'Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg': waar komt die uitspraak vandaan?

Waarom zeggen we toch de hele tijd 'doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg'?

Je hoort het overal: tijdens de verjaardag van je oma, op je werk en zodra iemand een beetje uit de bocht vliegt. 'Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.' Maar waarom is dit eigenlijk hét Nederlandse motto?

Onze afkeer van dikdoenerij komt niet uit het niets, die werd in de zestiende eeuw flink aangewakkerd door het calvinisme. 'Soberheid, eerlijkheid, afkeer van dikdoenerij, hiërarchie hebben ze een hekel aan', legt intercultureel expert Saskia Maarse uit in Alledaagse Vragen. 'Dus dat sloot ook heel goed aan', vertelt Maarse. Voeg daar de handelsgeest van de Gouden Eeuw aan toe, waarin eerlijkheid ook keihard nodig was om zaken te doen, en je hebt de perfecte cocktail voor een cultuur vol zuinigheid, onafhankelijkheid en betweterigheid.

Onze strijd tegen het water zit dieper in onze cultuur dan je denkt. Nederland ligt voor een groot deel onder de zeespiegel en dat vraagt om duidelijke afspraken. 'Je moet je voorstellen: als het water stijgt en de dijken dreigen te breken, dan is er geen tijd voor wollige taal. Er moet gewoon snel, duidelijk en effectief gecommuniceerd worden', legt Maarse uit.

Daar kwam nog iets belangrijks bij: iedereen mocht meedenken. Boer, ouder of burgemeester; het maakte niet uit. 'Iedere stem telde mee. Om die ideeën allemaal even serieus te kunnen nemen, moesten mensen elkaar ook wel als gelijken zien', aldus Maarse. Die gelijkheid is, volgens Maarse, precies waar onze 'doe maar gewoon'-mentaliteit vandaan komt.

'Dat zit dus diep verankerd in onze cultuur', zegt Maarse. En dat verklaart meteen waarom een topsporter of artiest hier best succesvol mag zijn, zolang diegene er maar nuchter over doet.

Denk aan het WK of de Olympische Spelen: een Nederlandse sporter die net iets geweldigs heeft gepresteerd, zegt bijna altijd dat het door het team komt. Nooit een solo-triomf. 'Als een sporter wordt geïnterviewd, ook bij de Olympische Spelen, en die heeft echt iets gepresteerd, zeggen ze altijd: "Ja, maar dat komt door het team." Het wordt altijd wel samen gedaan, niet als individu', zegt Maarse. Dat is meteen ook waarom bekende Nederlanders die zich bescheiden gedragen zo geliefd zijn.

Een beetje, maar niet heel veel. Volgens Maarse laten mensen zich tegenwoordig wel iets meer zien en gaan ze wat meer los. Toch merk je nog steeds dat te veel aandacht opeisen in Nederland niet de voorkeur heeft. Dat is precies waarom artiesten die heel normaal overkomen zo populair blijven, terwijl bekende Nederlanders die zich juist wél laten gelden op meer weerstand kunnen rekenen.

Ja, en dat is best poëtisch. Filosofen onderzoeken dit al sinds de middeleeuwen en de conclusie is dat de omgeving waarin een volk leeft, direct doorwerkt in het karakter.

• Bergvolken zijn taai en zelfstandig, omdat hun omgeving weinig geeft maar veel vraagt.
• Op de vlakte, zoals in Nederland, leer je juist geduld en samenwerken, want alleen red je het niet als het water stijgt of de oogst mislukt.
• In het woud leer je zwijgen en opletten, omdat gevaar zich niet altijd aankondigt.
• Leven in de woestijn maakt sober en gastvrij – want je hebt niet veel, maar wat je hebt deel je met elkaar.
• Rivierculturen ontwikkelen juist regels en organisatie dankzij de vruchtbare grond – wie het water wil benutten, die heeft regels, leiders en administratie nodig.
• Eilandbewoners krijgen een sterk eigen identiteitsgevoel, doordat ze ver van het vasteland af liggen.

Onze 'doe maar normaal'-mentaliteit is dus een optelsom van eeuwenoude factoren: de strijd tegen het water die om heldere, horizontale communicatie vroeg, het calvinisme dat soberheid en gelijkheid preekte, en een handelsgeest waarin eerlijkheid alles was. Gezamenlijk zorgde dit voor een cultuur waarin je vooral niet met je hoofd boven het maaiveld moet uitsteken. Succes mag er best zijn, zolang je er maar lekker nuchter over blijft doen.