwman dat in deze tijd echt niet had aangedurfd. Ikzelf denk ik trouwens ook niet.  

Paul de Leeuws ‘Blote jongens in het park’ was voor mij een heel gewaagd nummer toen ik als jonge gay in een Zeeuws dorp opgroeide. Ik kwam er voor de podcast ook achter dat 1977, het jaar van Miami Nightmare, een geweldig jaar is geweest voor de homo-emancipatie. Ik praat ook met emeritus-hoogleraar genderstudies Maaike Meijer, die in 1977 met haar Lesbian Nation de eerste homodemonstratie organiseerde, nog vóór Miami Nightmare. En in 1977 speelde een jonge Willem Nijholt in de musical Foxtrot waarin hij een man kust. Willem kreeg naar aanleiding van die kus zoveel boegeroep uit de zaal te verduren, dat hij persoonlijk aan Annie M.G. Schmidt vroeg: ‘Mag die kus er niet uit?’ Maar daar wilde Annie niets van weten. Die zei: ‘Je moet niet zo zeuren, je bent aan het pionieren.’ 

In zekere zin. Toen ik nog bij Nova zat, waar ik lang geleden begonnen ben, maakte ik al reportages over bepaalde buurten in Rotterdam die onveiliger werden voor homo’s. Het ging dan over jongeren uit de islamitische of uit de conservatief-christelijke hoek. Dat speelde sinds de Pim Fortuyn-tijd en kwam telkens terug. En dat mijn vrienden niet meer hand in hand durfden lopen, waar ik zelf ook voorzichtiger mee ben geworden. En nu dacht ik: ga ik weer een verhaal maken over het bekende probleem waar we het al twintig jaar over hebben, of ga ik een verhaal maken over de tegenkrachten, die er altijd zijn, toen en nu ook weer.  

Ja, dat is waar. Er is de laatste vijf jaar echt iets veranderd. Vroeger waren het meer aparte eilanden, de conservatief-christelijke groepen, islamitische fundamentalisten, extreemrechts. Toen had je er ook last van, maar toen kon je die groepen nog een soort van ontwijken. Maar sinds Meta en X hun sociale media niet meer modereren is het, met de manosfeer erbij, één grote kluwen geworden die elkaar vindt in online haat tegen vrouwen, queers, transgenders, joden en mensen van kleur. Je ziet daardoor wel heel goed dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten. 

Ja, dat was een paar jaar terug en is sindsdien nog moeilijker geworden.  

Als het nodig is en me past. Maar ik ben ook een kind van de ouderwetse journalistiek, van Nova en het Journaal. En in dat soort nieuwsprogramma’s gaat het niet om jou, maar om het nieuws. En dat journalistieke principe heb ik nog steeds. Toch heb ik door andere programma’s en dit soort podcasts geleerd om meer van mezelf te laten zien. Daar heb ik echt een vorm voor moeten vinden, een manier om jezelf mee te nemen, zonder dat zo’n podcast een egodocument wordt. Ik zal trouwens nooit proberen om de luisteraar of kijker te overtuigen of op andere gedachten te brengen. Ik laat de kijker liever zelf oordelen. Ik vind het veel belangrijker dat mijn werk menselijk en oprecht is.