Overgewicht bij kinderen baart grote zorgen: "We koersen af op een gezondheidsramp"

"Eén op de zeven kinderen heeft overgewicht en de helft van de volwassenen is te zwaar. Terwijl kinderartsen ons waarschuwen voor deze zorgwekkende ontwikkeling investeren fabrikanten, retailers en fastfoodketens ondertussen elk jaar 1,6 miljard euro aan reclame. 80 procent daarvan is voor ongezond eten en drinken. Het vergroot de kans dat we ziek worden. Wij willen dat de overheid zich echt hard gaat maken voor strenge wetgeving, zodat kinderen kunnen opgroeien in een omgeving vrij van marketing voor ongezond eten en drinken." Dat zegt Diena Halbertsma van de Gezonde Generatie, een samenwerking van 23 gezondheidsfondsen die zich inzetten voor een gezondere jeugd. Samen met kinderartsen luiden zij de noodklok.

De boodschap van de Gezonde Generatie en de kinderartsen is klip en klaar. We koersen af op een gezondheidsramp. Eén op de zeven kinderen tussen de 4 en 18 jaar heeft overgewicht. Dat zijn 400.000 kinderen, waarvan 100.000 ernstig overgewicht of obesitas hebben. 

Dat leidt nu al tot gezondheidsproblemen, maar op termijn leidt dit tot nog veel meer, zoals een sterke toename van kanker, hart- en vaatziekten, dabetes type 2 (voorheen ouderdomsziekte) en botbreuken bij jonge mensen. En het zal leiden tot meer en meer uitval door ziekte bij jonge mensen, wat ook weer ontwrichtend is voor de economie, de zorg en de hele maatschappij.

Om de verdere toename om te buigen is veel meer nodig dan tot nu gebeurt, stellen de Gezonde Generatie en de kinderartsen. Maatregelen richting levensmiddelenindustrie, supermarkten en fastfoodketens hebben tot nu toe geen verplichtend karakter. 

Het is vooral zelfregulering, een afspraak als onderdeel van de Reclamecode. Deze vrijwillige regels worden niet gehandhaafd en worden voor een deel dus ook niet nageleefd, wat ook blijkt uit de jaarlijkse monitors van de overheid zelf. De voedsellobby doet er alles aan om geen strengere regelgeving opgelegd te krijgen en gebruikt vertragende tactieken om verplichtende wetgeving uit te stellen, stellen wetenschappers en artsen.

De Gezonde Generatie heeft een petitie waarin de politiek wordt opgeroepen om ervoor te zorgen dat ieder kind kan opgroeien in een gezonde omgeving. Die kun je via de button hieronder tekenen.

Maar die wetgeving, vooral ten aanzien van kindermarketing, moet er nu eindelijk eens komen. Dat stellen gezondheidsorganisaties, artsen en wetenschappers. In die wet moet staan dat marketing voor ongezonde voeding gericht op kinderen en jongeren tot 18 jaar verboden moet worden of in ieder geval sterk moet worden ingeperkt.

Maar de wet, die al in 2022 werd aangekondigd, sleept ook al jaren voort. Een voorstel is nog niet eens aan de Tweede Kamer voorgelegd en het is maar de vraag wanneer dat gebeurt. Een grote (tweederde) meerderheid in de Tweede Kamer is vóór snelle invoering.

Vincent Karremans (VVD, de vorige staatssecretaris van Jeugd, Preventie en Sport, heeft in het voorjaar van 2025 toegezegd dat er in het voorjaar van 2026 eindelijk een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer zou moeten liggen.

Maar het adviestraject voor betrokken organisaties – dat daaraan vooraf hoort te gaan en afgelopen najaar was gepland – moet nog plaatsvinden. Dus veel haast lijkt er niet te worden gemaakt en het is maar de vraag wanneer er iets bij de Tweede Kamer ligt, laat staan wanneer de wet kan worden ingevoerd.

Diena Halbertsma van de Gezonde Generatie vindt dat we niet langer kunnen wachten. "We koersen af op een gezondheidsramp als er niet snel wat gebeurt. De maatregelen tot nu toe zijn niet verplichtend en kunnen niet worden gehandhaafd. De ongezonde voedselomgeving moet wettelijk aangepakt worden."

Halbertsma vervolgt: "Ongezonde voeding is een belangrijke oorzaak van overgewicht. Daar hebben ouders en kinderen zelf een keuze in, maar die keuzevrijheid wordt voortdurend ondermijnd door de alom aanwezige verleidingen van ongezonde voeding. De marketing voor voeding is 1,6 miljard euro per jaar. 80 procent daarvan is voor ongezonde voeding. Zeg maar alles dat niet in de Schijf van Vijf staat. De nadruk ligt voortdurend op ongezond eten, het is gezellig, makkelijk, lekker."

In deze video zie je met hoeveel reclame voor ongezonde voeding kinderen worden geconfronteerd. Dit artikel loopt verder na onderstaande video.

Halbertsma zegt: "We onderschatten de effecten van die reclame. Zeker bij kinderen, waarvan de hersenen nog niet volledig ontwikkeld zijn. Die zijn extra kwetsbaar. De marketing voor ongezond voedsel is overweldigend en het aanbod in de supermarkten is voor 80 procent niet gezond. Kinderen worden de hele dag online en offline beïnvloed door influencers, games, door reclame op straat, door kleurrijke verpakkingen, speelgoedfiguurtjes bij happy meals. Daar zijn ze extra gevoelig voor."

En dat is niet alles, aldus Halbertsma: "De energy drinks die overal worden aangeboden en steeds weer verschijnen in nieuwe varianten, dat is cool, nieuw, spannend. Jongeren reageren sterk op beloning, daar spelen dat soort fabrikanten op in. Een vriendin van mij zag laatst dat haar zoon van 12 die naar de middelbare school gaat in een maand 60 euro had uitgegeven aan eten tijdens de happy hours bij een fastfoodketen. Die zijn gericht op die doelgroep."

Dat stelt ouders voor moeilijke vragstukken, stelt Halbertsma: "Het wordt ouders die wél willen op die manier verdomd lastig gemaakt. Zij komen naar ons toe: help ons. De gezonde keuze moet weer de aantrekkelijke en betaalbare keuze worden. Dat moet de norm worden. De btw-verlaging op groente en fruit moet eindelijk worden ingevoerd en er moet een slimme suikertaks komen. Daarmee kun je het gezonde aanbod stimuleren"

Halbertsma is stellig: "Voor de wettelijke aanpak van kindermarketing moeten de Warenwet en de Mediawet (reclame) worden aangepast. Dat is complex, ja, maar daar hoef je niet jaren over te doen. Stop met het commerciële belang van bedrijven belangrijker te maken dan de gezondheid van kinderen."

Dat zal niet makkelijk zijn, verwacht Halbertsma: "Ja, er zullen mazen en hobbels in de wet zitten en de handhaving is een uitdaging. Maar begin ermee. Dat hoeft niet allemaal in een keer goed te gaan, maar begin ermee in plaats van steeds weer uit te stellen omdat er altijd wel iets te bedenken waardoor de maatregelen niet perfect zijn. En misschien moet daar geld bij, maar als je gezondheid zo belangrijk vindt, dan regel je dat. En daarmee voorkom je heel veel zorgkosten en uitval later. Het is een investering die je dubbel en dwars terugverdient."

In andere landen zijn ze meer voortvarend aan de slag, zegt Halbertsma: "In Engeland zijn ze er deze week ook mee begonnen. Reclame voor eten waar veel vet, suiker en zout in zit, is in het Verenigd Koninkrijk sinds 5 januari bij wet aangepakt. Online helemaal en op televisie sterk ingeperkt. Elders in de wereld (Chili, Canada, Noorwegen, Zweden) zijn er ook voorbeelden hoe het kan."

Tot besluit zegt Halbertsma: "De ongezonde omgeving van scholen moet ook worden aangepakt. De balans is verstoord. Er zijn fastfoodketens die zich juist dichtbij scholen vestigen. En gemeenten zoals Amsterdam die dat willen aanpakken lopen tegen wettelijke beperkingen op. Daarvoor moet de Omgevingswet worden aangepast. En ook het aanbod van ongezonde voeding in supermarkten moet sterk worden gereduceerd. Er zijn ook wel supermarkten die daar voor voelen maar die willen dan wel een gelijk speelveld. Oftewel, alle supermarkten doen eraan mee. En dat kan alleen als de overheid strenge normen stelt. Bijvoorbeeld dat minstens de helft van het aanbod in de supermarkt gezond moet zijn, dus voedsel behorend tot de Schijf van Vijf."

De overheid moet dus stevig aan de bak. Staatssecretaris Judith Tielen van Jeugd, Preventie en Sport (JPS) en vooral haar opvolger in het nieuwe kabinet heeft aardig wat op het bord liggen. Maar als er niets gebeurt, wordt de Nederlandse jeugd dikker en zieker. 

Kijk via onderstaande button op de website van Gezonde Generatie voor meer informatie.