Showbizzquiz (1978-1986)

Hoe de Showbizzquiz, een spelshow die satirisch bedoeld was, geheel anders uitpakte en zodoende de eerste grootse glittershow van Nederland werd.

Ron Brandsteder had op Nijenrode gezeten, in het bedrijf van zijn vader gewerkt, was platenplugger, zanger en dj geweest, toen hij het vak vond waarin hij een grote carrière zou maken: quizmaster. Op 1 december 1978 ging de eerste aflevering van de Showbizzquiz de lucht in. Het AD schreef er op die dag een paginagroot artikel over: ‘Juist op het moment dat je denkt dat met spelletjes en quizjes op de televisie alle mogelijkheden zijn uitgebuit, komt de Showbizzquiz, een nieuwe spelshow van de TROS.’

Een van de acht was er geweest, De BB-Kwis, De Willem Ruis Show. Vrolijke quizzen, groots opgezet ook, maar niet met Amerikaanse allure, met showballet, veren, zang en dans. Dat had de Showbizzquiz allemaal wél. Aan de basis van de show stond Ivo Niehe, destijds al hoofd Amusement van de TROS: ‘Eenendertig was ik. Dat was heel wat, ik had grote regisseurs onder mij werken. Geen idee waarom ze mij die baan gegeven hebben, al heb ik wel een test gedaan waar ik geloof ik als beste uitkwam. En ik had mijn verleden als popmusicus, dus ze dachten: die heeft wel verstand van dit soort dingen.’ Ivo Niehe had een bewondering voor Dimitri Frenkel Frank, berucht schrijver, regisseur, recensent en televisiemaker. Beroemd geworden als medewerker van het satirische Zo is het toevallig ook nog ’s een keer, regisseur van Hadimassa.

Niehe: ‘Ik had al heel lang in mijn hoofd dat ik een groot spelprogramma wilde maken als parodie op alle quizzen die er waren. Nee, dat was niet echt TROS-achtig, maar ik heb wel meer dingen gedaan die niet echt TROS-achtig zijn. Dimitri Frenkel Frank heb ik als supervisor bij dit idee betrokken. Hij was een van mijn grote helden – een geweldige, onafhankelijke geest, die ook nog eens een fantastische productie had – en ik zag mijn kans schoon om met hem te werken. Voor een brainstorm lokte hij ons naar Italië, naar Positano, waar hij resideerde. Ik dacht: dat worden vier heerlijke dagen. Maar hij rees met zijn enorme torso uit de zee op en kwam meteen met een straf werkschema aanzetten. Het was typisch Dimitri: hij wilde wel meedoen, er moest hard gewerkt worden, maar dan wel in een exotisch oord.’

Maar ook in Nederland werd er gebrainstormd. De regisseur uit de begintijd van de Showbizzquiz, Eric van Reyendam: ‘We hadden een brainstormclubje met Ivo Niehe, Dimitri Frenkel Frank, ikzelf en André van Duin. Want hij, André, was de beoogde presentator. We zaten bij Dimitri thuis te bedenken wat voor leuke dingen we zouden gaan doen. Daar is de eerste aflevering uit ontstaan.’ ‘André van Duin haakte af als presentator, hij had plannen waar deze satirische spelshow niet in paste. Brandsteder daarover: ‘Hij moest toen voor het eerst als zichzelf een programma presenteren en bij nader inzien zag hij dat toch niet zo zitten.’

Ivo Niehe: ‘John de Mol was 23 en werkte bij de TROS als productieleider, hij was mijn assistent. Samen met hem reed ik naar de molen waarin André woonde. John zag de auto van André’s manager Theo Hekkers voor de deur staan. Hij voorvoelde het meteen: “Dit gaat ’m niet worden”.’ Er waren nog maar een paar weken te gaan, er stond een grootse spelshow op stapel waar weken over gebrainstormd was maar de presentator was afgehaakt. Iemand moest met een verdomd goede naam op de proppen komen.

Eric van Reyendam had al iemand in zijn hoofd. Ivo Niehe dezelfde: ‘Toen André afhaakte, had ik nog maar één naam op mijn lijstje staan: Ron Brandsteder. Die was dj geweest bij de TROS en was na een conflict met zijn baas op Hilversum 3, Hugo van Gelderen, vertrokken. Van Gelderen had gezegd: “Ron mag nooit meer iets voor de TROS doen.” Dus toen ik naar de directeur ging en zei dat ik nog maar één alternatief voor Van Duin had, te weten Ron Brandsteder, zei die: “Over my dead body.” Mijn antwoord was simpel, dan moest híj binnen 24 uur met een geschikte vervanger komen. Ik heb nooit meer iets van die man gehoord en heb Ron dus gevraagd.’

Ron Brandsteder: ‘In 1978 was de Firato in de Rai, een beurs bruingoed, zoals dat toen heette. Ik stond in de Sony-stand en deed een soort showtje om videocamera’s te promoten. De TROS had op die Firato een studio waar programma’s vandaan kwamen en daar werd een pilot voor de Showbizzquiz opgenomen. Ik heb daar toen op een zondagmiddag op de tribune zitten kijken hoe een andere man dat programma presenteerde. De dag erna ging bij mij de telefoon: Ivo Niehe. Of ik even naar Hilversum kon komen met een bandje van wat ik op de Firato had gedaan. Ik ben daar naartoe gereden en nog diezelfde middag was ik quizmaster.’ Niehe: ‘Het was voor Ron een moeilijke keuze of hij de Showbizzquiz ging doen. Hij stond op een kruispunt van wegen: het wankele pad van televisiepresentator, of in het bedrijf van zijn vader (de Nederlandse importeur van Sony) gaan. Het heeft voor mij nog wel enige voeten in de aarde gehad om hem, in de twee weken die ons nog restten, zover te krijgen om de Showbizzquiz te gaan doen.’

Brandsteder: ‘Ik had een heel leuke vader, die ik graag een plezier wilde doen. En ik wíst dat hij het op prijs zou stellen als ik in zijn bedrijf zou blijven. Maar ik wilde leren op eigen benen staan, nog even wat dingen voor mezelf doen. Als ik dat niet zou doen, zou ik daar later spijt van krijgen. Eerst even zelf wat flikken, en dan later het bedrijf in. Toen ben ik bij CBS gaan werken, de radiopromotie, kwam ik bij alle radiostations, en is het balletje gaan rollen. Op een gegeven moment ben ik bij de TROS invalkracht op de radio geworden. Toen ik voor de Showbizzquiz werd gevraagd, was mijn redenering: “Ach, wat leuk, ik doe het een jaartje.” Maar het was een succes. En toen wilden ze er nog een jaartje aan vastplakken. Het bleef maar doorgaan, die Showbizzquiz heeft wel acht jaar gelopen. Na een jaartje of drie was ik als het ware toch een vak aan het leren. Het werd ook lucratief. Ik was bovendien best een beetje trots. Soms liet ik dan een bankafschriftje slingeren zodat mijn vader dat kon zien. En op een gegeven moment had ik het point of no returnoverschreden. En nu zijn we 35 jaar later.’ Niehe: ‘Vergeet niet: Ron was in die tijd hét nationale sekssymbool. Er waren veel vrouwen die verliefd op hem waren. Ron was ongelofelijk. Die prachtige stem, dat geweldige lijf. En toch ook een heel intelligente jongen. Je hebt van die mensen die maar één keer op tv hoeven te komen, of in de krant te staan, en ze zijn beroemd. Ron is zo iemand. Hij heeft altijd star appealgehad.’

Cees den Daas, destijds programmaleider bij de TROS: ‘Vriend en vijand zijn het erover eens: Ron is een man zonder bijbedoelingen, een smeuïge man, leuk voor de vrouwen ook. En die stem! Nog steeds! Ik zie hem bij Omroep MAX en denk: Verdomme, je bent nog even leuk als vroeger. Bij de Showbizzquiz werkte het ook meteen. Mensen hielden van hem. Nee, ze hóuden van hem.’

1978 – het waren andere tijden voor televisiemakers. Waar er tegenwoordig twee afleveringen van een showprogramma op één dag worden opgenomen, werd daar vroeger aanmerkelijk ingewikkelder over gedaan. De Showbizzquiz werd bijvoorbeeld ook maar eens paar maand opgenomen, en er werden er maar zes per jaar gemaakt. Het eerste seizoen werd opgenomen in Groningen, in de Martinihal. En dus vertrok het hele circus – medewerkers, technici, decorbouwers, noem maar op – dagen van tevoren naar Groningen om daar intrek te nemen in een hotel. Men maakte zich klaar voor de allereerste opname. Niehe: ‘We hadden in die tijd geen autocue. Ron en ik hadden drie dagen met elkaar gewerkt in een studio in Almere. Complicerende factor: het was net weer uit met Patty Brard, met wie Ron toen een knipperlichtrelatie had. Er was paniek. We hadden de tekst redelijk in ons hoofd. Vlak voor de opname in Groningen zei ik tegen Ron – ik zal het nooit vergeten: “Weet je wat, even relaxen, we pakken een saunaatje, en nemen de tekst nog even mee.” En wat doet Ron? Hij gaat met z’n blote toges op die teksten zitten! Alles uitgelopen, niks meer van terug te lezen. Maar hij heeft die uitzending foutloos, zonder één verspreking gedaan. Ron heeft een fabelachtige fotografisch geheugen.’

Brandsteder: ‘Ik had bravoure van mijn moeder. En doorzettingsvermogen van mijn vader. Maar wat ik kon, wat mijn talent was, daar had ik werkelijk geen idee van. En de aanstelling van de TROS was ook niet echt een bevestiging van mijn talent, want het was bedoeld als een satire. Ze dachten: als we een jongen met een beschaafd voorkomen in een glitterjasje hijsen, is het wel goed genoeg. Ik deed maar wat.’ En toch, Brandsteder is een onmiddellijk succes, een natuurtalent. Zijn slungelachtigheid, zijn bulderende lach, zelfs zijn intense getranspireer – alles werkt in zijn voordeel. Maar het satirische aspect van de quiz komt niet uit de verf. Van Reyendam: ‘In de eerste aflevering ging het totaal de verkeerde kant op. Om de tien minuten moest er “tomatensoep” geroepen worden, niemand begreep daar iets van.’ Brandsteder: ‘We begonnen met miljoenen punten. De show ging over alle aspecten van de showbizz, dus als je een goede showbizzglimlach had, dan kreeg je meteen 10 miljoen punten. Maar dat hebben de kijkers nooit begrepen. Daar zijn we heel snel vanaf gestapt.’

Ivo Niehe voelde zich wat beschaamd tegenover zijn held, Dimitri Frenkel Frank, dat het programma al snel geen enkel satirisch element meer bevatte. Maar Frenkel Frank zat daar totaal niet mee. Brandsteder: ‘Dimitri had de rechten van de Showbizzquiz, ook van de naam. Een heel enkele keer kwam ik hem tegen in Amsterdam, in een boekwinkel ofzo. Dan ging hij mij heel uitgebreid omarmen. Dan zei hij: “Ik ben zo blij dat het je goed gaat! Ga zo door! Zo geweldig, ik ben een fan van je.” Ja, die royalty’s bleven binnenstromen.’

Ivo Niehe: ‘De Showbizzquiz was, vóór Willem Ruis met zijn Lottoshow, het eerste programma dat echt groots was. Vijftienhonderd man publiek in de Martinihal, balletten, noem maar op. Er was in de show een enorm contrast tussen de opkomst en de show-nummers en wat er vervolgens aan spelletjes gespeeld werd. Dat was altijd klein, kneuterig: welk koppel kan het beste een filmzoen doen, beeld een spreekwoord uit – dat werk. Wat ook nieuw was: het optreden, aan het eind van de show, waarin je samen met Lee Towers, of zelfs met Udo Jurgens, in hetzelfde pak een optreden moest doen op de showtrap. Het andere grote element was het dozenspel: een bekende Nederlander zat verstopt in een grote doos, door middel van ja/nee vragen moest geraden worden wie het was. Nu denk je: tsja, wat is dat, dat heb ik al 683 keer gezien, maar toen was dat nog betrekkelijk nieuw.’

Maar meer dan een groots format of een programma dat in ons geheugen gegrift staat, is het een show waarin grote carrières begonnen. Ron Brandsteder kwam tot wasdom. John de Mol was er productieleider, en vertrok het jaar erna om voor zichzelf te beginnen. Niehe: ‘John was de draufgänger, ik heb heel veel van hem geleerd. John haakte nooit af. Zonder hem was het nooit wat geworden.’ Na zeven seizoenen had de TROS de productie overgedaan aan Joop van den Ende, die in Aalsmeer zijn pretfabriek had gebouwd en het ene mega-succes na het andere afleverde. Er heerste daar een heel andere sfeer dan in Hilversum. Brandsteder: ‘Joop is een echte ondernemer. Tóen kwam het in een stroomversnelling. Dáár heb ik veel geleerd. Voor mijn gevoel waren die eerste TROS-jaren vooral spielerei. In Aalsmeer begon het echte werk.’

Huisregisseur in Aalsmeer was Guus Verstraete: ‘Toen wij de Showbizzquiz overnamen, was de fut er een beetje uit. Het programma liep niet meer. Joop heeft toen een deal met een loterij gesloten, waardoor er wat meer geld te besteden was. We konden een goed ballet uit Engeland halen, mooie orkestbanden laten maken. Linda de Mol deed de uitslagen van de loterij in de uitzending, het was haar debuut bij de TROS.’ Maar na een jaar was de tijd van de Showbizzquiz voorbij. Inmiddels was De 1-2-3-Show, in Aalsmeer geproduceerd voor de KRO, hét succesnummer van de Nederlandse tv geworden. Voor Brandsteder werd een fris format verzonnen: eerst Moordspel en daarna het programma dat hem legendarisch zou maken, Ron’s honeymoonquiz.

Dit artikel komt uit de VARAgids (2013).

In de VARAgids tv-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie