Jiskefet (1990-2005)

‘Jack in the box’, ‘Raarrr’, ‘Heb je nog geneukt?’, ‘Ja… Wie sage ich das jetzt’; ruim twintig jaar na de laatste uitzending leeft Jiskefet (1990-2005) nog volop. 

We wilden met Jiskefet onbegrepen humor maken,’ legt Michiel Romeyn uit. ‘Geen “Duitse grappen” met een kop en een staart. Kun je niet iets maken wat wij ook snappen, hoorden we soms. Wat eigenlijk heel wonderlijk is, want muziek of een schilderij kun je ook niet duiden. Ga maar eens uitleggen wat Willem de Kooning heeft geschilderd. Bij Jiskefet zijn heus weleens scènes mislukt, maar ik denk dat het ons uiteindelijk aardig gelukt is.’ 

Jiskefet komt voort uit het absurdistische radioprogramma Borát (1984-1989). Michiel Romeyn, Herman Koch en Marjan Luif maken voor Borát sketches, die grotendeels geïmproviseerd zijn. Het lijkt de drie een goed idee om hiervan een televisieversie te maken. Marjan Luif: ‘Ik heb dat voorgesteld aan de VPRO, maar die wilde het in eerste instantie absoluut niet hebben. Ik herinner me een telefoongesprek met Cherry Duyns, in een telefooncel op Vlieland. Hij zei letterlijk: “Ach mevrouw Luif, Koot en Bie zijn toch de enigen die leuk kunnen zijn.” Daarmee was de kous af. Michiel vroeg vervolgens regisseur Pieter Verhoeff erbij en die had connecties bij de VPRO. Ouwe jongens krentenbrood. Toen kon het ineens wel. Michiel en Herman waren erg speels, daarom heb ik Kees Prins erbij gevraagd. Iets degelijker, maar wel met komische kwaliteiten.’ 

De allereerste uitzending van Jiskefet opent met een filmtrailer waarin Koch zich nuttig maakt als papierprikker rond een speeltuin. Plotseling vindt hij in de bosjes iets dat eruitziet als bebloede meisjesharen; muziek en voice-over kondigen naderend onheil aan: ‘There’s a danger, lurking in the bushes of a nearby park.’ Politiemannen Romeyn (rokend) en Koch (met snor) gaan dit voor Jaws 8 tot de bodem uitzoeken. Andere scènes uit aflevering 1 gaan onder meer over de proleten Johnny & Willie, clown Swiebertje, die kinderen waarschuwt voor incest, een nooit gepubliceerde schrijver en iemand die alles haat wat Noors is. In de later klassiek geworden scène ‘Voetbalvader’ kaffert Romeyn (in lichtblauw trainingspak) zijn zoontje uit omdat die niet is aangenomen bij Ajax: ‘Weet je dat jij papa heel verdrietig hebgemaakt?… Je moest je schamen.’  
De toon is gezet. 

Hoewel Marjan Luif alleen in het eerste seizoen meedoet, kijkt ze er met plezier op terug. ‘We deden het in het begin een beetje op de Borát-manier. Veel scènes ontstonden vanuit een improvisatie, niet alles werd opgeschreven. Uiteindelijk boterde het niet meer tussen mij en de mannen. Heel jammer, want de manier van werken lag me heel goed. Later heb ik dat gelukkig nog kunnen doen bij Radio Bergeijk en De prins op het witte paard van AT5.’ 

Vijftien seizoenen lang maken Herman Koch, Kees Prins en Michiel Romeyn en een eindeloze rij gastacteurs in totaal maar liefst 173 uitzendingen – gelukkig allemaal terug te zien op jiskefet.nl. Ellen Jens doet van 1995 tot 2005 de studioregie. Hoewel er misschien ook minder geslaagde seizoenen bij zijn, lijkt het drietal een onuitputtelijke bron te hebben met ideeën voor scènes en personages. Onvergetelijk zijn bijvoorbeeld de Duitse krimi Tampert, reclamebureau Multilul en de ‘Peters’, gekleed in blauwe stofjassen, die elkaar voortdurend roepen en toespreken: ‘Peter!’. En er is de legendarische serie ‘De Dierenwinkel’, waarin Koch en Romeyn in archaïsche bewoordingen het dierenrijk en andere zaken des levens bespreken: ‘Een 45-strippenkaart? Gaat meneer een verre reis maken?’ 

Romeyn en zijn kompanen hebben buitengewoon veel lol gehad in het bedenken en maken van al die scènes. ‘We hadden volledig de vrije hand. Vergeet niet dat de VPRO behoorlijk in een dip zat na Koot en Bie, ze probeerden heel wat komische programma’s uit, maar dat is nooit gelukt. Met Jiskefet hadden ze beet, dus ze lieten ons lekker onze gang gaan. Alles wat we bedachten, konden we ook maken. Kom daar maar eens om in deze tijd, de tv-wereld is daar niet meer op gebouwd.’ 

Producer Annemiek van der Hell (1991-1995, 2002-2005) heeft vooral de taak om de gedachten van de drie mannen te communiceren met de departementen. ‘Er werd weinig opgeschreven, maar ze hadden wel ideeën. In de beginjaren gingen we vaak met busjes met spullen op stap en wisten wij niet precies wat er zou gebeuren. Er kwamen briljante dingen uit, maar ook scènes die het niet gehaald hebben. Fijn als dat ook mag en kan. Heel erg leuk om te maken, zeker vanwege dat onverwachte. Het team moest dus wel flexibel zijn, je moest iedereen meekrijgen in de stream.’ 

De eerste vier seizoenen blijft Jiskefet nog steken op zo’n 200.000 kijkers per uitzending, maar met de introductie van de reeksen Debiteuren Crediteuren (voorjaar 1995, waarin Annet Malherbe juffouw Jannie speelt, een rol die haar doorbraak betekent) en De Lullo’s(voorjaar 1996) neemt de populariteit van het programma enorm toe. Dat blijkt later ook als het illustere drietal de Heineken Music Hall dertien keer uitverkoopt met De heb je nog geneukt-tour (2010) en Goeiesmorgens – de musical (2011). Romeyn: ‘De grote massa had bij veel scènes zoiets van: ik begrijp er helemaal niets van. Toen kwamen we dus met het kantoor en die Lullo’s. Jammer genoeg zijn dat dan toch je grootste hits. Nog drie, vier keer per dag word ik op Jiskefet aangesproken, zeker in de provincie. De handtekening is alleen vervangen door het fotootje. Laatst vroegen Indiase toeristen in het Amsterdamse Bos de weg naar het cricketveld. Je moet op YouTube eens kijken naar ‘English Sports’ van Jiskefet, zei ik nietsvermoedend. “Yes, but that is very famous in India,” kreeg ik te horen. Geestig dat je dankzij sociale media blijkbaar de hele wereld overgaat.’ 

Op YouTube zijn de meeste streams voor de fameuze Stift-scène uit Debiteuren Crediteuren. Jos (Koch) probeert aan Edgar (Prins) de regels uit te leggen van een niet-bestaand kaartspel. Er ontvouwt zich een onnavolgbare dialoog, hier noodgedwongen stevig ingekort. Jos: ‘Ik zet ’m nu op tweehonderd in, omdat ik weet dat ik de vier, de twee, jack in de box af ga nemen… Nu kun je dus alleen met een ondersteekkaart óf verdubbelen. Een drie is een twee hè, in dit spelletje, dat weet je.’ Vertwijfeld kijkt Edgar naar zijn kaarten, waarop Storm (Romeyn) met luid kuchen en handgebaren duidelijk probeert te maken met welke kaart hij uit moet komen. ‘Elleboog stift’, probeert Edgar nog, maar Jos lacht hem keihard uit. ‘Je gaat nu toch niet stiften met een twee en een vier, man?!’  

In 2024 leggen Koch en Romeyn in het radioprogramma Villa VdB (Radio 1) al een keer uit waar het idee voor deze scène vandaan komt. Romeyn: ‘Dat komt uit Hermans koker. Hij was er altijd heel goed in om mensen in de maling te nemen.’ Koch: ‘Dan zaten we ergens in een vakantiehuisje en dan zei ik: Michiel, trek eens een kaart. Dan ging ik schudden en haalde ik vanachter mijn rug een kaart tevoorschijn. Is het misschien deze, zei ik terwijl ik een willekeurige kaart liet zien. “Nou, hoe kan dat?!” vroeg Michiel. Niemand had dat door.’  

Romeyn: ‘Allemaal heel kinderachtig.’  

Koch: ‘Daar komt het uit voort. Waar heb je plezier van? En dat probeer je in het programma op anderen over te brengen.’ 

Annemiek van der Hell herinnert zich nog een scène uit de beginperiode met prins Bernhard en een pandabeer. ‘Herman als Bernhard, met een panda achter op de motor, en dan scheurend langs paleis Soestdijk. In een hotelkamer werd die panda vervolgens helemaal gemolesteerd. Ik heb die hoteleigenaar van tevoren tamelijk omfloerst verteld waar we de kamer voor nodig hadden. Wij vinden het heel leuk, zei ik dan maar. Over humor valt niet te twisten.’ 

Zelf bewaart Romeyn veel goede herinneringen aan de scènes met zijn personage Oboema (de witte neger). ‘Ik kwam een keer binnen toen Beppie Melissen een Japans gerecht voor me had gemaakt. Ik zag het lage tafeltje niet goed en flikkerde dwars door zo’n witte papieren lamp heen. Daar moest ik zelf erg om lachen. Oboema had een leuke naïviteit. NRC heeft weleens geschreven dat hij in de ban gedaan moest worden. Dat wordt dan geroepen door een fatsoenlijke witte man, maar ondertussen werd ik gevraagd om in de Bijlmer het Kwakoefestival te openen. Dat is een rare tegenstelling?’ 

Koch legt in 2024 uit waarom Jiskefet uiteindelijk toch gestopt is: ‘De laatste anderhalf jaar gingen we personages verzinnen waarvan we dachten: die hebben we eerder al net iets beter gedaan. Maar zelf vinden we vijftien jaar best lang voor een programma. Menig bandje haalt dat niet.’ Desondanks leeft het programma twintig jaar na de laatste uitzending nog volop. Losse video’s rouleren overal op social media, vriendengroepen declameren complete scènes. In 2025 krijgt Jiskefet de Ere Zilveren Nipkowschijf, als bewijs van een ‘indrukwekkende carrière’.  

Stiekem mist Romeyn Jiskefet nog elke dag. ‘Je zou misschien kunnen zeggen dat het programma is ingehaald door het absurdisme van de werkelijkheid. Als je de Trumps, Poetins en Netanyahu’s van deze wereld ziet, denk je toch: Jezus Christus! Ik kom nog steeds geregeld situaties tegen waarvan ik denk: hoe geestig zou het zijn als hier een camera op zou zetten. Laatst zat ik in een ziekenhuis op iemand te wachten. Boven een man met een zeer gedeprimeerd hoofd hing zo’n machine die de nummers afroept. Gewoon een camera op zetten… Een prachtige scène.’ 

Dit artikel komt uit VARAgids 22, 2026.

In de VARAgids tv-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie