Natascha van Weezel: 'In deze tijd heb ik behoefte aan hoop'

Als ervaringsdeskundige interviewt ze mensen met intergenerationeel trauma. ‘Ik ben ook op zoek naar de lichte kanten binnen de zwaarte.’ 

‘Je kan proberen trauma naar beneden te duwen,’ zegt Natascha van Weezel in Oorlog is erfelijk tegen een van haar gasten, ‘maar trauma is als een bal vol lucht, het wil altijd naar boven.’ Ook aan hoe ze naar de oude pasfoto van een andere geïnterviewde kijkt, weet je: Van Weezel is een interviewer met compassie. Met kennis van zaken. Het is een foto uit het oude paspoort van Mustafa Hadziibrahimovic die op z’n veertiende uit Bosnië-Herzegovina vluchtte. ‘Die ogen…,’ zegt ze met tranen in die van haarzelf. Dan weet je ook: ze put uit eigen ervaring. Oorlog is ook haar erfenis. 

Voor het vierdelige televisieprogramma interviewde de televisiemaker-schrijver-journalist mensen uit verschillende generaties over hoe oorlog doorwerkt in levens en families, ook wanneer de oorlog allang voorbij is. Voormalig tv-presentator Marga van Praag, oud-politicus Gerrit Jan Wolffensperger, acteur Beau Schneider, een voormalig kindsoldaat, een overlevende van een Japans interneringskamp – om een paar voorbeelden te noemen – worden door Van Weezel ondervraagd voor het programma dat ze sinds 2021 presenteert. Oorlog is erfelijk is een samenwerking tussen de internationale hulporganisatie War Child en BNNVARA, de regie is in handen van Deborah van Dam.  

In 2024 publiceerde Van Weezel het veelgeprezen essay Hoe houd je je hart zacht. Ze omarmde de positieve reacties op dit ‘pleidooi voor het radicale midden in tijden van oorlog’, weerstond het negatieve geklaag (en een paar serieuze bedreigingen) en is nu druk met het geven van lezingen (‘het is altijd druk rond deze tijd van het jaar’) en het bedenken van een titel voor haar nieuwste boek dat volgend jaar januari verschijnt: een boek met levenslessen van de laatste ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog. Ze maakt er voor de EO ook een documentaire over.  

De oorlog. Altijd die oorlog. ‘Ik hou me met grote onderwerpen bezig,’ vertelt Van Weezel als ik haar thuis aan de ronde eettafel spreek. ‘Met polarisatie, democratie, rechtsstaat, hoe we met elkaar omgaan. Fascisme, genocide… Ja, ik weet het, het zijn niet de allervrolijkste onderwerpen.’ 

Precies. Al merk ik dat ik ook op zoek ben naar de lichte kanten binnen de zwaarte. In deze tijd heb ik behoefte aan hoop. 

Ja, om niet gek te worden misschien. Om de wereld te veranderen – al is dat waarschijnlijk een illusie. Om me niet over te geven aan de grillen en alle enge dingen die er gebeuren. Ik krijg weleens het verwijt: oh ja, Natascha, die is helemaal op dat Jodendom. Terwijl, ik denk: wat is Jodendom precies? Ik ben niet religieus, bijvoorbeeld. Het is voor mij vooral een manier om grotere thema’s te duiden. 

Het is dat zoeken naar hoop. De mensen die ik voor Oorlog is erfelijk heb geïnterviewd, en nu voor mijn boek, hebben de ergste dingen meegemaakt die er bestaan. Zij zijn gevlucht, hebben in kampen gezeten, hun ouders zijn vermoord, ze zijn in pleeggezinnen ondergebracht. Ik bedoel, als het hen is gelukt om verder te leven, om een mooi en waardevol bestaan op te bouwen – niet vrij van trauma’s uiteraard maar toch – dan wil ik weten: hoe doen ze dat? Hoe ga je door na zo’n verschrikking? 

Ja, maar ik kan hun verhaal naar voren brengen. Je zou kunnen zeggen dat ik juist nu de wijze lessen van mijn grootouders wil horen, maar omdat die er niet meer zijn ga ik ze bij anderen halen. Wat we leren? Misschien vooral dat we in deze tijd voor lief nemen wat vrijheid écht betekent. Dat we als toeschouwers naar deze onrustige tijden zitten te kijken. 

Er leven op dit moment 520 miljoen kinderen in oorlog. Het aantal is weer gegroeid ten opzichte van vorig jaar. Zes miljoen Joden… 520 miljoen kinderen… die getallen zijn niet te overzien, dus als ik iets voor kinderen in oorlog kan doen dan doe ik dat. War Child doet belangrijk werk, omdat zij in oorlogsgebieden meteen met kinderen aan het werk gaan door psychosociale hulp te bieden, door onderwijs, muziek, sport en spel. Dat is cruciaal voor de verwerking. 

Oh ja, minstens. Er zijn denk ik twee manieren om met oorlogstrauma om te gaan. Je hebt de zwijgende families, daar hoor je eigenlijk vrij vaak over, en je hebt de families waar heel veel gepraat wordt. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille, van hetzelfde trauma. Nou, mijn familie behoort tot de laatste categorie. Mijn oma praatte veel over de oorlog. Ik bedoel: echt zó veel. 

Mijn moeder heeft wel eens verteld dat toen ze me een keer kwam ophalen – ik was één en zat nog in de box – mijn oma tegen me aan het vertellen was over haar broer en haar zus die waren vermoord. 

Bij Marga was het net anders, zij spraken constant in dezelfde anekdotes. Er werd wel gepraat, maar altijd in bepaalde zinnen. Wat ze echt voelden, zeiden ze niet. (Van Weezel is even stil). Misschien is dat wel hetzelfde als bij mij eigenlijk. 

De vader van Marga was helemaal angstig, die zei: als God het wil, kan zelfs een banaan afgaan. Dat herken ik, want mijn oma zei: Nu schijnt de zon, maar het kan zo weer gaan regenen. Het lijken een soort tegeltjeswijsheden, maar het heeft invloed. Je gaat denken dat er achter elke hoek gevaar schuilt. 

De vader van Beau, acteur Eric Schneider, zei het letterlijk tegen hem: ‘Er zit vierenvijftig jaar tussen ons, ik denk niet dat ik de oorlog aan je heb doorgegeven.’ Tja. Je kind is je achilleshiel, het is je grootste wens dat je het niet doorgeeft. Alleen denk ik niet dat het verschil in leeftijd ermee te maken heeft, of dat er tijd eroverheen is gegaan. Het gaat over wat jij voelt, want een kind heeft niet altijd woorden nodig om iets te begrijpen. 

Je verdriet heeft altijd een uitlaatklep nodig. Dat kan met therapie, in allerlei vormen, maar voor sommigen helpt het om te gaan schrijven, om te acteren of zingen. 

Lees verder in VARAgids 17. Vanaf dinsdag 21 april 2026 in de app, op de mat en in de winkel. Nog geen abonnee? Lees de VARAgids al vanaf 38 cent per week.