Hoe Maduro de machtigste man van Venezuela werd

Sinds 2013 is Nicholas Maduro aan de macht in Venezuela. Tot begin januari leidde de autoritaire president een schrikbewind. Twee weken geleden werd hij, samen met zijn vrouw, opgepakt door Amerikaanse autoriteiten.   

Door Hein Keur

Maduro werd in 1962 geboren in een politiek geëngageerd gezin. Zijn ouders waren sterk betrokken bij arbeidersbewegingen. Tijdens zijn tienerjaren, trad hij in de voetsporen van zijn ouders en begon zijn politieke carrière binnen leerlingen- en studentenbewegingen. Rond dezelfde leeftijd werkt hij als buschauffeur, leidt hij de vakbond voor metro- en buschauffeurs, en raakt hij betrokken bij verschillende links-socialistische groeperingen.  

Als Maduro 24 jaar oud is, verhuisd hij naar Cuba om daar een eenjarige cursus te volgen aan de ‘ideologische school’. Deze school werd geleid door de Unie van Jonge Communisten. “Veel mensen uit linkse regimes gingen hierheen om te leren over het socialisme en communisme. Dat heeft hij een jaartje gedaan, maar dat mocht niet heel veel hebben.”, vertelt Zuid-Amerika correspondent Boris van der Spek. “Maduro heeft geen verdere opleiding of scholing gehad. Hij hield zich voornamelijk bezig met de straat en zijn vakbonden. Dat merk je ook in zijn latere regime; er heeft nooit een duidelijke ideologie aan gehangen.” 

Chávez en Maduro 
Begin jaren negentig komt Maduro in contact met Hugo Chávez. Chávez leidde in 1992 een militaire staatsgreep tegen de toenmalige president van Venezuela Carlos Andrés Pérez. In die tijd was er grote sociale onrust en werd er massaal geprotesteerd; onder Perez’ bewind waren de corruptie en armoede sterk toegenomen. De coupe die Chávez leidde, resulteerde in een mislukking en de coupleider werd vastgezet in militair gevangenschap.  

Terwijl Chávez zat opgesloten, voerde Maduro campagne voor zijn bevrijding. Maduro’s vrouw, Cilia Flores, leidde het juridische team dat werkte aan de vrijlating van Chávez. Met deze actievoering, wint Maduro en zijn familie het vertrouwen van Chávez wat resulteerde in Maduro’s eerste stappen in de Venezolaanse beleidsvoering.   

Maduro heeft een actieve rol gehad in het opstarten van Chavéz partij; De Vijfde Republiek, de partij die later opging in de Verenigde Socialistische Partij van Maduro. Nadat Chavéz in 1998 de macht pakte, werd Maduro lid van de Grondwetgevende Vergadering; een commissie die de nieuwe Venezolaanse grondwet opstelde. Vervolgens diende hij een lange tijd als parlementslid. Hij werd herkozen bij de parlementsverkiezingen van 2005 en werd voorzitter van de Nationale Assemblee. Chavez benoemde Maduro een jaar later tot minister van Buitenlandse Zaken. 

Maduro bleef maar liefst zeven jaar op zijn ministerspost, tot de overwinning van Chávez bij de landelijke verkiezingen van 2012. Toen werd hij benoemd tot vicepresident. In een van zijn laatste publieke vertoningen, noemt Chávez Maduro; “Een complete revolutionair, een man met grote ervaring ondanks zijn jeugdigheid, met grote toewijding en een groot arbeidsvermogen, met talent voor leiderschap en voor het omgaan met de moeilijkste situaties.” 

Als Chávez komt te overlijden, pakt Maduro de macht met een kleine meerderheid. “Hij erfde een ineengestort Venezuela van Chávez met een doelloze economie”, ligt Van der Spek toe. “Hij zet het beleid van Chávez door, wat een grote rol van de staat eiste. Het socialistische heeft Maduro doorgezet en omgewerkt naar een autoritair regime” Chávez’ beleid was onmogelijk voor de democratie volgens Van der Spek. “Oppositiepartijen en de vrije pers werden door Chávez al onderdrukt. Daar is Maduro mee door gegaan en maakte er een autoritair bewind van met nóg meer repressie.”   

Zwart goud 
Venezuela de grootste oliereserves ter wereld wat veel geld zou kunnen opleveren, maar wist hier nooit goed mee om te gaan. Volgens Van der Spek heeft Venezuela alleen niet de faciliteiten om alle olie uit de bodem te pompen. “De Venezolaanse olie-industrie is in potentie heel groot. Veel Venezolanen hebben het land ontvlucht wegens Maduro’s beleid, waaronder veel mensen die werkzaam waren in de olie-industrie. Voornamelijk van wege de onderdrukking in het land en omdat de bedrijven werden afgestaan aan vrienden van Maduro. Hierdoor is er simpelweg een gebrek aan mankracht en kennis” 

In 2014 lopen de olieprijzen verder terug en het gebrek aan gewonnen olie, resulteert in een economische crisis. Voedsel is moeilijk te betalen en medicijnen zijn nergens te krijgen. Veel Venezolanen zijn boos en gaan de straat op om te demonstreren. Maar Maduro accepteert geen kritiek en grijpt hard in bij de protesten.  

Door zijn corrupte beleid, kan hij het Venezolaanse leger als marionetten gebruiken. Generaals worden financieel bevoordeeld als ze loyaal zijn aan Maduro. Zo krijgen ze grote oliebedrijven en goudmijnen geschonken van Maduro’s regering. “Door deze beloningen heeft Venezuela nu zo’n 2400 generaals. Door de mensen om hem heen tevreden te houden, houdt hij het hele land in bedwang”, vult Van der Spek aan.  

En het volk? Dat lijkt niet zo belangrijk te zijn voor Maduro. Door de enorme armoede zijn burgers steeds meer afhankelijk van de regering. Uit zelfbescherming kiezen Venezolanen ervoor om niet kritisch te zijn tegen Maduro; zo hebben oppositieleiders steeds minder kans. “Daarnaast zijn veel oppositieleiders het land al ontvlucht, wat hen minder populair maakt onder het volk. Burgers die nog wél kritisch zijn tegen Maduro, worden door zijn beleid uitgehongerd waardoor ze geen energie meer hebben om zich uit te spreken.” 

Venezuela in de toekomst 
Na zijn ontvoering, blijft een Venezuela achter dat moet overleven. Maar ook een land waar de bevolking nog altijd hongerlijdt en in zware onzekerheid leeft. Vicepresident Delcy Rodriguez heeft inmiddels Maduro’s positie overgenomen. Volgens Van der Spek is Rodriguez een stukje pragmatischer en richt zij zich om de situatie stabiel te houden. “Maar er zijn nog veel radicalere ministers in het regime van Maduro die roet in het eten kunnen gooien en veel meer te verliezen hebben als Amerika wél voet aan Venezolaanse grond zet. Op het momenten dat die ministers gaan twijfelen over hun belangen in olie of mijnbouw, kunnen ze daartegen rebelleren.”  

De ogen zijn nu voornamelijk op Rodriguez gericht. Van der Spek: “Er is een gigantisch machtsvacuüm achtergelaten, dat Rodriguez goed moet managen. Wanneer dat niet juist gebeurt, kan het zelfs leiden tot een burgeroorlog.” De maatschappij die Maduro achterlaat is volledig lamgeslagen; van de democratie is niks over, er is veel armoede en de bevolking leidt honger. Als de VS iets met Venezuela wil, moeten ze dat voorzichtig opbouwen vertelt Van der Spek. “De VS wil voornamelijk de olie, daarna gaan ze pas kijken naar mensenrechten en democratie.” De Venezolaanse regering wil weten wie geholpen heeft bij de inval van de VS. Maduro laat een land achter dat blijft overleven, maar waar meer repressie is.  

Inmiddels is Maduro voorgeleid in de rechtbank van New York, waar hij pleit onschuldig te zijn. Delcy Rodriguez roept Trump op Maduro te bevrijden, maar daar is nog weinig van terecht gekomen. Maduro’s advocaten zeggen ‘volumineuze en ingewikkelde juridische procedures’ te verwachten.