Herkent u deze WO II-kunstvoorwerpen? Laat het ons weten!

Ondanks jarenlang onderzoek wachten nog ruim 3300 door de nazi’s gestolen kunstvoorwerpen in Nederland op hun rechtmatige eigenaar. De VARAgids steekt de zoektocht een helpende hand toe.

In de oorlogsjaren heeft het naziregime in vele landen, waaronder Nederland, een ongekend aantal cultuurgoederen geroofd en geconfisqueerd. Ook werden objecten, soms onder dwang, afgestaan of verkocht. Bezittingen van Joodse families werden systematisch afgenomen: schilderijen, boeken, zilverwerk, muziekinstrumenten. Na de Tweede Wereldoorlog troffen geallieerden veel bergplaatsen vol kunstvoorwerpen aan in Duitsland. Die goederen werden verzameld en teruggebracht naar het land van herkomst, zo ook naar Nederland. Naar die objecten is, en wordt nog steeds, herkomstonderzoek gedaan.

Tot in de jaren 50 is een deel van de kunst die uit Duitsland terugkwam, teruggegeven aan de rechtmatige eigenaren (daarna kwam de klad er enigszins in tot begin jaren 2000 toen er nieuwe aandacht ontstond, mede door berichten over nazigoud). Wanneer er sprake was van handel met de nazi’s, kon de oude eigenaar zijn stukken terugkopen. Als er sprake was van roof, kon de eigenaar deze terugkrijgen. Een deel waarvan geen eigenaar kon worden opgespoord, werd geveild. Wat achterbleef kwam in de rijkscollectie en kreeg de titel NK-collectie (Nederlands Kunstbezit-collectie). In deze NK-collectie bevinden zich ruim 3300 objecten, zoals schilderijen, tapijten, serviesgoed en tegels. Deze werken worden momenteel uitgeleend aan musea, een aantal ervan hangt in overheidsgebouwen. Een groot deel, ongeveer de helft, ligt in een depot in Amersfoort.

Sinds 2022 is de gehele NK-collectie, die wordt beheerd door het Rijk, opnieuw door een team van onderzoekers van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) onder de loep genomen, zo is ook te zien in de documentaire Verweesd eigendom van regisseur Piet de Blaauw en Frénk van der Linden die deze week op televisie is. Aanleiding voor dit hernieuwde onderzoek is enerzijds de laatste generatie oorlogsoverlevenden die aan het uitsterven is en anderzijds nieuwe bronnen die beschikbaar zijn gekomen, zoals het oorlogsarchief dat gedigitaliseerd is.

Cultuurgoederen waarvan het zeker of in hoge mate waarschijnlijk is dat ze in de oorlogsjaren geroofd, geconfisqueerd of onder dwang verkocht zijn, kunnen worden teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaren of hun erfgenamen. Bij ongeveer vijf procent van de collectie heeft nieuwe informatie ervoor gezorgd dat de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed nabestaanden van de oorspronkelijke eigenaar heeft kunnen benaderen, omdat er (mogelijk) sprake was van een transactie die onder dwang tot stand is gekomen.

De commissie-Asscher adviseerde onlangs nog om de Joodse roofkunst uit de depots zichtbaar te maken. Op deze pagina’s vindt u alvast enkele stukken uit de NK-collectie, waarvan wordt vermoed dat deze door nazi’s zijn geroofd, maar waar nog geen rechtmatige eigenaar van is gevonden. Herkent u nou heel toevallig een van deze objecten, of denkt u te weten aan wie dit oorspronkelijk toebehoort, dan kunt u contact opnemen met de restitutiecommissie van het RCE via restitutie@cultureelerfgoed.nl

Bekijk de voorwerpen in VARAgids 18. Vanaf dinsdag 28 april 2026 in de app, op de mat en in de winkel. Nog geen abonnee? Lees de VARAgids al vanaf 38 cent per week.