Sterrenshow (1984-1986)

De Sterrenshow: bedacht als megagroot spektakel werd door sneeuwstormen en financieel wanbeheer Willem Ruis uiteindelijk fataal. En de VARA bijna ook.

Nadat Willem Ruis een veelbesproken transfer had gemaakt naar de VARA en drie seizoenen lang De Willem Ruis Lotto Show had gepresenteerd, kwam De Sterrenshow. Dat programma zou Willem Ruis' waterloo worden, en de VARA ging er ook bijna aan ten onder.

Alhoewel de Lotto Show vernieuwend was geweest, waren de kijkcijfers nooit verbluffend goed. Programma's als de Ted Show (NCRV), Babbelonië of Telebingo (AVRO) werden steevast beter bekeken. Het grootste succes van allemaal was De 1-2-3-show (KRO), het eerste showprogramma geproduceerd door Joop van den Ende. In dat programma werd optimaal gebruik gemaakt van een nieuwe trend: aan de quiz was een grootscheepse loterij verbonden, met speciale loten die bij het postkantoor gekocht konden worden, en waarvan de opbrengst naar een goed doel ging. Deels althans, want veertig procent mocht wettelijk aan het programmabudget worden besteed, waardoor zo'n programma ineens een stuk goedkoper werd voor de omroep. Zoiets wilde de VARA ook wel. En dus werd er een showprogramma met een loterij bedacht. Uit te zenden vanaf een uitzonderlijke locatie.

De VARA-leiding vond het tijd de verenigingsraden, een adviesorgaan met toegewijde leden uit het hele land, eens letterlijk tegemoet te treden door een groot showprogramma in een circustent op te nemen, en die door Nederland te laten reizen. Onderwijl zou de VARA aan promotie kunnen doen door in het hele land leden te werven.

Willem Ruis zag helemaal niks in het plan. Marc Jansen, zijn rechterhand, ook niet. Die redeneerde dat je in het theater óók de sfeer van een circus kon creëren, en dat je ook het land in kon gaan door steeds een andere schouwburg aan te doen. Maar de leiding van de VARA was niet te vermurwen: er moest en er zou een circustent komen. Onder leiding van circusman Joska Lorch, schoonzoon van Toni Boltini, reisde er een delegatie af naar Italië, alwaar Europa's grootste circustent, een rood gevaarte, werd uitgezocht, met een grondoppervlakte van maar liefst 2530 vierkante meter. Er werd een begroting gemaakt voor een seizoen van De Sterrenshow, bestaande uit elf afleveringen. De extra kosten voor de circustent waren maar liefst anderhalf miljoen gulden.

Toen er een proefopstelling van de tent werd gemaakt in Naarden bij Oud-Valkeveen, en Willem de tent voor het eerst betrad, was hij verkocht: dit was een geweldig ding. Bovendien kreeg hij van de VARA de garantie dat hij een onovertroffen show mocht maken, vol glitter en glamour en groots opgezette shownummers. Toch bleef hij het wonderlijk vinden om een tent te bouwen en die via vele kunstgrepen zo te faciliteren, dat hij sprekend op een studio leek.

De bedoeling was dat De Sterrenshow aan het begin van het seizoen '84/'85 zou starten en zou doorlopen tot het einde van de herfst. Probleem was dat men van het ministerie van Justitie alleen een loterijvergunning kreeg in de zogenoemde collectevrije periode, tussen half november en half februari. De serie werd dus verplaatst naar hartje winter, met wekelijkse uitzendingen.

Het was een hele klus om de tournee te plannen. Er werd vooral gezocht naar plekken waarvandaan nooit tv-programma's werden uitgezonden, dat was immers de bedoeling van de VARA. Uit de hoge hoed kwamen Geleen, Waalwijk, Goes, Zwijndrecht, Alkmaar, Drachten, Veendam, Meppel, Winterswijk, Deventer en Rheden. In de peperdure show was een flinke hoeveelheid sluikreclame begroot, vooral voor de KLM, de NS en de PTT. Maar daar stak minister van WVC Elco Brinkman net een stokje voor: sluikreclame in tv-programma's, schering en inslag in Hilversum, zou voortaan zwaar beboet worden.

Voor de shownummers wilde Willem leren rolschaatsen, Andrew Lloyd Webber's musical Starlight Express zou een leidend thema worden, en daarin verplaatste iedereen zich op rolschaatsen. Maar bij het oefenen in een Utrechtse rollerdisco knalde hij tegen een vrouw op en maakte een lelijke val. De wervels in zijn nek bleken, na het maken van foto's in het ziekenhuis, niet meer op hun plek te zitten. Niks van aantrekken, dacht Willem, the show must go on.

De tournee van De Sterrenshow was een drama. De winter was zo streng, dat er weinig dingen waren die níet bevroren. De grote houten haringen braken als luciferhoutjes af als men probeerde ze met hydraulische boren de grond in te jagen. De diesel in de trucks bevroor waardoor de karavaan niet verder kon. De tent werd geteisterd door sneeuwstormen en moest tijdens een generale repetitie ontruimd worden. De stookkosten begonnen absurd te worden. De naaisters konden met hun koude vingers geen draad meer in een naald krijgen. Alle kabels vroren vast in de pakken sneeuw bij de tent en werden na de uitzending simpelweg afgeknipt.

De catering, verzorgd door de uitbater van een poffertjeskraam, was abominabel. Oké, de spiraal waarmee de show werd afgesloten, zou een legendarisch finalespel worden. Maar Willem haalde weinig inspiratie meer uit de spelletjes: 'Ik maak soms de mooiste producties, maar maandag hoor ik de mensen niet over de mooie nummers, maar over de auto die een kandidaat niet won.' Helaas verbood Andrew Lloyd Webber het gebruik van Starlight Express, waardoor er in allerijl nieuwe shownummers verzonnen moesten worden.

Sinds enige tijd werd Willem geteisterd door ernstige pijnaanvallen, die te pas en te onpas konden opkomen en alleen weggingen als hij bewegingloos op de grond lag. Komt door de val met de rolschaatsen, dacht hij.

Het begon tot de buitenwereld door te dringen dat De Sterrenshow een helse onderneming was die bakken met geld kostte. Toen twee journalisten van Vrij Nederland een kijkje kwamen nemen, praatte Willem bitter over de onderhandelingen die hij met de VARA had moeten voeren om tot een werkbare circustent, 'dit merkwaardige compromis', te kunnen komen.

Han van Essen, van de VARA-leiding, verklaarde dat het 'een duur project is, maar zonder echte begroting'. Maar de hypermoderne apparatuur alleen al kostte tonnen aan huur, er waren twintig mensen nodig alleen al om de tent op te bouwen en af te breken en Ruis' shownummers waren ook bepaald niet goedkoop. Alleen niemand wist wat de show precies kostte, er heerste absolute financiële chaos. Aan het einde van het seizoen werd berekend dat de show tussen de zes en negen ton per aflevering moest hebben gekost. Qua ledenwerving had het weinig opgeleverd: in het land waren 491 gidsabonnees en 103 tientjesleden gestrikt.

Het werd duidelijk dat de financiële huishouding van de VARA überhaupt niet onberispelijk was, en dat de omroep gevaarlijk dicht bij een faillissement was. Toch besloot het bestuur, tot ieders verbazing, en zeker die van Willem Ruis, dat er weer een nieuw seizoen van De Sterrenshow moest komen. Dat wilde hij doen, mits hij in het tweede seizoen nóg meer mocht uitpakken met show en techniek.

Dat werd toegezegd, maar al snel werden de geruchten over budgetoverschrijdingen bij de VARA steeds sterker. Totdat er officieel bekend werd gemaakt dat er grote financiële problemen waren. 'Met name doordat De Sterrenshow duurder is uitgevallen dan voorzien,' werd op een persconferentie gezegd. Bijna de hele VARA-leiding was inmiddels weg of op non-actief gezet. Willem was overdonderd. De toezeggingen die hij had gekregen, werden zonder blikken of blozen van tafel geveegd. Hij had zelf nooit iets in de tent gezien, en toen hij het eerste seizoen van De Sterrenshow tot een goed einde had gebracht, haalde men hem over de helse klus nóg eens te herhalen. Het was ieder een behalve de leiding van de VARA duidelijk geweest dat het een absurde onderneming zou worden, maar de schuld werd hém nu in de schoenen geschoven. 'Willem Ruis droomde de VARA arm,' verwoordde Privé de teneur. Er werd een vermanend vingertje geheven en gezegd dat het vanaf nu allemaal goedkoper zou moeten. De toezegging dat hij the biggest show on earth mocht maken was niks meer waard, het was een mes in zijn rug. Hij voelde zich kwaad, vernederd en teleurgesteld.

Het werd een vreugdeloos laatste seizoen, waarbij de tent niet meer rondreisde maar op één plek stond, en Willem elke geestdrift verloren leek te zijn. De serie werd afgesloten met een programma vol herhalingen van hoogtepunten, geen spetterend einde dus, maar een zwaktebod. Marcel van Dam werd voorzitter van de VARA en berekende dat er een schuld was van tien miljoen gulden. Vanaf nu zou het budget van elk programma streng gecontroleerd worden, presentatoren die zich in de nieuwe cultuur niet wilden schikken konden vertrekken. Koos Postema, Henk Spaan en Harry Vermeegen gingen naar Veronica.

Willem leed ondertussen nog steeds aan helse pijnen. Waarschijnlijk kwamen die niet door zijn val op de rolschaatsen, maar door een hartkwaal die niet onderkend werd. Op zijn vakantieadres in Spanje zat hij te puzzelen aan een nieuw televisie-format, waar hij enthousiast over was. Totdat hij in De Telegraaf las dat Ron Brandsteder het komende seizoen Moordspel zou gaan presenteren, dat sprekend leek op het format waar Willem net mee bezig was. Hij wist zeker dat het gestolen was, zijn woede en gevoel van vernedering, al aangewakkerd door de verwikkelingen rond De Sterrenshow, laaiden weer eens hoog op.

Een paar dagen later, op 4 augustus 1986, overleed hij in zijn huis in Dénia aan een hartaanval, 41 jaar oud.

Dit artikel komt uit de VARAgids (2010).