Tien (2005-2007)

Tien jaar na het opzetten van commercieel tv-kanaal Tien blikten hoofdrolspelers terug: 'John had de zender nooit moeten sluiten.'

'Het doel is binnen drie jaar in de top drie van best bekeken zenders van Nederland te staan. Als het niet zo ver komt, beschouw ik dat als een mislukking en daar kan ik moeilijk mee omgaan.' – John de Mol in Paul Rosenmöller en…, IKON, 18 juni 2005

Pim Schmitz, voormalig directielid van Talpa Capital, dat het vermogen van John de Mol beheerde (later opgegaan in Cyrte Investments): 'De plannen ontstonden in 2004 toen John weg was bij Endemol en ging bedenken wat hij wilde doen. Hij heeft er met ons veel over gesproken, want hij had, qua bedrijf, niemand meer om zich heen behalve Talpa Capital. We stelden een businessplan op voor drie tot vijf jaar. Tien moest meer worden dan alleen een televisiezender. We liepen rond met het idee: we gaan een van de eerste multimediabedrijven te wereld starten.'

Remko van Westerloo, programmadirecteur Tien: 'Eind 2004 – ik was programmadirecteur van Net 5 – werd ik gebeld door John de Mol met de vraag of ik dezelfde functie wilde bekleden bij zijn nieuwe zender. Ik wist dat hij daarmee bezig was. Ik had al bedacht: als hij mij vraagt, dan is het waarschijnlijk een avontuur om geen nee tegen te zeggen. Ik ging bij hem langs en ben al heel snel gaan zitten met algemeen directeur Ronald Goes en zakelijk directeur Gert Grolleman. Mijn taak zou de inhoud van de zender zijn. Wat de voetbalrechten betrof, was Pim de dealmaker.'

Pim Schmitz: 'Het binnenhalen van het Eredivisievoetbal was een missie. Wij realiseerden ons dat het een verschrikkelijk grote stap zou zijn en een breuk in de Nederlandse voetbalhistorie om het Eredivisievoetbal van de publieke omroep naar een commerciële zender te laten gaan. John had met Sport 7 (het commerciële sportkanaal dat in 1996 flopte, red.) gemerkt hoe gevoelig dat ligt. Samen met hem ben ik bijna alle eredivisieclubs af geweest. Nee, die gesprekken gingen niet over geld – wij mochten niet over onze biedingen op de uitzendrechten praten – maar waren bedoeld om ons netjes voor te stellen en uit te leggen wat wij van plan waren. Bij PSV zaten we in het beste restaurant van Eindhoven, en in Rotterdam gingen we naar Kaat Mossel, zo'n beetje dé Feyenoord-eetgelegenheid van de stad. In Heerenveen ontving voorzitter Riemer van der Velde ons in zijn dijkhuisje, waar hij zelf visjes stond te bakken. We hebben bijzonder veel vis gegeten, maar er was wat over, en dat kregen wij mee. Alleen: als je dat in je auto legt, dan ruikt je auto zwaar naar vis. Dus wij hebben dat pakketje als twee opgeschoten jongens in de prullenbak gekieperd.'

'Ik ben net 49 en heb het gevoel dat ik creatief nog lang niet klaar ben. De opwinding overheerst. Ik barst nog van de energie.' – John de Mol, Algemeen Dagblad, 1 mei 2004

Gert Grolleman, zakelijk directeur Tien: 'Officieel begon ik in maart 2005. In augustus zouden we live gaan. We hadden nog niets. Geen mensen, geen redactie, geen programma's.'

Remko van Westerloo: 'Al snel belandde ik in een vleugel van een soort gigaboerderij in de bossen bij Huizen. Daar hebben we in de eerste vier, vijf maanden de boel opgezet. Het voelde als een vriendengroep. Er heerste een cowboymentaliteit: dit gaan wij doen.'

Nico Roest, destijds technisch manager bij DutchView, dat zich specialiseert in onder meer televisieregistraties: 'Rond begin mei wonnen wij de tender voor de dagelijkse techniek van Tien. Een eigen uitzendregie, plus een digitaal montageplatform, helemaal zonder tapes – in die tijd was dat nieuw. Tegelijk moesten alle kantoren van het gebouw op het Mediapark in Hilversum worden verbouwd en er moest een entree komen, met ontvangst voor publiek. Ik denk dat ik in ruim drie maanden dik 200 man aan het werk had. Voor de bouw liep er 140 man rond, de rest deed de techniek. Eigenlijk is het niet haalbaar in zo'n korte tijd, maar je doet het toch. De zomervakantie van 2005 hebben we overgeslagen.'

Gert Grolleman: 'Een complete sportredactie moest nog worden gebouwd, en een eigen studio, plus de regie. Onder die vloer lag nog een soort bord spaghetti van een halve meter diep, helemaal vol kabels.'

Nico Roest: 'In de ruimte waar de sportredactie moest komen, stonden kleine kantoortjes van zes bij zeven meter. Dat moest een grote kantoortuin worden en ons schema was heel strak. Toen ik mijn collega vroeg naar de sloop, was de boodschap: als jij hier morgenochtend binnenloopt, zijn alle veertien muren weg. De volgende ochtend kwam ik binnen in een enorme kantoortuin.'

Gert Grolleman: 'De grote valkuil is dat je alles zelf wilt doen. Dat gaat niet.'

Nico Roest: 'Elke vrijdagavond om half acht kwam John de Mol om de voortgang te bekijken. Ik wilde hem zelf steeds alles laten zien: kijk, nu zit de spanning op de techniek, nu gaan de lampjes aan. René, een jongen van zo'n 26 jaar die de entree van Talpa heeft geregeld, kreeg na de oplevering een enorme klap tegen zijn schouder van John: "Dat heb je goed gedaan." Dat maakte diepe indruk.'

'Al dat gezeur dat er was over sterren die ik wegkocht bij andere netten. Alsof dat iets ongelofelijks is.' – John de Mol, Trouw, 2 september 2006

Remko van Westerloo: 'Een belangrijke component van mijn werk was het praten met presentatoren, om te kijken of ze wilden overstappen. Iedereen die ik kende, wilde iets te maken hebben met dat Tien-avontuur. Toen ik nog bij Net 5 zat, hebben heel veel collega's me gesmeekt om mee te mogen. Het was een periode waarin ik zeer populair was.'

Fons van Westerloo, toenmalig directeur van RTL Nederland (en vader van Remko van Westerloo): 'John de Mol begon de hele wereld te kopen, zoals we allemaal weten. Hij had een klinkende naam, velen vonden het al geweldig om bij die man binnen te mogen komen. En hij had het grote geld. Wij hebben sommige van onze presentatoren extra moeten betalen, omdat ze zeiden dat ze anders naar De Mol zouden gaan. Albert Verlinde was er eentje, maar er zijn er meer geweest.'

Gert Grolleman: 'Ik deed alle contracten. Voor de start van de zender ging ik een weekje naar Texel. Mijn gezin had vakantie. Ik stond in de strandtent met dertig meter faxpapier – volgens mij ging dat om het contract van Gordon. Op de terugweg heeft mijn vrouw mij bij Vinkeveen afgezet. Per bootje ben ik naar Angela Groothuizen gevaren om de deal met haar te sluiten.'

Harmke Pijpers, maakte de overstap van radionieuwszender Radio 1 naar Tien: 'Bij Radio 1 had ik destijds een heel eigen publiek. Vrij veel publiek, ook. Maar mij werd verteld dat ik te veel een eigen stijl had, en dat was niet goed voor de Sterinkopers. Die wilden elke dag hetzelfde poppetje op dezelfde tijd, zodat ze wisten waar ze welke reclamespots moesten plaatsen. Ik werd in de kast gezet. Een avontuur bij Tien was beslist het proberen waard.'

'Een programma bedenken en lanceren waar miljoenen mensen naar kijken, waar ze de dag erna met z'n allen over napraten, dat is het mooiste wat er is.' – John de Mol, Trouw, 2 september 2006

Remko van Westerloo: 'Het samenstellen van een presentatorenstal en het programmeren liep volledig door elkaar heen. Zo waren we ook bezig NSE uit de grond te stampen. We moesten een nieuwsprogramma hebben, dat genre was heel belangrijk. Het moest vooral niet op het NOS-Journaal lijken of het RTL-Nieuws, want dan had de kijker geen reden om op zijn afstandsbediening die lange tocht naar Tien af te leggen.'

Harmke Pijpers: 'Bij Talpa wilden ze praten over een nieuwe, grote show met nieuws, sport en entertainment: NSE. Ik zou als sidekick van Beau van Erven Dorens over entertainment vertellen. Dat ik daar niets van wist, maakte ze niets uit. Ik zou vooral een ironische toon hebben, tongue in cheek. Nou, die rol paste mij wel.'

Remko van Westerloo: 'Voetbal interesseerde mij het minst, maar er waren mensen om me heen die er meer verstand van hadden. Ons programma, De wedstrijden, vond ik een geweldig programma, dat vele stappen vooruit liep op dat van de NOS. Wat de volgorde betreft van de duels: ik dacht dat we die moesten aanpassen. Dat zou beantwoorden aan een elementaire tv-wetmatigheid die ik ook in andere genres hanteerde, namelijk het spannendst voor het laatst bewaren. Nee, het was geen eis van de eredivisie zelf.'

'De nieuwe techniek vraagt om nieuwe creativiteit. Mooie uitdaging is dat.' – John de Mol, Trouw, 2 september 2006

Pim Schmitz: 'De zender was een onderdeel van het geheel. Tien was de grootste en belangrijkste etalage voor televisieformats en content, maar ook een vorm van distributie. Als je je content in de etalage hebt gezet, kan je nog veel breder geld verdienen door die content te verspreiden over andere platformen. Daarom wilden wij overal aanwezig zijn.'

Nico Roest: 'We zorgden dat de Jupiler League binnen twee weken via internet te volgen was, met streaming video. Met twee camera's per voetbalveld en vier mensen in de regie konden we twaalf wedstrijden laten zien.'

Pim Schmitz: 'Op een aantal vlakken waren wij onze tijd ver vooruit. Mensen konden 24 uur per dag meekijken met De gouden kooi, net als nu met Utopia. Kijk ook naar The Voice: dat is een concept waarbij tv een heel belangrijke rol speelt, maar de exploitatie en het verdienmodel zit op veel meer lagen. We waren alleen net iets te vroeg, ook in relatie tot de stand van de techniek. De iPad heeft een enorme versnelling opgeleverd in het kijken naar een tweede scherm, maar die werd pas in 2010 gelanceerd. Het zit op dat soort dingen. En het bleek lastig om die etalage neer te zetten.'

'Pionieren met een groep mensen met dat karakter en bezieling. Wij tegen de rest van de wereld. Daar hou ik heel erg van.' – John de Mol, de Volkskrant, 24 december 2005

Nico Roest: 'Tijdens het testen van de techniek, de studio, de regie, maakten wij steeds lijsten met honderden 'restpunten'. Lang niet alles was perfect toen wij op zender gingen. Maar de punten die een bedreiging vormden om te kunnen uitzenden, waren getackeld. Details stuurden wij bij toen wij al in de lucht waren.'

Gert Grolleman: 'Vlak voor de eerste uitzending zat er nog een hik in de eindregie. We zouden bijna op zwart gaan – ik weet niet eens of we dat John hebben verteld. Maar de eerste uitzending verliep uiteindelijk vlekkeloos. Wij keken allemaal op het Mediapark, buiten op het plein. Dat was een enorme ontlading, heel emotioneel. Ik heb daar veel tranen gezien.'

Harmke Pijpers: 'Na de eerste uitzending van NSE barstte iedereen in lachen uit. De eindtune klonk al, maar we waren pas halverwege het draaiboek. De opstelling in de studio was ook idioot. Ik zat niet in het gezichtsveld van presentator Beau. Dat maakte het lastig om op een onderwerp aan te haken. Hij moest eerst een seintje krijgen als ik iets wilde zeggen, zodat hij naar mij toe kon draaien. Zoiets haalt alle spontaniteit eruit.'

'Als ik een avond om zes uur ga zitten met mijn kladblok en ik doe hem om twee uur dicht, dan is-ie vol. Met dingen die anders kunnen en beter moeten.' – John de Mol, de Volkskrant, 24 december 2005

Remko van Westerloo: 'Het is een grote strategische fout geweest om aan de volgorde van de eredivisieduels te tornen. En om De wedstrijden te onderbreken met reclames. Ik vrees dat het de hoogmoed was van het moment. De concurrentie riep moord en brand, en de kranten gooiden er een onsje bovenop. Ik heb volledig onderschat wat dat teweeg zou brengen. Later hebben we de volgorde wel aangepast, maar toen was de publicitaireslag al verloren.'

Harmke Pijpers: 'John de Mol voerde aan de lopende band wijzigingen door bij NSE. Dan werd het tijdstip weer verplaatst, dan werd de vorm weer aangepast. Hij wilde doen waar het grote publiek om vroeg. De ironie kreeg steeds minder kans. Ik herinner mij dat ik een ernstig verhaal moest vertellen over de vrouw van André Hazes. De gekte was weg. Ik verdween uit de studio, en maakte filmpjes op locatie. In de nieuwe versie van NSE, NSE Nieuws, voelde ik me niet meer thuis. Een portier van het pand vroeg mij: "Denken ze nou echt dat ik het nieuws wil horen van een lekker wijf?" Tja, Bridget.'

Remko van Westerloo: 'Een nieuwsorganisatie zet je niet op in vijf, zes maanden. Daar is veel meer tijd voor nodig. Ik denk dat NSE geen slecht programma was, maar het was gewoon niet goed genoeg. Praten over het nieuws: werkte dat? Nee, uiteindelijk. Dat moet met autoriteit gepaard gaan. En hoe NSE is neergezet, door mijzelf en Beau… De verwachtingen waren te hoog gespannen.'

Fons van Westerloo: 'John heeft ooit geroepen: "Wij worden groter dan RTL." Dat moet je nooit doen. Ik had SBS 6 opgezet, ik wist hoe je een zender in de markt zette. Je moet als sluipmoordenaar te werk gaan: wij zijn nog maar klein. Toen John dat riep, waren wij bij RTL meteen klaarwakker. En besloten we dat we programmatisch en publicitair moesten terugslaan.'

Remko van Westerloo: '"De kijker is niet te koop" – dat was een meesterlijke zet van mijn vader.'

Fons van Westerloo: 'Op de dag dat De Telegraaf die kop plaatste boven een interview met mij, had ik toevallig een afspraak met John de Mol. Nou, de krant lag helemaal open daar, op het bureau van zijn secretaresse. Ik vroeg aan John: "Heb je het gelezen, jongen?" Hij: "Wat gelezen?" Natuurlijk had hij dat wel. Hij wilde er niks van weten. Later heeft hij eens gezegd: "Dat was de doodsteek."'

'Omdat hij al die kritiek hartstikke beu was, zegt hij nu, trok hij de stekker uit de zender en verkocht de hele boel aan RTL. Dat gezeik, en het continu in de verdediging schieten, ik dacht: ik kap ermee.' – John de Mol, Het Parool, 20 maart 2010

Remko van Westerloo: 'Na een jaar werd het heel erg duidelijk dat John vergevorderde gesprekken voerde met SBS. Over een fusie, die Talpa aan het roer zou brengen. Wij wisten: dat gaat elk moment gebeuren.'

Fons van Westerloo: 'Ik zat op IJsland, en werd gebeld door De Telegraaf: John de Mol is bijna rond met SBS. Ik werd kwaad, en zei: "Nee, wíj zijn bijna rond. Hij onderhandelde absoluut niet meer met SBS." Achteraf heb ik begrepen dat ze op drie schaakborden tegelijk speelden. Maar ik was ervan overtuigd dat John niet naar SBS moest, want hij had een hoop programma's die goed scoorden: Gooische vrouwen, Deal or no deal. Ik kreeg van Gerhard Zeiler, de hoogste baas van RTL, het mandaat om hem binnen te halen. Tien procent van RTL Nederland mocht ik hem geven. En dan zie je dat John geweldig is. Ik zit met hem en Zeiler in een kantoor. John zegt: "Thirty percent." Zeiler, meteen: "Twenty-seven is okay." Toen was het klaar. Hij kreeg aandelen in RTL, wij kregen Radio 538 en al die programma's erbij. Het was een goede deal, voor beide partijen.'

Nico Roest: 'Wij waren al klaar voor de tweede zender van Tien. De twee benodigde nieuwe eindregies waren bouwtechnisch gezien in orde, compleet met een desk, alleen de apparatuur miste nog. Precies een dag na de oplevering belde Gert. Hij vertelde mij dat de zender was verkocht. Nou. Dat is dan wel even een dompertje.'

Gert Grolleman: 'Met de jongens die de studio hebben gebouwd, heb ik het ook weer afgebroken. Mijn nieuwe missie werd de nette afwikkeling. Ik ben tot het einde gebleven, in het lege pand waar ik al die afdelingen had opgebouwd.'

'Een tv-station vanaf de grond opbouwen, dat zie ik me niet meer zo snel doen.' – John de Mol, Algemeen Dagblad, 21 januari 2011

Gert Grolleman: 'Waarom de zender is mislukt? De zender is niet mislukt. Er is een keuze gemaakt, door met RTL in zee te gaan. Er stond geen duidelijke stip op de horizon, niemand wist hoe het zou lopen.'

Remko van Westerloo: 'Vanaf het begin kende Tien een exitstrategie. Wat John voor ogen had, was de Nederlandse markt opschudden. Óf er zou een shake-out komen, waarbij RTL of SBS geforceerd werden om een zender te laten vallen, wat ruimte zou creëren voor een nieuwe commerciële partij, óf een consolidatieslag, waarbij we verder zouden gaan met SBS, RTL of een publieke omroep die uit het bestel wilde stappen.'

Fons van Westerloo: 'Nee, nee, nee. John de Mol gaat niet aan zoiets beginnen om uiteindelijk te fuseren. Maar ik denk wel dat hij dacht: we drukken een van die andere zenders eruit. Want als je naar de markt kijkt, dan kun je met drie grote commerciële partijen nooit geld verdienen.'

Remko van Westerloo: 'Ik heb het er weleens met John over gehad: als wij nou gewoon een of twee jaar langer hadden volgehouden, dan was Tien een heel grote zender geworden. Daar gaf hij me voor honderdvijftig procent gelijk in. Het is ook aanwijsbaar: dan hadden we successen als The Voice en Ik hou van Holland gehad. Die zijn nu naar RTL gegaan.'

Fons van Westerloo: 'Een grote fout die John gemaakt heeft, is het sluiten van die zender. Dat had hij niet moeten doen. Maar hij werd chagrijnig.'

Remko van Westerloo: 'Ik denk niet dat de publiciteit Tien het meest genekt heeft. Het was een heel consciëntieuze beslissing van John om de bakens te verzetten met de RTL-deal. Maar inderdaad: vooral in de publiciteit hebben wij fouten gemaakt. Een zender strijdt altijd om de sympathie van de kijker. En als we in één ding niet geslaagd zijn, is het wel om die sympathie te winnen. En dan wordt het heel erg lastig. Maar het waren de leukste jaren die ik in mijn professionele leven heb meegemaakt.'

Dit artikel komt uit de VARAgids, 2015.

In de VARAgids tv-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie