De eerste de beste (1981-1990)

De eerste de beste is de moeder der programma’s waarin records gebroken werden.

Het programma De eerste de beste is ooit bedacht toen TROS-baas Cees den Daas begin jaren 80 hoorde van een Engelse show waarin recordpogingen werden ondernomen om in het Guinness book of records te komen. Hij zette Ivo Niehe aan het werk om een format te bedenken en zo ontstond De eerste de beste . De Nederlandse variant trok in die jaren miljoenen kijkers, met twee dominoshows als hoogtepunt. Hoewel de details wisselden, is de basis van het programma nooit veranderd: mensen doen een poging om in het wereldberoemde recordboek te komen. Dat kon variëren van zoveel mogelijk mensen in een kleine auto of telefooncel proppen, op een crossfiets over liggende mensen springen of zoveel mogelijk stenen sjouwen. Het programma inspireerde vele tv-makers tot het maken van spin-offs als Wedden… dat?, Domino day en De sterkste man van de wereld.

Van 1981 tot en met 1985 werd De eerste de beste aan elkaar gepraat door Martin Rudelsheim, maar meer mensen zullen zich Walter Tiemessen (1985-1990) herinneren. Voor Tiemessen – inmiddels in de zeventig – is het duidelijk wie de drijvende krachten waren achter het programma. ‘Producent Bart Bijsterveld en regisseur Steef Hoff verzonnen alles samen.’ Hoff regelde dat de weddenschappen fraai in beeld kwamen en Bijsterveld maakte alles commercieel aantrekkelijk, zo legt Tiemessen uit. ‘Zo móést er een stunt komen op een achtbaan in De Efteling, en bleek het park de sponsor te zijn. Bijsterveld was geniaal, een onorthodoxe ondernemer in aanpak die geen “nee” accepteerde. Dat deed hij beter dan de Hilversumse kwakzalvers, die overal formulieren voor moesten hebben.’ Bij het programma waren ze niet vies van een beetje commercie want van het budget van 75.000 gulden per uitzending lukte het vaak niet om alles te regelen. ‘Ik kan me herinneren dat de beste kijkersvraag werd beloond met een Akai-stereotoren,’ zegt Tiemessen. ‘Vooraf zeiden ze dan tegen me: pak de briefkaart van de bovenkant van de stapel… daar zaten dan inzendingen van de hele familie van een collega tussen… Nee, ik weet niet meer wie het was.’

Het clubje, bestaande uit ­Bijsterveld, Tiemessen, Hoff en de inmiddels overleden Tom Blom die presenteerde en de voice-over deed, had de grootste lol. ‘We zijn nog een keer naar het Guinness Museum geweest in Londen,’ vertelt Tiemessen. ‘Daar hadden ze de papier-maché-versie van de dikste man ter wereld staan. Wij waren daar ’s nachts en Tom schrok zich kapot toen ik, met dat nephoofd op mijn nek, “boe” riep.’

Niet alle stunts gingen altijd goed. Opnameleider Bertus Holkema was erbij toen op maandag 25 mei 1987 op Circuit Zandvoort een ongeluk gebeurde tijdens een recordpoging van de Belgische stuntman Alain Vincx. De Belg zou door een rij brandende bussen rijden. ‘Maar de tweede bus stond verkeerd waardoor Vincx onthoofd werd, een fout van hemzelf. We hebben dat ongeluk achteraf nog uitgebreid teruggekeken met de familie. Ik was er als eerste bij toen het misging… dat was geen prettig gezicht.’ Los van dat ongeluk denkt ­Holkema dat veel van de recordpogingen nu vanwege de regelgeving lastig uit te voeren zouden zijn. ‘We maakten altijd de gekste dingen mogelijk en waren vaak zelf proefkonijn.’ Met plezier kijkt hij terug op hoe er een compleet team van timmermannen, lassers en andere werklui rond het programma actief waren. ‘Zo’n netwerk van “mannetjes”. Het mooie aan de manier waarop Bijsterveld produceerde, was dat hij alles perfect regelde; het eten, de gasten, de overnachtingen en de betaling en dus wilde je altijd voor hem werken. Hij heeft vast geld verdiend, maar hij zorgde goed voor iedereen.’

Bijsterveld en Hoff waren ook de bedenkers van de evenementen rond de vallende dominostenen wat een rage werd bij SBS. De eerste uitzending in 1986 vond plaats in een bollenschuur in Lisse en de tweede in 1988 in het Autotron in Rosmalen. Tiemessen weet nog goed dat het de eerste keer dreigde mis te gaan want er waren al wat stenen omgevallen. Dus moesten ze improviseren: ‘Als ik het terugkijk staat het zweet me weer op mijn rug. Maar het kwam allemaal goed en er keken miljoenen mensen.’

Voor Bijsterveld waren die stenen een grote ontdekking. Vanuit Japan kwam het idee om een recordpoging te doen in vallende stenen en hij kende iemand bij de KLM die wilde sponsoren in het kader van ­Hollandpromotie. Studenten uit Delft, Enschede en Eindhoven gingen een maand of anderhalf aan de slag. Bijsterveld: ‘Ik kan me die schuur waar de opnamen waren herinneren, daar was echt helemaal niks. Het gerucht dat er ook muizen zouden rondlopen hebben we verzonnen, om te ­zorgen dat de media er een beetje opdook want dat was goed voor de budgetten.’ Na zijn periode bij de TROS zette Bijsterveld een bedrijf op in domino-events. Hij reisde de hele wereld over om in grote hallen dominostenen neer te zetten. Inmiddels is Bijsterveld al een tijdje met pensioen.

Bijsterveld kwam in 1985 bij toeval bij het programma omdat hij bij evenementenhal Het Heem werkte waar veel opnames plaatsvonden. Het klikte perfect met regisseur Hoff. ‘Hij was een ondergewaardeerde regisseur bij de TROS, maar de samenwerking liep soepel omdat ik aardig kon organiseren en regelen.’

Joost Cohensius (presentator in 1989 en 1990), werd bij het programma gehaald om er meer avontuurlijke elementen in te brengen. Hij kan zich de redactievergaderingen bij Bijsterveld in Hattem nog goed herinneren: ‘Er zaten altijd verzoeken bij van gekkies; een auto van dertig meter vanuit een hijskraan laten vallen – dat soort dingen. Ik ging dan met Bijsterveld langs bij mensen om te kijken of ze echt konden wat ze beweerden.’ Juist het spanningsveld tussen Hoff en Bijsterveld brachten de leukste onderwerpen naar boven, zegt Cohensius. ‘Ik weet nog dat we de grootste sneeuwpop ter wereld gingen filmen en Hoff per se een helikopter wilde om dat ervan bovenaf mooi uit te laten zien.’

In januari 1989, tijdens opnames voor De eerste de beste, glijdt regisseur Hoff in de rivier de Enns en overleefde de val niet. Het betekende ook het einde van het programma. Opnameleider Holkema baalt dat hij er niet bij was die dag: ‘Het was mijn taak om op de veiligheid te letten dus misschien had ik hem anders kunnen redden.’ Tiemessen: ‘Het was mijn idee om naar Oostenrijk te gaan en uitgerekend daar gebeurde dit. Zo’n wijze, rustige vent. Altijd zei hij tegen me als er weer iets bizars moest gebeuren: “Walter, het komt goed.” Dan had hij natuurlijk weer geweldige apparatuur geregeld waardoor het inderdaad goedkwam.’ Cohensius was erbij toen het misging die dag in het Oostenrijkse Admont. ‘We volgden een groep vrouwelijke kanovaarders die trainde voor een trip naar Nepal. Die groep was al naar het hotel om op te warmen, maar cameraman Thomas Kist, geluidsman Gregor van der Kamp, assistent en sponsor Keesjan Veth van The North Face, Hoff en ik waren nog bij de rivier om een stand-up op te nemen. Hoff was bezig om een zendermicrofoon op mijn jack te bevestigen toen hij van een steen gleed en in het ijskoude water terechtkwam. Na anderhalf uur lopen vonden we hem aan de oever van de rivier. ’s Avonds zei Bijsterveld nog: Hoff had niet anders gewild dat we het zouden afmaken. We hebben nog vier dagen gedraaid.’

‘Vanaf dat moment was de ziel uit het programma,’ vindt Cohensius. ‘We waren voor opnames in de veiling van Broek in Waterland en Bijsterveld zei tegen me: je moet een interview doen met de man die de grootste witlof van Europa heeft gekweekt. Ik kwam uit die spannende expeditiewereld en mijn toenmalige vriendin zei nog: moet je dat wel doen Joost? Toen was het klaar…’ Bijsterveld deelt die mening: ‘De begrafenis was in Nederland en dat was heel verdrietig, Hoff was namelijk echt een heel leuke man.

Dit artikel komt uit de VARAgids, 2023.

In de VARAgids tv-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie