Televisiehit Boer zoekt vrouw bewijst dat liefde zich niet laat regisseren

Daan Heerma van Voss stelt dat Boer zoekt vrouw op zijn eigen unieke manier tamelijk eerlijk over de liefde is.

Afgelopen week liep ik met een vriend door het bos. Het was een rijk bos, er waren duinen en er waren heiden. Op een open stuk kwamen we een kudde schapen tegen, en hun herder. De herder, een in een bodywarmer gestoken vrouw, had twee honden die haar hielpen; ze bewogen organisch maar doeltreffend, had je met een drone hun looplijnen bemeten dan zou je zijn geschrokken van hun efficiëntie. Mijn vriend en ik waren getroffen door dit landelijke tafereel. Juist de authenticiteit van de setting maakte me ongemakkelijk of zelfs achterdochtig. Ik zei tegen hem dat deze herder een acteur moest zijn; dat de gemeente maandelijks collectes ontving waarmee ze deze acteur betaalde, om deze streek een aantrekkelijk ruraal karakter te geven, voor toeristen. Zozeer was ik dus op mijn hoede voor ‘het authentieke’, opgevoed als ik ben met realitytelevisie en claims van ‘echtheid’, dat ik met deze sketch op de proppen kwam. Natuurlijk was ze een echte herder. Ze knikte ons vriendelijk toe, wij knikten vriendelijk terug. 

Ik moest denken aan Boer zoekt vrouw, de eeuwige televisiehit: dat programma zou nooit zo succesvol zijn geworden als acteurs de rol van de boeren en vrouwen hadden vertolkt. Het is juist het ongekunstelde geweest dat de nationale aandacht greep en vasthield. Die ongekunsteldheid was natuurlijk niet spontaan, ze was in hoge mate georganiseerd. Yvon Jaspers wist als geen ander hoe te speuren naar ongemak, de cameramensen wisten precies wanneer in te zoomen, de scènes zijn slim gemonteerd. Toch bleef de kern, de ontmoeting tussen de zoekende boer en de vrouw, oorspronkelijk; die liet zich niet regisseren.  

Daarin neemt Boer zoekt vrouw een unieke positie in op het reality-spectrum. Andere programma’s zijn vaker wel dan niet ten onder gegaan aan hun eigen succes: de deelnemers zijn zich vaak bewust van hun ‘macht’, van hun ‘celebrity potentieel’. Het grote verschil tussen het legendarische eerste en het matige tweede seizoen van Big brother: in het eerste seizoen wist men nog niet wat er zou gebeuren, terwijl de deelnemers van het tweede seizoen heel goed wisten dat ‘heel Nederland’ zou kijken. Een programma als De gouden kooi was eigenlijk al parasitair ten opzichte van het eigen genre: ‘Terror Jaap’ koos doelbewust de rol van antiheld, omdat dat de kortste weg naar succes was. De kijker accepteert een geconstrueerde ontmoeting, maar wordt achterdochtig wanneer de deelnemers hun optreden lijken te cureren. In B&B Vol liefde lijken kandidaten vaak even geïnteresseerd in het promoten van hun B&B als in het vinden van de liefde. (Publieke aandacht is voor een B&B op zichzelf commercieel aantrekkelijk, wat niet geldt voor het boerenbedrijf.)  

In Boer zoekt vrouw speelt dit probleem in veel mindere mate: de boeren zijn echte boeren, en voor de meesten is hun boerenbedrijf méér dan een baan. Ze kunnen niet ‘boertje spelen’, daarvoor zijn de verplichtingen van het boerenbedrijf te talrijk en te belangrijk. Er is sprake van een leven dat doorgaat, ook nadat de camera is vertrokken. De kijker weet dat, voelt dat. Hij ziet het dagelijkse werk van de boer, zijn woonplek, zijn habitat. De liefde laat zich dus niet geheel regisseren door de programmamakers, want hoe past die nieuwe eventuele geliefde in dit boerenleven? 

In het seizoen van 2022 gebeurde iets wonderlijks. Boer Jouke versliep zich nadat hij ’s nachts was gewekt door de geboorte van een kalfje. Op zijn date, de volgende dag, loopt Jouke met Karlijn langs de stallen. ‘Kijk, de placenta ligt er ook nog.’ En inderdaad, daar ligt ze, tussen het stro. Ernaast: een pasgeboren kalf, met grote, verwonderde ogen, dat wordt gelikt door zijn moeder. ‘Voor hem is het gewoon zijn werk,’ zegt Karlijn in de camera. ‘Gewoon die dieren scheiden en zo. Maar ik ben een dierenvriend, ik vind dat wel sneu.’ Deze oergebeurtenis breekt door de ongemakkelijke interacties heen en brengt zijn eigen schoonheid én zijn eerste proef voort. Karlijn is onder de indruk van de schoonheid van de geboorte, maar kan ze ook leven met de praktische omgang met die schoonheid? Ze probeert het. Die poging vergroot de intimiteit tussen de twee. Ze zijn samen getuige van iets groots, iets wat veel verder reikt dan welk gekeuvel ook. (Jouke en Karlijn zijn nog steeds samen.)