De avondetappe (2003 – heden)

Van 2003 tot 2014 wenste Dalida, onder toeziend oog van Mart Smeets, de kijkers welterusten.

Bekijk afleveringen van De avondetappe in De schatkamer van Beeld & Geluid.

Op enig moment kwam bij Paul Vloon – denker, ideeënman en wielerliefhebber, werkzaam bij de NOS – een idee opborrelen: een live avondprogramma uit Frankrijk, uitgezonden vanaf een aantrekkelijke locatie, een stadje, dorp of stukje platteland, liefst met een kasteeltje, een oude brug of een ander karakteristiek decor. Het moest de Tour de France op een andere manier de huiskamers binnenbrengen dan de middaguitzendingen, die zich vooral richtten op de wedstrijd zelf. Dit programma zou gaan over achtergronden, geschiedenis, sfeer en verrassingen.

Vloon behoorde – en behoort nog steeds – tot de vakmensen die ’s ochtends rondlopen met een hoofd vol ideeën, waarvan er uiteindelijk duizenden afvallen en slechts enkele echt goede overblijven.

De redactie, technici en cameramensen konden desnoods ook voor de dagelijkse etappe-uitzending worden ingezet, maar de avondshow moest vooral een aanvulling zijn op wat de kijker al had gezien. De gemiddelde liefhebber wist immers al hoe de etappe was verlopen en wie er had gewonnen. De avondetappe bracht het verhaal eromheen: in rust verteld, met een voelbare Franse sfeer. Gasten vertelden kleine, vaak prachtige verhalen. Anderen luisterden met verbazing naar het ongefilterde taalgebruik van Rob Harmeling, jarenlang kind aan huis in het programma – terecht overigens.

Voormalige renners, wielerliefhebbers, BN’ers die ineens ook kenners bleken te zijn, burgemeesters, ministers, twee Belgische premiers, één Nederlandse premier, een prins, een bekende zangeres, kampioenen uit andere sporten en talloze artiesten: de rij gasten werd steeds langer. Sommigen moesten uren reizen om de uitzendlocatie te bereiken. Alles kon, alles mocht. Vaak lukte er veel, soms modderden we met zijn allen maar wat aan.

In de eerste jaren was Jean Nelissen de chroniqueur van dienst. Later misten we zijn sigarenlucht en zijn zachte g. Er kwamen olympiërs uit andere sporten langs. Soms voelden gasten de sfeer van het programma nauwelijks aan, maar meestal ontstond een fraai inkijkje in de Tour van dat moment en in de wielerwereld van vroeger en nu. Ook politiek en kunst kregen een plaats aan tafel. Af en toe botsten gasten. Zo konden Prem Radhakishun en Rini Wagtmans het hartgrondig oneens zijn, waardoor er ineens een dun laagje ijs over de uitzending kwam te liggen. En ja, zonder namen te noemen: er waren BN’ers die via via lieten weten graag eens te willen aanschuiven. Er bleek ineens een gaatje in de zomeragenda.

Het programma overleefde stormen, windhozen, een toeschouwer die tijdens de uitzending in beeld in elkaar zakte en luidruchtige landgenoten die iets te diep in het glas hadden gekeken. In Rotterdam verdween zelfs een foto die burgemeester Ivo Opstelten als gast had meegenomen en die hem zeer dierbaar was.

Er werden mensen ziek of raakten uitgeput, maar vrijwel niemand keek uit naar de bezemwagen. De avondetappe duurde ruim drie weken en vrijwel iedereen die eraan meewerkte, paste zich aan het nomadische bestaan aan: veel reizen, weinig slapen, hard werken en vaak ’s nachts doorrijden naar het volgende hotel.

Al snel moest Paul Vloon het programma verlaten. Waarom precies heb ik nooit geweten. Plotseling stond daar Jan Stekelenburg: collega sinds jaar en dag, vriend bovendien, en misschien wel de meest invoelende eindredacteur die de Nederlandse televisie heeft gekend.

Met hem werken was een voorrecht. Als eindverantwoordelijke hield hij ons voortdurend voor dat we het programma samen maakten. Elk moertje en schroefje moest vastzitten. Iedereen droeg bij aan de inhoud: de geluidsmensen, de schakeltechnicus, regisseur Astrid Wisman, nieuwkomers die het vak leerden en ook journalist Ad van Liempt, voormalig hoofd van Studio sport.

Op de dag na de ramp met vlucht MH17 vertelde Van Liempt een indrukwekkend verhaal over leven, dood en de manier waarop mensen daarmee omgaan. Die avond maakten we een uitzending met de spreekwoordelijke mond vol tanden. Het wachten was op premier Mark Rutte, die Nederland zou toespreken. Wij in Frankrijk hoorden al berichten over de omvang van de ramp en het grote aantal slachtoffers, maar moesten toch beginnen. Langzaam haalden we de luchtigheid uit onze verhalen. Het werd moeilijke televisie. We probeerden zo normaal mogelijk ons werk te doen, terwijl iedereen wist dat er iets verschrikkelijks was gebeurd. Een ervaring om nooit te vergeten.

Jan Stekelenburg in mijn oortje was op zulke momenten goud waard.

De avondetappe was veel meer dan een toevallig ontstaan televisieprogramma dat koste wat kost live moest worden uitgezonden. Het was het resultaat van vakmanschap, inzet en een ploeg die jaar na jaar grotendeels hetzelfde bleef. Je kwam elkaar iedere zomer weer tegen. Met elkaar werden we tien jaar ouder en misschien ook een beetje wijzer.

Er gebeurde altijd wel iets.

Zoals die nacht waarin gast Jaap de Hoop Scheffer, met opgestroopte mouwen, hielp de uitzendlocatie op te ruimen terwijl zijn NAVO-bodyguards verbaasd toekeken.

Het publiek moest aanvankelijk wennen aan de formule en de soms late uitzendtijden. Critici richtten zich liever op de overhemden van de presentator dan op de verhalen aan tafel. Achteraf is het grappig om die stukken terug te lezen. Dat een buitengewoon welbespraakte wielrenner over zijn vak zat te vertellen, leek soms minder relevant. De jaloezie spatte af en toe van de commentaren af.

Was het cult-tv?

In zekere zin wel.

De NOS profiteerde ervan. Op sommige avonden trokken de uitzendingen meer dan een miljoen kijkers.

Na verloop van tijd werden de kijkcijfers voor de makers zelf minder belangrijk. De ploeg telde meestal zo’n vierentwintig mensen. Af en toe veranderde er iemand van functie of verdween er iemand uit beeld, maar de meesten bleven jarenlang aan boord. Tot 2014, toen een nieuwe crew werd samengesteld en de oorspronkelijke Avondetappe-ploeg geleidelijk plaats moest maken.

Wat begon als een proefproject om een nieuw programma met een journalistieke ruggengraat te ontwikkelen, groeide uit tot een begrip voor sportliefhebbers. Een programma waarin Henk Lubberding met miniatuurwielrenners kon uitleggen hoe een waaier in het peloton ontstaat.

En noem eens een ander televisieprogramma waarin Bram Moszkowicz en Eva Jinek samen, op een rustiek marktplein in Mirepoix, om zestien minuten over half twaalf, op een zondagavond, over wielrennen beginnen.

Dit artikel komt uit VARAgids 27-28 (dubbelnummer), 2026.

In de VARAgids TV-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie