Einstein and the Bomb: gemankeerd maar interessant portret

In documentaire over wereldberoemde wetenschapper vallen vooral qua ethische dilemma's de parallellen op met (Christopher Nolans) Oppenheimer.

Hij beschouwde zichzelf als een pacifist, maar nog meer als een antifascist. Die uitspraak bezigt Albert Einstein in Einstein and the Bomb. Dat doet hij rond 1933, als hij is gevlucht van door de nazi’s aangestuurde huurmoordenaars. Die hebben het gemunt op de wetenschapper. Einstein zit dan ondergedoken in een hutje op de hei, nabij het Engelse Norfolk. Daar contempleert hij, vergezeld door twee bodyguards, wat zijn theorieën met de wereld zullen doen, evenals zijn relatie met en tot Hitler. Vandaar dat hij als pacifist geweld toch niet schuwt in het uiterste geval: het fascisme moet worden bestreden, is zijn evidente credo.

Wie afgelopen zomer getuige is geweest van de blockbuster Oppenheimer zal parallellen zien met deze documentaire, die onder meer draait om ethische dilemma’s. Zo reflecteert Einstein and the Bomb, een soort gefictionaliseerde documentaire met archiefbeelden, ook op de atoombommen die jaren later op Hiroshima en Nagasaki vielen. Hoe verhoudt Einstein (in de film gespeeld door Aidan McArdle) zich tot die gruwelijke tragedies? Tja, vertelt hij, hij is ‘slechts’ een theoreticus. Net zoals Oppenheimer dat in Oppenheimer ook betoogt. Maar consequenties zijn het gevolg van iets. En beide films draaien om causaliteit. De ellende begint ergens.

Het probleem is dat je Einstein and the Bomb qua mise-en-scène en casting moeilijk serieus kunt nemen. McArdle had met zijn pruik niet misstaan in een flauwe Saturday Night Live-sketch; de muziekband klinkt te bombastisch; veel archiefmateriaal van Hitler wordt opnieuw herkauwd. De insteek van de documentaire is enigszins relevant, maar de uitwerking oogt bij vlagen als de zoveelste Discovery-reportage.

Einstein and the Bomb, vanaf vrijdag 16 februari 2024 bij Netflix