Regisseur Will Koopman over Pro Deo: 'Het is allemaal gebaseerd op echte zaken'

Met een vervolg van Gooische vrouwen, een nieuwe serie Pro deo op tv en een comedy in de maak denkt de regisseur totaal niet aan haar pensioen. ‘Ik ben net zeventig en dat werk houdt me jong.’

Daar is Will Koopman. Stipt. Op de minuut af. ‘Ja altijd.’ Het is diep in de herfst, maar zo zonnig dat we op het terras van het Amsterdamse café een gemberthee kunnen drinken. De regisseur zit vijftig jaar in het filmvak en is al zo’n 35 jaar regisseur van series en films als Oogappels, Gooische vrouwen, Één grote familie, Alles op tafel, Neem me mee . Seizoen 8 van Gooische vrouwen begint deze week bij SBS 6, lineair althans, op Videoland kon je al eerder kijken.

En deze week begint ook Pro deo , door Koopman bedacht en mede geregisseerd. Een serie, met Tjitske Reidinga en Annet Malherbe, over sociaal advocaten, die te maken krijgen met – onder andere – huurachterstand, huisuitzetting, psychische problemen, partnergeweld. Een groter verschil is bijna niet mogelijk. Het romige Gooische vrouwen, over champagne en vernissages en het gulle Gooise leven, en Pro deo, waar bijna iedereen grote levensproblemen heeft en niet veel geld. De ene serie is een heerlijke vlucht uit de realiteit, de andere duwt je juist met je neus op de rafelige werkelijkheid.

Maar Pro deo is ook spannend en meeslepend, met een glansrol voor de bezielde advocaten. In Gooische vrouwen is Reidinga de blasé echtscheidingsadvocaat Claire van Kampen in d’r smetteloze beige outfit, met meer animo voor pinot grigio dan voor haar cliënten, in Pro deo speelt ze Alex Sterkenburg, een sociaal advocaat met een slobbertrui, die voor haar cliënten door het vuur gaat. Koopman vertelt.

Je komt net uit België zei je? Ja, we hadden daar opnamen voor een nieuwe historische serie over vrouwen in de pruikentijd: Met de Franse slag, comedy, zo leuk om te maken. We zaten zes weken in een kasteel, waar de buurvrouw de hele tijd met koekjes aan kwam zetten. Die vond het heel ongezellig toen we weer weggingen.

Daar heb ik van gehoord, een serie waar je man Lex, toen hij nog leefde, nog aan mee heeft geschreven. Ja, het plan is al veertien jaar oud en lag eerst bij RTL, maar is toen niet doorgegaan. Nu mochten we het toch maken, bij de NPO, met Roos Ouwehand en Lex Passchier als scenarioschrijvers, die ook voor Oogappels de scenario’s schreven. Zij kortten de afleveringen in van vijftig naar dertig minuten.

Wat is er met die vrouwen in het kasteel? Dat zijn totaal gulzige en incorrecte dames. De mannen zijn aan het front en ze vervelen zich stierlijk. En als ze ergens een man zien, zijn de rapen gaar, zullen we maar zeggen. We draaien met zo’n leuke club acteurs, en die zijn heel schaamteloos. Wat is dat fijn. We hadden een opname in een beek waar de vrouwen in zwemmen, maar het water was dus twaalf graden, hartstikke koud. Ze gingen er gewoon in, zonder te piepen. En dan gewoon rondhollen, terwijl alles schudt en meebeweegt, het kan niemand wat schelen. Geweldig.

Heeft dat ook met jou te maken, dat je voor een veilige set zorgt? Dat weet ik niet zeker, ik geloof het wel. Ik ben bloedserieus op de set, maar ik wil net zo goed graag lachen, dus het is altijd een vrolijke boel. Ik heb wel vaak van gastacteurs gehoord, bij Oogappels en Pro deo , wat hebben jullie een ongelooflijk fijne sfeer hier.

Een jaar of vijf geleden had ik al met Jacqueline Rogers en Lotta Magnusson van schrijverscollectief Drama Queens zitten brainstormen over het idee voor een advocatenserie. De NPO schreef een ziekenhuispitch uit en wij waren een beetje eigenwijs en pitchten Pro deo , maar het werd ziekenhuisserie Dag & nacht. Later kwam dit plan toch weer bovendrijven. Ik wilde graag een serie over de sociale advocatuur, omdat daar enorm op bezuinigd is en ik in het Parool had gelezen dat zeventiend duizend mensen wachten op een afspraak bij het juridisch loket. Ik vond dat verschrikkelijk om te lezen en dacht, dat kan gewoon niet waar zijn. Sociaal advocaten zijn er voor mensen die zelf geen advocaat kunnen betalen en bijvoorbeeld ruzie hebben met de gemeente, of met de belasting, of met de huisbaas.

In Pro deo zegt sociaal advocaat Alex op een gegeven moment: ‘Het kabinet heeft weer allerlei manieren gevonden om de burger keihard te naaien, dus dat is weer meer werk voor ons.’ Dat is hard en cynisch gezegd, maar wel waar? Nou, sociaal advocaten krijgen wel veel zaken op hun bord van mensen die tegen het rijk procederen of van mensen die helemaal kapotgaan in de bureaucratie. En het is allemaal gebaseerd op echte zaken hè, uitgebreid van tevoren geresearcht en later nog gecontroleerd door een kantoor van sociaal advocaten in Rotterdam.

Wat vind je zelf een mooie scène? Zoveel, maar er is bijvoorbeeld die verhaallijn met Bert Luppes, die in de Pro deo een hoarder (een verzamelaar, red .)is. In zijn huis staan de spullen opgestapeld tot aan het plafond. En nu wil de huisbaas hem eruit zetten. Zo’n mooie, aandoenlijke scène. En Tjits, als Alex, in de verhoorkamer met die jongen die wordt verdacht van moord op een oude man in het park en die zich geen dure advocaat kan veroorloven zoals zijn vrienden. Ze doet dat fantastisch.

Tjitske Reidinga is hier bepaald geen Claire van Kampen, geen nuffige Gooische vrouw. Nee, dat was helemaal bewust, ik wilde voor de rol van Alex uitgroei, een slobbertrui, geen make-up, geen opsmuk. En ik heb tegen haar gezegd, je geeft niet om jezelf, het kan je niet schelen hoe je eruitziet, je bent alleen maar bezig om die mensen te helpen.

Ze heeft iets cynisch, bitters, deze Alex. Hoe breng je zo’n nieuw personage tot leven; zo dat je thuis met zo’n karakter meevoelt? Daar zit natuurlijk iets achter, dat bittere van haar, maar dat ga je allemaal zien. Je spreekt die background van een karakter altijd helemaal door met de acteur, alle geheimen, zwakheden, problemen, het verleden. En soms zeg je, ik wil in deze scène iets van dat verleden zien, en een andere keer zeg je juist, in deze scène wil ik niets van dat verleden zien. Dat kunnen acteurs gewoon.

Zeg je dan, speel zus of speel zo? Dat hoop ik toch niet zeg, niet op die manier. Afschuwelijk. We spelen het altijd eerst een keer en dan kijken we ernaar en dan probeer ik onder woorden te brengen wat de essentie van de scène is en hoe die gespeeld zou kunnen worden. Ik kijk altijd veel naar mensen, ook als ik in de tram zit, hoe ze kijken, wat ze met hun handen doen, hoe ze zich bewegen. En je kunt altijd zoveel aan iemands ogen zien.

Ik ben eerst met schrijver Lex Passchier gaan zitten, met wie ik bij Oogappels en Gooische vrouwen al werkte. We zitten dan eindeloos te praten over Pro deo , welke karakters, welke zaken, welke verhaallijnen, hoeveel verhaallijnen per aflevering. Lex gaat dat dan thuis uitwerken tot uitgebreide treatments, en die bekijken we dan weer samen. En als die goed zijn, worden ze uitgewerkt tot dialogen. En uiteindelijk, als er bijvoorbeeld scènes gepland staan in het advocatenkantoor, bedenk ik de shots en hoe de scène er uiteindelijk uit gaat zien. Bij Pro deo zijn de shots bijvoorbeeld korter en sneller gesneden dan bij Oogappels, en meer met een handheld- camera, wat er ruwer en rauwer uitziet. De sfeer is ook anders dan bij Oogappels of Gooische vrouwen, donkerder, met minder kleur.

Er is bij jou altijd veel actie in de scènes, hè? Ja, dat vinden acteurs wel eens moeilijk, dat ze vaak iets moeten doen als ze hun tekst uitspreken, maar zo gaat dat in het echte leven ook. Het gesprek gaat door terwijl iemand ijs uit de koelkast pakt, of de borden op tafel zet. Ik hou ervan, dat levensechte.

Heb jij dat geïntroduceerd in Nederlands drama? Nou, dat weet ik niet, ik vind het vooral leuk om te doen. In oudere series bleef je plechtig staan om je zin uit te spreken.

Altijd, ik twijfel eigenlijk altijd. Ik denk dat het goed wordt, de nieuwe Met de Franse slag ook, maar je weet dat nooit helemaal. Je maakt altijd keuzes en weet niet hoe die uitpakken. Maar ik doe het graag hoor, iets nieuws proberen, zodat je jezelf niet alleen maar blijft herhalen.

Weet je nog wanneer je ontdekte dat dit het vak voor jou was? Eigenlijk meteen al op de filmacademie in de jaren 70. Eerst was ik regieassistent bij films en series, Bureau Kruislaan was de eerste serie die ik in 1992 zelf regisseerde. Alles is leuk geweest, Baantjer bijvoorbeeld, heel lang gedaan, vreselijk leuk. Maar pas bij Alles op tafel dacht ik, nu kan ik het.

Echt? Toen pas? Alles op tafel is van een paar jaar terug, die film waarin een groep vrienden alle appjes en berichtjes op elkaars telefoon gaat lezen. Waarom toen pas? Ik vond ze allemaal zo goed spelen. Meestal heb je toch dat je denkt, ik had dit net iets anders moeten doen, ik had nog dat moeten zeggen en dat anders aan moeten sturen, maar nu, alles klopte gewoon. Maar ik moet er wel meteen bij zeggen, het wordt alleen goed als je het op zo’n set helemaal samendoet. Dat is mijn leven, dat samenwerken op de set. Thuis in je eentje zitten schrijven, zoals Lex en Roos doen, is niets voor mij.

Is comedy zoals Gooische vrouwen, iets anders om te regisseren dan serieus drama? Ja, in comedy is timing ontzettend belangrijk. Ik herinner me dat Tjitske zei, toen we aan Gooische vrouwen begonnen, waarom ga jij dit niet zelf regisseren. Ik had helemaal geen ervaring in comedy, maar heb het toch uitgeprobeerd. Toen heb ik veel Amerikaanse comedy gekeken en daar zag ik dat ze niet met close-ups werkten, maar altijd iemand medium of totaal lieten zien. Dan kun je veel meer mimiek in zo’n karakter kwijt, dat hele lichaam werkt mee. Dat werkte erg goed. Gooische vrouwen blijft heerlijk om te maken. En we hebben er nu een heel nieuw publiek bij. De kijkers die toen we begonnen baby’s of peuters waren kijken nu met vrienden of met hun studentenhuis.

Is het ook fijn om te maken omdat het over the top is? Het is wel over the top , maar niet over de rand. Dat is belangrijk, om binnen de overdrijving niet te ver en net niet over de rand te gaan, want dan is zo’n karakter niet echt meer en alleen nog een karikatuur. Iets waar ik scherp op let.’

Misschien, dat weet ik eigenlijk niet. Ik ben wel van de vrouwen, en zal snel een vrouw voor een rol kiezen. Maar het is meer dat ik in mijn series en films vooral altijd van sterke vrouwen heb gehouden, niet van die pleasers, maar uitgesproken, zelfstandige, niet per se aardige karakters, zoals Claire in Gooische vrouwen en Merel in Oogappels, daar hou ik enorm van.

Je houdt van je vak en wilt beslist nog niet met pensioen. Vind je het raar dat mensen wel met pensioen willen? Ik vind het raar dat het allemaal zo vanzelfsprekend is, dat je stopt wanneer je 67 jaar wordt. Dat is juist een leeftijd waarop je de grootste mensenkennis hebt en precies weet hoe de dingen werken. Ik vind het ook raar, dat je een brief krijgt dat je rijbewijs nog maar voor vijf jaar verlengd wordt. Vroeger was zeventig iets totaal anders dan nu. Ik ben net zeventig geworden, maar ik heb ontzettend veel plezier in m’n werk en dat werk houdt me jong.

Dit artikel verscheen eerder in de VARAgids. Als eerste lezen? Word abonnee