Ouderen krijgen sportlessen in plaats van huishoudelijke ondersteuning

In het Overijsselse Almelo ontstond ophef toen kranten uitpakten met een opvallend bericht. Ouderen moeten sporten om recht te hebben op huishoudelijke ondersteuning. De gemeenteraad kwam direct in actie en nam een motie aan om daar wat aan te doen. Maar de wethouder bleek heel anders naar de zaak te kijken: sporten is gezond en dus een goede manier om ouderen sterker en vitaler door hun oude dag te helpen. Kassa duikt in de vraag: heb je altijd recht op de zorg waar je om vraagt? En wat doen gemeenten in tijden van groeiende zorgvraag en dalende budgetten? 

De komende jaren staan gemeenten voor grote uitdagingen. Voorzieningen staan onder druk, mensen kunnen geen huizen vinden en door een steeds ouder wordende bevolking groeit de vraag naar zorg. De gemeentebelastingen zijn de afgelopen jaren dan ook flink gestegen. Tegelijkertijd proberen gemeenten met bezuinigingen de uitgaven in toom te houden.ik

Als het je niet meer lukt om zelfstandig je huishouden op orde te krijgen, kun je als oudere bij de gemeente aankloppen voor hulp. De gemeente stuurt vervolgens een WMO-consulent die thuis komt kijken wat je precies nodig hebt en óf je wel echt hulp nodig hebt. Om te voorkomen dat gemeenten te gemakkelijk hulp weigeren is de Wet Maatschappelijke Ondersteuning in het leven geroepen. Daarin staat heel duidelijk omschreven welke plichten gemeenten hebben.

Eline Linthorst is als docent en onderzoeker aan de Erasmus Universiteit gespecialiseerd in deze WMO: “Gemeenten hebben een zogenoemde compensatieplicht. Dat betekent dat ze inwoners moeten helpen om zelfstandig te kunnen blijven wonen of om mee te kunnen doen aan de maatschappij”. Huishoudelijke ondersteuning is één van de instrumenten die daarin genoemd wordt. Linthorst: “Dat betekent niet dat gemeenten dus ook verplicht zijn om in alle gevallen huishoudelijke ondersteuning te bieden. De wet stelt dat gezocht moet worden naar de meest passende en adequate oplossing”.

Omdat door de vergrijzing de kosten van huishoudelijke ondersteuning enorm toenemen, gaan gemeenten op zoek naar andere manieren om ouderen te helpen. In verschillende dorpen en steden wordt nu een sporttraject aangeboden aan mensen die aankloppen voor hulp in de huishouding. Dit traject heet Powerful Ageing en traint ouderen specifiek op spiergroepen die gebruikt worden in de huishouding.

Jeroen Laarhuis, directeur van Powerful Ageing legt uit: “Bij veel handelingen in huis maak je gebruik van een hele specifieke groep spieren, we hebben het dan over explosieve spierkracht. Als je ouder wordt neemt die kracht snel af en met bijvoorbeeld wandelen of fietsen komt dat niet terug. Juist door heel gericht te trainen kunnen we veel ouderen weer weerbaarder maken om zo langer zelfstandig te kunnen blijven."

Zo’n traject duurt veertien weken, waarna ouderen kunnen kiezen om onder begeleiding door te gaan met trainen. Ook dat wordt vergoed door de gemeente. Al met al is het sporttraject een stuk goedkoper dan hulp in de huishouding en het zorgt er ook nog eens voor dat mensen langer mee kunnen blijven doen in de maatschappij. Een win-win situatie zou je zeggen.

Toch is niet iedereen even blij. Voor sommige ouderen voelt het sporttraject namelijk als een verplichting om aanspraak te kunnen maken op huishoudelijke ondersteuning. In Almelo ontstond ophef toen verschillende ouderen in de krant aangaven zich vernederd te voelen door de in hun ogen verplichte sportoefeningen. Neeltje Bergboer van 82 was één van hen: “Ik wilde wat ondersteuning thuis en in plaats daarvan moest ik gaan sporten, anders kreeg ik die ondersteuning niet. Ik heb veertien weken gesport en toen ik daarna nóg een keer een test moest doen, was ik er helemaal klaar mee. Ik wilde er niet langer aan mee werken”. Nadat Neeltje uit het traject gestapt was, kreeg ze een bericht van de gemeente dat daarmee ook haar hulpvraag afgesloten was.

Zowel de gemeente Almelo als Powerful Ageing benadrukken dat deelname altijd vrijwillig is en dat niemand verplicht wordt om deel te nemen. WMO-expert Eline Linthorst: “Het is nogal een grijs gebied. Helemaal vrijwillig kunnen we het niet noemen. In sommige gevallen krijgen ouderen tijdens het traject hulp in de huishouding, waarna na afloop gekeken wordt of dat nog nodig is. Of ouderen moeten eerst het hele traject doorlopen om voor een herbeoordeling in aanmerking te komen. Dat voelt wel degelijk als een voorwaarde om hulp te krijgen. Daar zie ik wel een verplichtend karakter in."

Een traject als Powerful Ageing kan voordelen bieden voor zowel de gezondheid van ouderen als voor de portemonnee van de gemeente. En dat laatste is meteen ook een risico. Linthorst: “Er ligt het gevaar op de loer van een glijdende schaal. Gemeenten zijn al heel streng in hun WMO-procedures. Als het hoofddoel van een gemeente is om geld te besparen, kunnen ze dit soort trajecten inzetten als extra drempel zodat minder mensen om hulp gaan vragen. En dat zou een kwalijke zaak zijn.”

Eline Linthorst: “Het is niet zo dat dit soort initiatieven per definitie een kwalijke zaak zijn, integendeel zelfs. Maar we moeten er met zijn allen voor waken dat gemeenten dit niet als drukmiddel gaan gebruiken om mensen weg te houden bij zorg.”

In Almelo heeft de gemeenteraad inmiddels een motie aangenomen om Powerful Ageing nog wel aan te bieden, maar dat los te koppelen van huishoudelijke ondersteuning. Hoe dat er precies uit komt te zien moet nog onderzocht worden. Uit evaluaties blijkt overigens wel dat de meeste deelnemers heel tevreden zijn met het aangeboden sporttraject.