The Voice (2010 – heden)

Een jaar vóór de aflevering van Boos over de misstanden van The Voice of Holland vertelden insiders over de start en de internationale uitrol van het programma.

Toen hij in 2009 aanschoof om mee te werken aan een nieuwe talentenjacht voor televisie, kreeg decorontwerper Ronald van den Bersselaar te horen: we willen groot, groter, grootst. Tv-magnaat John de Mol, muzikant Roel van Velzen en toenmalig programmadirecteur van RTL 4 Erland Galjaard aasden op een show vol kwaliteit, met kandidaten die echt konden zingen (geen Idols!) en een jury van vakmensen uit de muziekwereld. Die juryleden zouden met hun rug naar het podium zitten en alleen als ze coach wilden worden van een kandidaat met een geweldige stem zouden ze hun stoel draaien. Wat het decor betrof, moest alles kunnen. Van den Bersselaar herinnert zich hoe zijn creatieve brein op gang kwam. 'Het Eurovisie Songfestival. Ja, ik zat echt wel in die orde van grootte te denken.' Maar toen de decorontwerper later zijn ambitieuze plannen presenteerde – in hoogte verstelbare en organisch gevormde podia, loopbruggen, water- en vuureffecten – stak de tv-producent vond dat The Voice of Holland – want over dat programma gaat het natuurlijk – ook door kleine tv-landen gemaakt moest kunnen worden, die pakweg de helft van het budget hadden waarover RTL en De Mols productiemaatschappij Talpa Media konden beschikken. En dus zette Van den Bersselaar zich aan een bescheidener decor. Ook collega-ontwerpers leverden hun bijdrage en zo ontstonden de beeldbepalende elementen die we nog steeds kennen: de draaiende stoelen van de blind auditions, de hand met de microfoon en de vingers in V-vorm, het logo en het kleurgebruik van rood, zwart, wit en zilver. 

Drie jaar later, toen The voice de Gouden Televizier-Ring won en ook internationaal een spectaculair succes was gebleken, rinkelde bij Van den Bersselaar opnieuw de telefoon. Het programma zou voortaan niet meer worden opgenomen op het Westergasterrein in Amsterdam, maar op het Mediapark in Hilversum. Of hij het decor wilde aanpassen. Van den Bersselaar wist dat de nieuwe, buitenlandse versies zich hier en daar aanpassingen hadden gepermitteerd ten opzichte van het oorspronkelijke, Nederlandse concept of format. Hij besloot er zijn voordeel mee te doen. 'Ik keek naar The voice UK, naar de VS en Frankrijk en maakte visuele verslagen. Wat is anders, wat werkt beter en wat werkt niet?' Uit Frankrijk kopieerde hij de loopbruggen waarover de kandidaten tijdens de audities naar het podium wandelen. De boog boven de bühne bij de liveshows – ooit afgekeken van theater Carré – veranderde. Zingende kandidaten kregen meer ruimte dankzij een andere plek voor de begeleidingsband. Anno 2021 heeft The voice in Nederland zijn derde decor en ook in de rest van de wereld zijn talloze aanpassingen gedaan. De ruimte voor familieleden van de kandidaten – bij ons gescheiden van het podium door een grote glazen wand – heeft volgens Van den Bersselaar in elk geval 'alle hoeken van de studio gezien.' 

Wie denkt dat het format van een programma in beton is gegoten, kortom, heeft het mis. Diana Buddingh weet er alles van. Buddingh is directeur van een internationale divisie van ITV dat in 2015 Talpa Media kocht en daarmee ook de rechten van The voice. Vanuit haar kantoor in Hilversum overziet ze de wereldwijde producties van de megahit en alle inhoudelijke en rechtenkwesties. 

Sinds de Nederlandse oerversie in 2010 is de talentenjacht of een van haar afsplitsingen in 180 landen op de buis geweest. Elke aanpassing, afkomstig uit welk land dan ook, moet door Buddinghs handen en mag alleen worden doorgevoerd als zij toestemming geeft. En dat doet ze regelmatig, zegt ze. 'Zo houd je je format fris.'

Onder Buddinghs beheer vallen niet alleen de buitenlandse adaptaties van The voice of Holland, maar ook de vele afgeleiden. Behalve een versie voor kinderen (The voice kids) en ouderen (The voice senior) bestaat er een tienervariant (The voice teens), een versie voor rappers (The voice rap) en voor kandidaten van The voice die beroemd zijn geworden (The voice all stars). Een of meer van deze spin-offs zijn dit kalenderjaar in vijftig landen te zien. De speciale bewerking voor cruiseschepen, die The voice of the ocean of The voice of the sea heet en waarin ambitieuze passagiers een mopje mogen zingen voor een jury waarin ook de kapitein plaatsneemt, tellen we niet mee. Al met al heeft Buddingh er een dagtaak aan. 'We kijken continu naar kleine, nieuwe elementen en proberen ze uit.' In elk Voice-land loopt een adviseur rond die een vinger aan de pols houdt bij de plaatselijke versie. Interessante innovaties krijgen een kans in kleine tv-landen die door de internationale pers – anders dan in het geval van de Verenigde Staten, Groot-Brittannië of Australië – doorgaans worden overgeslagen. 'Werken ze, dan geven we dat mee aan de rest.' Dat gaat via een nieuwsbrief vol videofragmenten. De keuze is vervolgens aan de buitenlandse partners. 'Als je dingen gaat verplichten, gaan de hakken in het zand.' Buddingh spreekt van longevity, de lange levensduur die zij voor het The voice-format probeert zeker te stellen. Flexibiliteit acht ze de sleutel. 'Elk land kent zijn eigen cultuur. Wij passen het format daaraan aan.' 

Dat gezegd zijnde: zo heel veel vrijheid is er nou ook weer niet. Alle internationale partijen krijgen een 'instructiebijbel' mee. Van alles is verplicht, van de eerdergenoemde decorelementen, de techniek en het muziekpakket tot de opzet van de blinde audities, de battles en de liveshows. Vooral in de eerste seizoenen, wanneer The voice zich als merk moet nestelen in een nieuwe tv-markt, houdt Buddingh de teugels strak. 'Het maakt niet uit waar ter wereld je naar The voice kijkt: het ziet er altijd hetzelfde uit. Het programma is ongelooflijk dichtgetimmerd.' Alleen binnen die kaders komt er, na verloop van tijd, ruimte voor verandering. 'Zodat de mensen denken: dat is leuk, ze hebben wat nieuws!' 

Dat kan van alles zijn. Bijvoorbeeld de naam van de coach op de rug van de stoel, wanneer hij of zij voor een kandidaat op de knop heeft gedrukt. Voorheen zag de aspirant-artiest slechts een lichtje branden. Of iets groters, zoals de steal, waarbij de ene coach een kandidaat 'steelt' van een collega om zijn eigen talententeam te versterken. 'Dat komt uit Amerika,' zegt Buddingh. 'Dat werkte zo goed, dat hebben we in bijna alle landen toegepast.' Een ander idee uit de VS is het block. Als twee juryleden hebben gedraaid voor dezelfde kandidaat, kan een van hen de ander 'blokkeren': dan mag de kandidaat diegene niet meer kiezen als coach. De list werkt vooral goed in landen waar veel gepraat wordt, licht Buddingh toe. Zoals in Zuid-Europa. 'Daar duren onze programma's dan ook vele malen langer.' Ook Groot-Brittannië kent zijn eigen stijl. Daar is The voice geëvolueerd tot een show die een kijkje achter de schermen biedt: soms loopt de opnameleider door het beeld of zien we de coaches het publiek vermaken. 'De coaches zijn bovendien een soort presentatoren geworden,' voegt Buddingh toe. 'Sommige landen nemen die lossigheid over. Daar is het programma zo strak en gelikt, dat mag ook wel.' 

Behalve in afzonderlijke ideeën kan verandering schuilgaan in structuur. Aangezien in alle landen de audities bijzonder goed scoren, kiezen sommige ervoor om daar meer afleveringen aan te wijden. Elders vallen de liveshows in de smaak, of juist niet, wat leidt tot een toe- of afname van het aantal liveshows. 'We hebben in Colombia zelfs een daily,' zegt Buddingh. Een dagelijkse Voice dus, met op maandag alle kandidaten van coach A, op dinsdag van coach B, enzovoorts. Buddingh zag er aanvankelijk niets in. 'Maar Idols en X Factor hadden het daar ook al gedaan, met succes. En we zijn een commercieel bedrijf, we willen verkopen.' Het uitsmeren van de Voice-opzet over meerdere afleveringen is daarnaast een manier om de kosten te drukken. 

Niet alle ideeën vallen in Hilversum in goede aarde. Het format van The voice kids schrijft voor dat een verliezer nooit alleen op het podium staat, maar altijd in gezelschap van zijn of haar concurrenten, om het leed draaglijk te houden. Toch krijgt Buddingh weleens de vraag of de kinderen net zo aangepakt mogen worden als de volwassenen uit de 'grote' Voice. 'Dat merk je vooral in landen waar kinderarbeid normaal is. Het antwoord is nee. We willen niet dat ergens in de krant komt te staan dat The voice kinderen slecht behandelt.' Of neem het voorstel om door het hele land audities te organiseren voor de… audities. Buddingh: 'Dat kan dus niet. De blind auditions vormen het kenmerkende onderdeel van The voice. Dit is geen Idols, met mensen die urenlang buiten in de rij staan te wachten. Wij houden van tevoren juist heel serieuze castingsmet onze talenten.' 

Zo dijt de lijst met ge- en verboden steeds verder uit, simpelweg omdat er in het The voice-universum voortdurend wordt doorgedacht. Elke regel gaat echter de prullenbak in als die ene duivel moet worden verslagen: voorspelbaarheid. Buddingh haalt een incident aan uit een Duits seizoen van The voice senior. 'Een heel oude mevrouw deed auditie, de oudste deelnemer tot dan toe. Geen van de coaches drukte op de knop, hun teams zaten vol. Maar toen ze zich omdraaiden, riepen ze: "Nee!" En het publiek joelde: die mevrouw móet erbij! Op dat moment sprak één van de coaches: "Ik weet niet of dit mag, maar u gaat door, mevrouw."' Een aardschok in televisieland, benadrukt Buddingh. De regel luidt immers: als niemand drukt, moet de kandidaat naar huis. Punt. 'Maar er zijn van die momenten… De coaches wilden het, het publiek eiste het, die mevrouw had net haar echtgenoot verloren. Het was fantastische televisie.' Opgewekt: 'Zo zijn wij continu aan het reageren op de markt.' 

Momenteel is Ronald van den Bersselaar bezig met een boek over zijn werk. Het decor van De wereld draait door zal hij beschrijven, dat van Telekids en Doet ie 't of doet ie 't niet, maar voor The voice ruimt hij een extra groot aantal pagina's in. 'Ik voel het als een eer om de nulversie van het decor te hebben mogen ontwerpen,' zegt hij. 'Daarna spijkerde elk land weer wat bij, verbeterde, kwam met ideeën waarvan de producenten zeiden: jeetje, dit is goed bedacht. Die kruisbestuiving, dat is het mooie van The voice.'

Dit artikel komt uit de VARAgids, 2021.

In de VARAgids tv-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie