Wordt ‘W Social’ het Europese alternatief voor het bekritiseerde ‘X’?

Een nieuw sociaal medium uit Europa moet een alternatief worden voor X. W Social (‘W’) werd in januari aangekondigd en moet begin volgend jaar voor iedereen beschikbaar zijn. Het platform wil onder meer nepaccounts, desinformatie en filterbubbels tegengaan en Europa minder afhankelijk maken van Amerikaanse en Chinese techbedrijven. Maar hoe werkt W Social, wat gebeurt er met je persoonsgegevens en kan het platform daadwerkelijk concurreren met X (voorheen Twitter)?

W Social, kortweg ‘W’, is in Europa ontwikkeld, maar kan wereldwijd gebruikt worden. Het nieuw sociaalmediaplatform lijkt in de basis sterk op X: gebruikers kunnen berichten plaatsen, andere gebruikers volgen en verschillende tijdlijnen bekijken.

Het belangrijkste verschil zit volgens medeoprichter en CEO prof. dr. Anna Zeiter in de manier waarop het platform met gebruikers en informatie wil omgaan. Zo zegt W nepaccounts, desinformatie en de zogenoemde filterbubbels te willen tegengaan. Allerlei zaken die op X welig tieren, aldus critici. Een ‘alternatief’ voor X is niet nieuw. Ook platforms als Bluesky en Mastodon worden geregeld genoemd als mogelijke vervangers van X.

Techdeskundige Danny Mekić was niet verbaasd toen hij hoorde van ‘weer’ een nieuw sociaal medium. Here we go again, schoot er door zijn hoofd. Toch denkt hij wel dat er behoefte is aan een Europees sociaal medium. “Maar een behoefte betekent niet dat mensen direct overstappen”, tempert hij de verwachtingen.

Voor de Duitse Zeiter kwam het idee tot leven toen ze vorig jaar een speech hoorde van de Amerikaanse vice-president,JD Vance, op de Munich Security Conference. Vance maakte sterke verwijten richting Europa. De leiders beknotten de vrijheid van meningsuiting, negeren populistische stemmen en laten hun eigen kiezers op het gebied van migratie en democratie in de steek, aldus de rechterhand van president Trump.

 “Toen dacht ik echt: oké, Europa is op zichzelf aangewezen”, verklaart Zeiter. “We moeten als continent meer onafhankelijk zijn.” Volgens haar zijn veel van de sociale media die Europeanen gebruiken in handen van Amerikaanse of Chinese bedrijven. “Denk aan Instagram, Facebook en TikTok. Vooral in een tijd met geopolitieke spanningen lijkt het mij goed dat elk continent zijn eigen platform heeft. We moeten onze Europese democratie beschermen.”

Een van de andere oprichters van W is de Zweed Ingmar Rentzhog, stichter van het wereldwijde socialmediaplatform voor klimaatactie We Don’t Have Time. Volgens Zeiter merkte Rentzhog dat het moeilijk was om berichten over het klimaat via bestaande sociale media te verspreiden. “Zijn content werd verwijderd of gewoon simpelweg niet getoond”, zegt Zeiter. “Hij wil een eerlijk debat over klimaat, maar vroeg zich af hoe dat mogelijk is als hij er niet over kan posten.”

De politieke achtergrond van Rentzhog roept wel een vraag op: hoe onafhankelijk en politiek neutraal is het platform? Daarover meer later in dit artikel.

Wie W opent, zal volgens Zeiter niet veel moeite hebben om de weg te vinden. De vormgeving en basiswerking lijken sterk op die van X. “Dat is bewust”, legt ze uit Zeiter. “We willen dat mensen direct weten hoe ze het moeten gebruiken.”

Gebruikers kunnen vervolgens uit verschillende tijdlijnen kiezen. Zo is er een tijdlijn waarin een algoritme bepaalt welke berichten worden getoond. Daarnaast kunnen gebruikers berichten op chronologische volgorde bekijken van uitsluitend de accounts die ze volgen. Ook is het mogelijk om zelf naar trends en onderwerpen op het internet te zoeken. Maar voordat je toegang krijgt tot het platform, moet je eerst aantonen dat je een echt persoon bent. Tekst loopt door onder de afbeelding.

Om nepaccounts tegen te gaan, wil W gebruikers laten verifiëren met een identiteitsbewijs. Zo moet je jouw paspoort scannen en vervolgens in de camera kijken. Dat gebeurt via een app genaamd ‘W Identity’, in beheer van de Zweedse Trust Anchor Group. Zij controleert vervolgens of het identiteitsbewijs echt is en of de gebruiker ouder is dan 18 jaar. Zeiter vergelijkt het met de entree van een nachtclub. “Je moet kunnen aantonen dat je 18+ bent en daadwerkelijk een mens bent.”

W krijgt volgens Zeiter zelf alleen een bevestiging dat de controle is geslaagd. “Wij ontvangen alleen een ‘check’ dat je mens bent en 18+. Wij slaan geen data op.” Gebruikers mogen vervolgens zelf bepalen of ze onder hun echte naam actief worden of een gebruikersnaam gebruiken. Andere gebruikers kunnen aan een vinkje zien dat iemand als echt persoon is geverifieerd.

Volgens Zeiter is het systeem uitvoerig getest. “Er hebben vijf professionele hackers het systeem twee weken lang getest en gezocht naar kwetsbaarheden. Het gebruik van een fake ID of een foto van je paspoort werkt niet.”

“Er worden eigenlijk twee soorten data verwerkt. Het eerste is wat mensen zelf op het platform plaatsen. Die content wordt opgeslagen bij een dienstverlener in Finland en is standaard openbaar. Het gaat dus om informatie die gebruikers zelf al publiekelijk op het platform delen.”

“Daarnaast is er de paspoortcheck. De ID-gegevens die daarvoor nodig zijn, worden alleen op het apparaat van de gebruiker opgeslagen. W heeft daar geen toegang toe. Ook Trust Anchor Group, het bedrijf achter de W Identity-app, bewaart geen ID-gegevens nadat de verificatie is afgerond”, aldus Zeiter. “Om ervoor te zorgen dat mensen ons daarin vertrouwen, laten we ergens in de aankomende maanden een onafhankelijk bedrijf een onderzoek uitvoeren. Zij controleren dan het systeem en kunnen op die manier bevestigen dat er geen persoonsgegevens worden opgeslagen.”

Techdeskundige Mekić vindt de verplichte verificatie een hoge drempel. “Er zijn ook mensen die niet onder hun eigen naam mogen of willen communiceren of deel mogen nemen aan het publieke debat, zoals ambtenaren en rechters. Mensen die worden onderdrukt, minderheidsgroepen die juist anoniem willen zijn. Zelfs als ze een andere accountnaam mogen gebruiken levert dit een drempel en een hoog risico bij een datalek op.” Volgens Mekić zijn er andere manieren om te controleren of iemand een echt persoon is. “Er zijn ook bijvoorbeeld wallets (digitale portemonnees, red.) die kunnen bevestigen dat je een echt persoon bent.”

Een van de pijlers van W is het tegengaan van desinformatie. Tegelijkertijd wil het platform gebruikers ruimte geven om hun eigen mening te verkondigen. Volgens Zeiter moet dat kunnen samengaan. “We scannen de content zowel reactief als proactief. Pornografische, haatdragende en andere illegale content wordt verwijderd. Daarnaast hebben we een team dat alle content behandelt die door gebruikers wordt gemeld.

Volgens Zeiter werkt het moderatieteam met interne richtlijnen die zijn beoordeeld door ervaren advocatenkantoren uit de EU en het Verenigd Koninkrijk. Of daarmee ook daadwerkelijk desinformatie kan worden tegengegaan, moet de praktijk uitwijzen. Want wie bepaalt uiteindelijk wat desinformatie is? En hoe wordt voorkomen dat een platform berichten verwijdert die controversieel zijn, maar niet noodzakelijk onjuist? Dat zijn vragen waar gebruikers pas in de praktijk antwoord op zullen krijgen.

Een ander aandachtspunt is de politieke achtergrond van medeoprichter Ingmar Rentzhog. Hij is oprichter van de Zweedse klimaatactie platform We Don't Have Time. Dat roept de vraag op of alle politieke stromingen zich thuis zullen voelen op het platform. Zeiter ziet daarin geen probleem. “Het team, het bestuur, de adviesraad en de investeerders bestaan uit een diverse groep mensen. Ja, Ingmar zit wat meer aan de groene kant, ik beschouw mezelf als liberaal en plaats mezelf in het midden, en sommige andere aandeelhouders zijn sociaaldemocraten en conservatieven. Maar we hebben allemaal één gemeenschappelijk doel: we willen de democratie in Europa beschermen.”

In totaal gaat het om 85 investeerders uit meer dan 10 verschillende landen, maar enkel investeerders uit een Europees land mogen meestemmen over het platform, benadrukt Zeiter.

Volgens haar wil W Social bewust verschillende politieke geluiden aantrekken. “We vinden het belangrijk om media en content van alle kanten een plek te geven. Juist in tijden van polarisatie en toenemende extremen is het belangrijk dat mensen met elkaar in gesprek gaan, ook – en juist – als ze het niet met elkaar eens zijn.” Volgens Zeiter zijn verschillende politieke partijen en mediakanalen al actief op het platform.

Mekić ziet de politieke achtergrond van de oprichters niet als het grootste risico. Volgens hem is vooral de vraag of het platform voldoende gebruikers kan aantrekken.

Een nieuw sociaal medium heeft volgens techexpert Mekić een fundamenteel probleem: het begint zonder netwerk. “Mensen stappen pas over als hun netwerk dat ook doet. Dat is niet onmogelijk, maar bijna onmogelijk.” Daarmee raakt hij aan een probleem waar veel alternatieve sociale media mee te maken hebben. Een platform kan technisch goed functioneren, maar als vrienden, collega's, bedrijven en andere interessante accounts er niet actief zijn, heeft een gebruiker weinig reden om over te stappen.

“Precies daarom is W gebouwd op het zogenoemde AT Protocol”, reageert Anna Zeiter. “Daardoor kunnen W-gebruikers vanaf dag één communiceren met meer dan 45 miljoen gebruikers, onder wie gebruikers van Bluesky. Zo voorkomen we dat we met het bekende probleem van een leeg platform beginnen.” Al is W volgens haar wel onafhankelijk van Bluesky. “Vorig weekend lag Bluesky eruit, maar W was nog steeds actief. Dat was een real-life test dat we onafhankelijk zijn”, licht Zeiter toe.

Ook de manier waarop het algoritme werkt, is volgens Mekić belangrijk. “De vraag is of ze transparant gaan zijn over de manier waarop de algoritmes werken.” Volgens hem zijn die veelbesproken algoritmes van bestaande sociale media medeverantwoordelijk voor hun succes. Platforms zijn vaak zo ontworpen dat gebruikers lang blijven kijken en steeds nieuwe content voorgeschoteld krijgen.

De vraag voor W wordt daarom niet alleen of het platform een alternatief wil zijn, maar ook of het een alternatief kan bieden waar mensen daadwerkelijk dagelijks gebruik van willen maken. Tekst loopt door onder afbeelding.

Een sociaal medium onderhouden kost geld. Als W geen verdienmodel wil gebruiken dat vergelijkbaar is met dat van grote Amerikaanse techbedrijven, hoe moet het platform dan inkomsten genereren? Volgens medeoprichter Zeiter komen er in ieder geval advertenties. “Dat zijn alleen advertenties die voldoen aan de Europese richtlijnen voor advertenties”, voegt ze daaraan toe. Amerikaanse richtlijnen zijn namelijk wat soepeler.

Volgens haar is W aantrekkelijk voor adverteerders omdat gebruikers allemaal als echte personen zijn geverifieerd. “Je promoot dus niet iets aan een nepaccount.” Daarnaast wil het platform een soort digitale portemonnee introduceren. Gebruikers kunnen daar geld op zetten en daarmee artikelen van aangesloten media kopen die achter een paywall staan, zoals je tegenwoordig steeds vaker ziet bij online nieuwsplatforms. “Daar ontvangt zowel het medium als wij een bepaald percentage van.” Hoe groot dat percentage wordt, is nog niet bekend. Die functie moet begin volgend jaar uitgerold worden.

Innovatie-expert Mekić denkt dat het technisch en financieel mogelijk moet zijn om een alternatief sociaal medium in de lucht te houden. “Je hebt niet veel inkomsten per gebruiker nodig om zo'n platform te kunnen runnen. Ik denk dat het wel haalbaar en realistisch is om een alternatief in de lucht te kunnen houden.” Maar ook hier geldt volgens hem dat het aantal gebruikers uiteindelijk doorslaggevend is. “Als het amper gebruikt wordt, zijn dat vaak redenen om het initiatief aan de wilgen te hangen.”

W Social probeert verschillende problemen van bestaande sociale media anders aan te pakken. Het platform wil Europese onafhankelijkheid vergroten, nepaccounts tegengaan en gebruikers meer controle geven over hun tijdlijn.

Daar staan tegelijkertijd nieuwe vragen tegenover. Voor toegang moet je je identiteit laten controleren. Het is nog afwachten hoe die gegevens precies worden verwerkt en beschermd. Ook moet blijken hoe W Social omgaat met de grens tussen moderatie en censuur en of de politieke diversiteit die het platform belooft in de praktijk wordt waargemaakt.

En dan is er misschien wel de belangrijkste vraag: komen er genoeg mensen op W Social om het een aantrekkelijk alternatief te maken? Of W daadwerkelijk een Europese tegenhanger van X wordt, zal daarom niet alleen afhangen van de technologie, maar vooral van wat gebruikers ermee gaan doen. Het is in ieder geval “altijd goed als er concurrentie is op dit gebied”, sluit Danny Mekić af.