Makers van 'Wat houdt ons tegen?' over wat ons écht tegenhoudt

Na zes seizoenen Wat houdt ons tegen? (over waarom we niet in staat zijn duurzame keuzes te maken) vroegen we de makers: wat houdt ons nou feitelijk al die tijd tegen?

We zijn zeven seizoenen Wat houdt ons tegen verder. En? Wat houdt ons tegen?

Klimaatjournalist Jan van Poppel ‘Dit programma zegt veel over macht, over systeemdenken. En dat het moeilijk is om uit dat systeem te stappen. Het moeilijke met het klimaatprobleem is: mensen in Nederland hebben het te goed. Vrienden zeggen grappend tegen me dat ik niet wil dat zij plezier hebben. Maar hoezo is plezier hetzelfde als verwenning? Hoezo moet je vier keer per jaar met een vliegtuig op stedentrip? Omdat het kan. Omdat de mogelijkheid wordt gecreëerd. We zijn niet opgewassen tegen de verleidingen. Toen ik duurzaamheidswetenschappen studeerde, ging ik ook jaarlijks op vliegvakantie. En ik studeerde intussen dus duurzaamheidswetenschappen! Je kunt iets weten, maar het is iets anders om je ernaar te gedragen.’

Presentator Jeroen Smit ‘Het is ongelooflijk ingewikkeld om wat je kent los te laten. We zijn bovendien verslaafd aan zo veel mogelijk, zo snel mogelijk, zo goedkoop mogelijk. We zien echt de donkere wolken aan de horizon wel, maar ja, die zijn ver weg.’

Denk je tijdens het draaien van een aflevering vaak: waarom dóen we dit in hemelsnaam zo?

Onderzoeksjournalist Daphné Dupont-Nivet ‘Het economieonderwijs in Nederland is behoorlijk gedateerd; klimaatverandering maakt er nauwelijks onderdeel van uit. Het gaat in die lessen vaak over groei, maar niet over de grenzen van de planeet. Terwijl dat óók met economie te maken heeft. Docenten willen daar best over doceren, maar het schoolsysteem geeft ze niet veel vrijheid. Lesstof wordt maar eens in de zoveel jaar herzien. En dus doceren we de generatie van de toekomst met inzichten en lesstof van twintig jaar geleden, nog van voor het klimaatakkoord van Parijs. Heel gek. Ook omdat het – anders dan bij andere problemen die we hebben aangekaart – vrij eenvoudig te veranderen is.’

JvP ‘Neem de CO2-compensatie, waarmee je bijvoorbeeld je vliegreis kunt compenseren door bomen op het Afrikaanse continent te planten. In een uitzending van een halfuur lieten we zien dat dat systeem niet werkt. Het hele systeem prikten we door. Maar wat deed eurocommissaris Wopke Hoekstra? Hij breidde het systeem uit. Terwijl we zo duidelijk hadden aangekaart dat het niet werkte, én alternatieven hadden geboden. Hoekstra wilde trouwens niet reageren in onze uitzending.’

JS ‘Ik denk aan de uitzending over fast fashion. Wij kopen gemiddeld vijftig kledingstukken per jaar. Voor een paar euro heb je een shirtje. Maar de echte prijs, alle milieu- en klimaatschade bijvoorbeeld, zit er niet in. We gaan wereldwijd naar 200 miljard kledingstukken per jaar! Dat kan toch niet. Of aan onze aflevering over de zorg, waar het hygiëne-argument centraal staat en spullen die nog prima voor een tweede ronde meekunnen, ook medicijnen, worden weggegooid. Slecht voor het klimaat en een adembenemende verspilling!’

Merk je verschil tussen de tijdsduur waarop politici handelen en het bedrijfsleven?

DDN ‘Bedrijven erkennen de problemen vaak wel, maar ze zeggen meer tijd nodig te hebben om te handelen. Je merkt dat duurzaamheid vaak niet de prioriteit heeft die het zou moeten hebben. Er moet ook geld verdiend worden natuurlijk, onder andere voor de aandeelhouders – al zeggen ze dat niet expliciet. En in de politiek maakt het uit wie je spreekt: sommige Kamerleden die we spreken zijn kritisch en willen dat het kabinet sneller handelt, maar bij ministers of EU-commissarissen spelen allerlei belangen en politieke afwegingen een rol, waardoor verandering vaak heel traag gaat. Voor een Kamerlid is het natuurlijk ook iets makkelijker om te zeggen dat er haast bij is, dan voor een minister die moeilijke keuzes moet maken. Het vergt moed, zowel bij politici als bij het bedrijfsleven, om andere, duurzamere keuzes te maken.’

JvP ‘Bedrijven blijken soms veel verder vooruit te kijken dan ik dacht, daar keek ik echt van op. Een bedrijf als LyondellBasell bijvoorbeeld, een enorme chemiereus, vond streng klimaatbeleid helemaal niet zo’n probleem. Wat ze wel erg vonden: het ene jaar heel streng beleid, het andere jaar weer het tegenovergestelde. Bedrijven willen geld verdienen, uiteraard, maar ze willen in 2040 en 2050 ook nog geld verdienen.’

JS ‘In mijn beleving worden politiek en het grote bedrijfsleven geregeerd door dagkoersen. Een familiebedrijf denkt wel na over zoon of dochter, dat zorgt voor meer langetermijnbewustzijn. Boeren bijvoorbeeld, zij houden van hun land. En ze willen daarmee ook een boterham verdienen. Als zij het aanbod krijgen om minder koeien te houden, meer tijd te besteden aan natuurbeheer, in ruil voor gegarandeerde inkomsten, dan maken ze die draai. Het zijn andere rekensommen, maar ze beginnen allebei met de liefde van de boer voor het land. In de praktijk zijn boeren ieder jaar tegen andere wetgeving aangelopen, zeker de afgelopen tien jaar. Ik geloof in wetgeving die duidelijkheid biedt. In 2023 is in Brussel afgesproken dat geen enkele Europese autofabrikant in 2035 nieuwe auto’s met een verbrandingsmotor op benzine of diesel mag bouwen. Zo worden geld, ondernemerschap en creativiteit de goede kant op geduwd.’

Lees verder in VARAgids 9. Vanaf dinsdag 24 februari 2026 in de app, op de mat en in de winkel. Nog geen abonnee? Lees de VARAgids al vanaf 38 cent per week.