Logo VARAgids
VARAgids brengt verdieping bij tv en media

Alarmschijf (1969-heden)

•
Gisteren
•
leestijd 5 minuten
•
site_w2400_AS-_30b80688fe_aa9466a792

De Alarmschijf: Zara Larsson - 'Blue Moon'

© Qmusic

De Alarmschijf is al sinds 1969 een fenomeen. Niet alleen artiesten hebben er iets aan, maar radiostations ook. Hoe de Alarmschijf werd geboren en nog altijd voortleeft – nu op Qmusic.

Nee, Radio Veronica is niet de eerste in de wereld met een ‘alarmschijf’. Amerika en Engeland lopen al voorop, maar ook Radio Luxemburg heeft sinds 1967 de zogenoemde Power Play. Radiostations gaven een nieuwe track een gouden randje en zetten hem als enige in de etalage: check dit nummer, dit wordt de volgende hit. Wat vervolgens ook vaak gebeurt en dat idee bevalt Veronica wel. Beter goed gejat dan slecht bedacht, want qua timing kon het ook niet beter. Qua impact ook niet.

Radio Veronica is op dat moment al meer dan negen jaar aan het uitzenden vanaf zee. De eerste testuitzending van de pioniers vindt plaats op 18 april 1960 en daarna gaat het snel. Eerst qua luistercijfers, daarna ook op commercieel vlak. Wie hier aan boord stapt, belandt ook in de geschiedenisboeken. Ellen van Eck, Tony Vos, Tineke de Nooij, Rob Out en vanaf 1961 al Willem van Kooten, die in datzelfde jaar als Joost den Draaijer begint met zijn programma Joost mag het weten. Het radiostation is mateloos populair en dan vooral bij jongeren. Artiesten weten hun weg naar zee ook al snel te vinden. In 1964 haalt het station zelfs de internationale krantenkoppen als de boot wordt overvallen door niet de minste artiesten als Willy Alberti, Rob de Nijs, Johnny Lion en Anneke Grönloh. Zo ziet een 1 april-grap er anno 1964 uit.

Willem van Kooten is er de persoon niet naar om onderuitgezakt te hangen in zijn dj-stoel en het succes op zich af te laten komen. Hij vertrekt naar Amerika om inspiratie op te doen en komt terug met een zak aan ideeën die de zender in 1965 verder optilt. Welkom Top 40, hallo nieuwsonderbrekingen. Ook is het tijd voor de eerste jingles.

Toch duurt het nog tot 1969 tot de Alarmschijf het levenslicht ziet bij het radiostation. Joost den Draaijer is dan al een jaar vetrokken, maar gelukkig voor de zender is Lex Harding aangesloten. Hij vertelt later aan Stichting Norderney dat de vergaderingen op de Veronica-burelen in die periode ware veldslagen waren. Eén van de grootste missies: eindelijk eens een horizontale programmering invoeren. De programmering moet dagelijks hetzelfde aanbieden, zodat de luisteraar zeker weet dat zijn of haar favoriete programma er zo laat op is. Maar wil de zender nog sterker naar buiten treden, dan moet er ook zo’n hit tip worden gekozen. Een nieuwe track die maar liefst elk uur wordt gedraaid. Op de redactie is ook ene Henk Bongaarts aanwezig die een naam voor het beestje heeft: de Alarmschijf. Zo gaat het fenomeen heten. Bongaarts is overigens ook bekend als Henk van Dorp. Ja, die van Barend en Van Dorp. Waarvan akte.

Bongaarts is overigens ook bekend als Henk van Dorp. Ja, die van Barend en Van Dorp. Waarvan akte.

Op 1 november wordt vanuit de Hilversumse Villa Lapershoek, waarin Radio Veronica dat jaar is getrokken, de allereerste Alarmschijf uitgezonden. In de maanden ervoor hadden dj’s soms individuele tips opgeworpen maar nu was het er één: Fleetwood Mac met ‘Oh well part 1 & 2 / Albatross’, een dubbele A-kant. Volgens de ingestelde Alarmschijf-regel kwam het nummer op 1 in de tipparade terecht, de hitlijst waar gegadigden voor de grote Top 40 in stonden. De tip is levensvatbaar: de single zal uiteindelijk vier weken lang de nummer 1 zijn.

Een Alarmschijf scoren is zeer aangenaam voor de artiest, want die krijgt veel aandacht en gaat mee in de volle rotatie. Elke hulp om een hit te scoren is bruikbaar. Maar het is ook een sterke tool voor het radiostation zelf. Radio Veronica, maar ook vele stations in de decennia di aan volgen willen een smaakmaker zijn. Een autoriteit waar de muziekindustrie het liefst niet omheen kan. Succesvolle Alarmschijven uitroepen draagt bij aan de credibility van een radiostation. Niet alleen bij luisteraars en de artiesten, maar ook bij de adverteerders die zich graag aan het imago van het radiostation laven. En adverteerders, of het nou bij de commerciële of publieke omroep is, zijn zeer welkom.

Een jaar na de invoering van de Alarmschijf besluit ook Hilversum 3 (wat nu 3FM is) om zich in de tips te storten. De dj die de beloftes op zich mag nemen is een oude bekende: Joost den Draaijer. De nummer één van de tiplijst werd de Troetelschijf genoemd, een naam die niet zo’n stevige plek in de radiogeschiedenis heeft kunnen veroveren als die Alarmschijf.

Radio Veronica en Lex Harding voorop waken ervoor dat Alarmschijven zo sterk zijn dat ze (het liefst hoog) in de Top 40 belanden. Het lukt week op week tot het een keer misgaat. In 1970 wordt ‘No time’ van Le Guess Who de Alarmschijf, maar daar had de platenmaatschappij niet op gerekend. Omdat er maar 500 singles op voorraad lagen en bijdrukken meer tijd in beslag nam dan gewenst, bleef de track in de tipparade steken. De keren dat er sindsdien misgaat zijn op één hand te tellen.

De Alarmschijf heeft sindsdien glorietijden gekend maar ook een bumpy road afgelegd. Nadat Veronica in 1974 noodgedwongen moest stoppen, was de schijf een maand niet te horen voordat deze weer bij Hilversum 3 opdook. In de eerste maand van 1993 wordt de titel omgedoopt in 3FM megahit, wat er weer voor zorgt dat Radio 538 de Alarmschijf een half jaar later adopteert.

De uitverkiezing van die ene track blijft tot op heden een geliefd middel van meerdere radiostations. Ook marktleider NPO Radio 2 laat wekelijks horen wat de TopSong is. Radiostations hebben er ondertussen een grote concurrent bij gekregen: streamingdiensten. Waardoor het nog belangrijker is om zó’n sterke identiteit te hebben dat luisteraars liever op jou afstemmen dan een Spotify- of Apple Music-playlist aan te zetten. 3FM bindt door de Megahits vaak Nederlandse artiesten aan zich: artiesten als Anouk, Racoon, BLØF en DI-RECT zijn vaak de uitverkorenen geweest. Op sociale media zien we hoe Nederpoppers als WIES, Claude en The Indien gelukkig zijn met de uitverkiezing.

En de Alarmschijf? Die weet van geen opgeven. Vanaf de eerste dag van 2019 heeft het fenomeen een nieuw onderkomen gevonden, want Qmusic heeft hem overgenomen, net als de Top 40. Van Chef*Special tot Dua Lipa, van Calvin Harris tot MEAU, dit jaar zijn alweer genoeg Alarmschijven uitgereikt. Als je in het grillige medialandschap na al die jaren nog in leven bent, kan deze conclusie wel worden getrokken: de Alarmschijf is van platina staal.

Dit artikel komt uit de VARAgids (2024).

VARAgids TV-encyclopedie

In de VARAgids TV-encyclopedie wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden.

We delen VARAgids-artikelen uit het archief die in deze encyclopedie thuishoren, wekelijks aangevuld met een nieuw verhaal. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie

VARAgids Avondeditie

Nooit meer zoeken wat u moet kijken: elke werkdag gratis tv-tips, talkshow-onderwerpen en streamingnieuws in uw inbox.

Je kunt je op elk moment uitschrijven. Bekijk of beheer hier alle nieuwsbrieven.

Wil je meer weten over de manier waarop wij met jouw gegevens omgaan? Lees dan ons Privacy statement.

BNNVARA wij zijn voor