Dit is de meestgevraagde talkshowgast van Nederland

De vraag van de VARAgids leek zo eenvoudig. Zoek uit wie het vaakst aan een Nederlandse talkshowtafel zat, ooit. Zodat we eindelijk weten wie de talkshowgast aller talkshowgasten is. Het zal waarschijnlijk een politiek duider zijn, type Frits Wester. Of anders een alwetende, zo’n krantenkoppensneller die ferm stelling durft te nemen. Zeg, Jort Kelder.

Het team van onderzoeksafdeling Media Suite van Beeld & Geluid zet graag zijn tanden in zo’n vraag. Eerder al maakten ze een analyse van de mediaoptredens van politici tijdens de verkiezingen van 2025, en deden ze onderzoek naar genderrepresentatie in de media.

M/V
Welke Top 10 je ook maakt, de witte mannen staan in ruime meerderheid bovenaan de lijstjes. Femke Halsema komt in het Beeld & Geluid-onderzoek met 174 vermeldingen op plek 11 in de lijst vol tafelheren (Marc-Marie Huijbregts), sidekicks (Giel Beelen) en rubrieksgasten (Robèrt van Beckhoven). In die lijst staan ook oud-Telegraaf-verslaggever Saskia Belleman (plek 17) en de politiek duider van WNL, Tessa van Viegen (plek 18). Halsema komt hoger (plek 5) in de lijst waar alle tafelheren en sidekicks uitgefilterd zijn. In geen van de door Beeld & Geluid aangeleverde lijstjes (tot 25 namen) komen mensen van kleur voor. Paul de Leeuw en Marc-Marie zijn de enige niet-heteroseksuele mannen in de lijst.

Je zou verwachten dat Roeland Ordelman, manager van de Media Suite, het antwoord op de vraag ‘wie zat het vaakst aan een Nederlandse talkshowtafel’ met een druk op de knop boven water haalt. Maar zo eenvoudig is het niet voor Ordelman, die meteen tegen een aantal haast filosofische vragen aanliep.

Want wat is een talkshow? Geldt bijvoorbeeld De nachtzoen, de dagelijkse afsluiter van tien minuten op NPO 2, waarin bekende en minder bekende Nederlanders een kort, inspirerend verhaal vertellen, als talkshow? Er staat een tafel, er zitten twee of meer mensen op een stoel, er wordt gepraat. Maar in het archief is het weggeschreven als ‘overdenking’. En De wandeling dan? Geen stoel, geen tafel, wel gesprekken, soms met meerdere mensen.

En wanneer ben je gast? Is een kokende Robèrt van Beckhoven in Tijd voor MAX een echte gast, of een rubrieksvuller? Huisdichter Nico Dijkshoorn zat vrijwel nooit aan de grote tafel van DWDD, en deed ook niet mee met de gesprekken. Toch een gast? Over DWDD gesproken: zijn tafelheren en -dames wel echte talkshowgasten? Of hoor je bij het programma, zoals sidekicks en co-presentatoren. Ben je een gast als je een terugkerende rubriek hebt, zoals Jort Kelder bij de latenightshows van Eva Jinek? En is Jort, die programma’s maakt voor WNL, een gast of gewoon een werknemer als hij in Goedenavond Nederland zit? En wordt Kelder niet vooral gevraagd om de boel een beetje op te poken, in plaats van voor zijn expertise?

Toen die kwesties geslecht waren (in het kort: alle als tafelheer vermelde personen eruit gefilterd, en alleen onmiskenbare talkshows meegerekend), kwamen er weer andere problemen bovendrijven. Ordelman schakelde de hulp in van kunstmatige intelligentie bij zijn onderzoek. Meer specifiek een large language model (LLM). Dat is een AI-techniek die helpt bij het samenvatten en begrijpen van grote lappen tekst en het verwerken van data: wordt iemand als gast vermeld, of niet? Dit model keek naar de programmabeschrijvingen in het archief, die doorgaans bestaan uit de eerste zin van de presentator: ‘Vanavond te gast: Guus Meeuwis, Alexander Pechtold en Jort Kelder.’ En het model nam ook het archiefveld met de programmasamenvatting mee.

Maar een LLM kun je niet zonder duidelijke opdracht en een kritische blik op de archieven van Beeld & Geluid loslaten. Want dan komen ook bandleden van Paul de Leeuw ineens hoog in een gasten-Top 10 te staan. En toen Ordelman na diverse aanpassingen eens goed naar de dataselectie ging kijken, bleek talkshow OP1 onder ‘actualiteiten’ te staan in plaats van ‘praatprogramma’. En werd het dus niet meegenomen in het onderzoek. Ook werden namen op verschillende manieren gespeld. En vaker dan je zou willen, bleken gastenbeschrijvingsvelden in het archiefsysteem helemaal niet te zijn ingevuld.

43.711 afleveringen van 880 titels zijn uiteindelijk meegenomen in het onderzoek, van praatprogramma’s (ook De nachtzoen dus) vanaf februari 1957 tot nu. Daaruit werden 137.330 gastvermeldingen gehaald. Winnaar, op dat moment: Telegraaf-columnist Wouter de Winther, met 298 aanschuifmomenten. Op #2: voormalig huisarts Ted van Essen, met 289 vermeldingen.

Maar bij die uitkomst zijn kanttekeningen te maken. De belangrijkste: er zijn alleen programma’s van de NPO meegenomen, omdat Beeld & Geluid nauwelijks programma’s van SBS en RTL opslaat. Dan kun je nog uitwijken naar filmwebsite IMDb.com, waar gek genoeg ook talkshowverschijningen worden bijgehouden. Al heel snel blijken die niet compleet te zijn. Datzelfde geldt voor Tvblik.nl, dat aankondigingen van tv-programma’s opslaat.

Er is eigenlijk maar één onomstotelijk bewijs en dat wordt geleverd door gepensioneerd huisarts Ted van Essen (77). Hij is sinds 2008 een vaste gast in middagtalkshow Tijd voor MAX. Website IMDb.com telt 303 afleveringen waarin Van Essen zit. Beeld & Geluid telt er 289. Maar Van Essen zelf telt in zijn eigen administratie liefst 499 keer dat hij een onkostenvergoeding indiende bij de omroep.

En daarmee is hij met afstand én keihard bewezen de meest frequente talkshowgast. De zittende kampioen. Talkshowgast der talkshowgasten.

In al die bijdrages aan Tijd voor MAX was hij te gast om medisch nieuws te duiden. Van een doorbraak in de behandeling van een aandoening, de discussie over de griepprik (Van Essen is griepexpert) tot het nut van mondkapjes tijdens de coronapandemie. In de coronatijd zat hij er soms dagelijks, in plaats van wekelijks op dinsdag. Dokter Ted legt het allemaal kort, helder en met autoriteit uit. ‘De sport is om in de korte tijd die ik heb, mijn punt zo goed mogelijk te maken. Ik word geholpen door een vaste redacteur, die een soort script maakt van het gesprek. Ik wil altijd meer vertellen, zeker bij onderwerpen als de griepprik of supplementen, waar ik veel over weet.’

Dokter Ted heeft na zijn pensioen in 2016 zelf aangegeven dat er misschien vervanging moest worden gezocht, zegt Tijd voor MAX-eindredacteur Maud Dolhain. ‘Als wij vonden dat hij niet meer lekker in de materie zat, dan zouden we uitkijken naar iemand anders. Maar dat moment is nooit gekomen. Hij bereidt zich altijd ontzettend goed voor, weet nog precies waar alle relevante informatie te vinden is. Als je hem belt bij nieuws, weet hij precies waar het over gaat.’