Op de set van Draadstaal: 'Wij zijn Draadstaal, en Draadstaal stopt pas als wij ermee stoppen’

Richting het zeventiende seizoen: zijn de makers van Draadstaal niet bezig met een definitief afscheid. 

Hallo?!’ De roep van Dennis van de Ven wordt gedempt door het deksel van een doodskist, een luguber rekwisiet waar hij voor het opnemen van een scène een keer of zes vrijwillig instapt. Het idee van de sketch is een man die zo verslaafd is aan zijn mobieltje dat hij tot in zijn graf op zijn scherm blijft turen. Eerder is Van de Ven al scrollend van een roltrap gedonderd.

Plek van handeling is de Passenger Terminal in Amsterdam, een grote, galmende vertrekhal waar toeristen op andere dagen op een cruiseschip stappen, of juist terugkeren van een vakantie op zee. Deze middag heeft de crew van Draadstaal er het rijk alleen.

De ploeg van een man of twaalf, cameraman, grimeur, geluidsman, regisseur en een handvol anderen, is aangevuld met een groep figuranten - stand-by voor wanneer ze nodig zijn. Er wordt gewerkt aan het zeventiende seizoen van het satirische sketchprogramma.

Het is de laatste draaidag voor scènes die niet zozeer betrekking hebben op de actualiteit. De rest wordt later opgenomen, wekelijks en dichter op het nieuws. Van de Ven heeft de grap met de telefoonverslaafde man geschreven, zoals bijna elke scène van Draadstaal uit zijn pen komt. Verzonken in zijn scherm loopt hij een afdalende roltrap omhoog, tegen een stroom figuranten in. Na een take of vier beginnen zijn benen te branden.

De schrijver, acteur en zanger staat er vanmiddag alleen voor. Vaste kompaan Jeroen van Koningsbrugge is na de opnamen in de ochtend vertrokken, zijn scènes zijn in de ochtend al opgenomen. 

In de begindagen van Draadstaal - de eerste aflevering dateert van 14 september 2007 - kon Van de Ven soms nog opzien tegen een soloscène zoals die van vandaag. ‘Jeroen was een natuurtalent, maar ik was nog vrij onwennig voor de camera,’ zegt hij tussen de opnamen door. ‘Ik weet nog dat ik voor het eerst in m’n eentje die hele crew voor me zag zitten en dacht: fuck, nu moet ik grappig gaan wezen. Daar raakte ik bijna van in paniek.’

Bijna twintig jaar later loopt hij geroutineerd door de terminal in Amsterdam, al is de tekstloze scène niet de moeilijkste die hij ooit heeft gespeeld. Een figurant begeleidt hem naar de doodskist, die door een medewerker voor 230 euro op de kop is getikt. ‘Een budgetkist,’ zegt de productieleider. Het ding is in het nieuwe seizoen nog een andere keer te zien.    

Als Van de Ven erin stapt, ligt de metafoor voor het oprapen, want het zeventiende seizoen van Draadstaal wordt misschien ook het laatste. In elk geval bij AVROTROS, vanwege de ingrijpende bezuinigingen bij de NPO. Een crewlid ziet de kop in de VARAgids al voor zich: ‘Draadstaal wordt ten grave gedragen.’ Ook Van de Ven voelt de bui hangen. ‘Breng hem nou niet op ideeën!’

Goed, eerst het nieuwe seizoen dus. Nog één keer Fred en Ria, het conservatieve koppel uit Amsterdam-Noord dat de onderbuik de vrije loop laat. Joop en Leon in de snackbar, taxichauffeur Sayid en computernerd Ruben bij wie alles vroeg of laat in de soep loopt. The man on the street, de beschonken pastoor. Kijkers van Draadstaal kennen ze zo goed als hun buren.

In de loop der jaren namen de personages een voor een plaats in de canon van de Nederlandse televisie. ‘Het zijn geloofwaardige figuren van wie je weet: die zou ik op straat tegen het lijf kunnen lopen,’ verklaart Van de Ven de formule van Draadstaal. ‘Dat maakt het heel menselijk.’

Eerder op de dag is de crew neergestreken in Oostzaan, waar zojuist een scène in een kroeg is opgenomen. Een nabijgelegen theatercafé wordt gebruikt als uitvalsbasis waar alle spullen worden opgeslagen. Voor de verhuizing naar Amsterdam op gang komt, is het tijd voor een lunch. Uit een grote doos worden bakjes Mexicaans uitgedeeld.

Grimeur Marieke Stienen zit aan een tafel klaar achter haar setje gereedschap; make-up, kwasten, borstels en andere spullen waarmee ze Van de Ven straks razendsnel in een nieuw personage zal steken. Zijn rossige pruik wordt na de lunch vervangen door een exemplaar met grijze krullen, niet van echt te onderscheiden.

Stienen is het geheime wapen van Draadstaal. Sinds de begindagen van het programma wekt ze de personages van Van de Ven en Van Koningsbrugge met haar creaties tot leven, altijd ter plekke, op de dag van de opname. Kort voor de camera’s gaan draaien, geeft ze de acteurs een aantal opties, en altijd zit er wel wat bij dat bevalt.

De bekende coupe van Fred? Binnen een paar minuten uitgekozen.

‘Het is echt mensenhaar,’ klinkt Van de Ven trots, wijzend naar zijn pruik. ‘Haartje voor haartje erin genaaid. Sommige mensen in ons vakgebied zijn daar niet meer zo mee bezig en kopen gewoon een plastic pruik in de winkel, maar Marieke maakt er echt werk van.’

Als de crew zich naar Amsterdam verplaatst, gaat Stienen eerst langs huis om haar doorzichtige krat vol pruiken weg te brengen. ‘Die zijn samen duizenden euro’s waard, dus dat wil je niet in je auto achterlaten.’ De werkwijze van Draadstaal noemt ze ‘ad hoc’, en na jaren in de televisiewereld weet ze: ‘Die is vrij uniek.’

Dagen waarop op vier verschillende locaties een scène wordt geschoten zijn geen uitzondering. ‘We gaan van hot naar her,’ zegt regisseur Mattias Schut, die al lang voor Draadstaal met Van de Ven en Van Koningsbrugge werkte. ‘Het is een soort rondreizend circus.’

Bij de lunch in Oostzaan komt dat voor even tot stilstand. Op het terras voor het café neemt Van de Ven een hap van zijn Mexicaanse bowl. Omdat hij zich lichtelijk heeft verslapen - een ongelukkige druk op de snoozeknop, vermoedt hij - en zich vervolgens moest haasten, is de gepeperde hap zijn ontbijt. ‘Wellicht wat aan de heftige kant.’

Op draaidagen wordt hij vroeg in de ochtend opgehaald, vaak moet hij om 06.00 uur uit de veren. ‘Het is één grote lijdensweg,’ grapt hij, ‘maar ja, je moet het doen voor de mensen.’ Tegen een medewerker: ‘Wil je een colaatje voor me organiseren?’

Elk seizoen van Draadstaal begint hetzelfde: met een leeg A4’tje in zijn handen. Na enige tijd wordt het een stapel papieren waarop de scènes zorgvuldig en uitgebreid zijn uitgeschreven. Regisseur Schut heeft het door Van de Ven samengestelde script tijdens de opname bij de hand. ‘Kijk,’ zegt hij. ‘Zo werkt hij het tot in detail uit.’

Man 1 en Man 2 doen mee aan een pubquiz, zo staat op een van de A4’tjes, en praten over hun oppas. Regel voor regel krijgt de scène vorm. ‘Man 2 laat een babyfoon zien.’ ‘Ze toasten met hun glas bier.’ ‘Cut to: We zijn verder op de avond.’ De uitsmijter van de sketch blijft verborgen op een onderliggend vel papier.