Onbevoegde rijinstructeurs: toezicht en handhaving ontbreken

Leerlingen die hun rijbewijs moeten halen krijgen soms rijles van instructeurs die zelf niet beschikken over de juiste opleiding en papieren. Een aantal rijscholen maakt doelbewust gebruik van deze onbevoegde instructeurs. Van enig toezicht en handhaving lijkt nauwelijks sprake. Dat blijkt uit onderzoek van Kassa en verklaringen van klokkenluiders uit de rijschoolbranche. "Ik zie daardoor gevaarlijke situaties ontstaan", vertelt één van hen. "Er wordt zelfs onbevoegd lesgegeven in vrachtwagens." 

De omvang van het probleem is onbekend, maar het speelt al jaren. Het toezicht op rijinstructeurs ligt bij een handvol instanties die voor de verantwoordelijkheid naar elkaar wijzen.  Controles van bevoegdheidspassen door het CBR worden gemakkelijk omzeild door bij rijexamens bevoegde instructeurs van dezelfde rijschool mee te sturen, stellen de klokkenluiders. Ze hebben meerdere keren geprobeerd melding te maken, maar daar wordt volgens hen niets mee gedaan. Eén van hen kreeg van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) te horen: "Weet waar je aan begint."   

De politie zou steekproefsgewijs instructeurs op de weg moeten controleren, maar hoe vaak dat daadwerkelijk gebeurt is onbekend. Gijs Kantelberg, directeur van De Verkeersacademie, zegt tegen Kassa dat bij zijn bedrijf al 26 jaar lang nog nooit iemand gecontroleerd is.  

Een rijinstructeur volgt een belangrijke en intensieve opleiding om een leerling veilig en kwalitatief les te geven. Om rijinstructeur te worden moet je examen doen bij het IBKI. Het IBKI geeft een bevoegdheidspas aan instructeurs. Elke vijf jaar moeten rijinstructeurs bijscholing volgen. Dit alles zodat zij goed en veilig rijles blijven geven, zoals het hoort.  

Een klokkenluider laat aan Kassa weten dat meerdere onbevoegde rijinstructeurs werkzaam zijn bij de rijschool waar zij voorheen werkte.  

Net als meer misstanden in de sector, speelt dit probleem al jaren. De sector bleek niet in staat deze zelf op te lossen. Daarom werd een speciale commissie aangesteld onder leiding van Emile Roemer, de voormalige partijleider van de SP. Die kwam in 2021 in zijn rapport van ‘Rijles naar rijonderwijs’ met 19 aanbevelingen om de misstanden aan te pakken en de kwaliteit structureel te verbeteren.  

Roemer concludeerde dat de branche versnipperd is en dat consumenten te weinig inzicht hebben in de kwaliteit, waardoor rijscholen massaal met dumpprijzen concurreren ten koste van de kwaliteit en verkeersveiligheid. Hij stelde vast dat er in de rijschoolbranche veel goed gaat, maar onderstreepte de ernst van de misstanden. Zoals misleiding van consumenten, oneerlijke concurrentie en examenfraude. Ook kwam Roemer met scherpe kritiek op het gebrek aan toezicht, waaronder het probleem van onbevoegde rijinstructeurs die illegaal rijles geven. 

Daarnaast stelde hij vast dat het aantal verkeersongevallen onder de leeftijdsgroep jonge, beginnende bestuurders (18–24-jarigen) relatief hoog en is het slagingspercentage voor zowel theorie- als praktijkexamens laag.  

Het kabinet heeft de maatregelen uit het advies in 2022 grotendeels overgenomen en is het programma ‘Van rijles naar rijonderwijs gestart’.  Wat niet is overgenomen is de aanbeveling van Roemer om een onafhankelijk instituut op te richten. Dat zou toezicht moeten houden op de kwaliteit van de lessen en direct op kunnen treden tegen onbevoegde lesgevers. 

Dit vond het kabinet de kostbaar en tijdrovend. Dus is besloten de verantwoordelijkheid voor de vernieuwingen onder te brengen bij de bestaande instanties.

Het ministerie, betrokken instanties en rijschoolbranche zijn aan het overleggen welke plannen en maatregelen er precies moeten komen. De sector is slechts voor een deel georganiseerd en kent vele belangenorganisaties die ook niet altijd op één lijn zitten. Ook zijn er dus vele partijen betrokken bij het overleg en moet de politiek, de Eerste en Tweede Kamer, ook nog met een oordeel komen. De nieuwe wet- en regelgeving gaat daarom nog jaren duren en staat gepland voor 2029.   

De SP vindt dat er sinds het rapport Roemer in 2021 veel te weinig is gebeurd.

Tweede Kamerlid Sandra Beckerman van de SP zegt: "Nog steeds horen we van gevallen dat mensen les krijgen van rijinstructeurs zónder certificering. Dit is hartstikke gevaarlijk en onverantwoord. Als deze leerlingen slagen, worden ze zonder de juiste vaardigheden de weg opgestuurd." De partij gaat, n.a.v. de uitzending van Kassa, Kamervragen indienen. 

Verantwoordelijk minister Vincent Karremans van IenW, Infrastructuur en Waterstaat, laat schriftelijk aan Kassa weten: "Ja, ik ken het probleem. Laat ik vooropstellen dat ieder geval er één te veel is. Onbevoegd rijles geven is strafbaar." Hij stelt op korte termijn nog niet een oplossing te voorzien. Er vindt overleg plaats waarbij veel partijen betrokken zijn. De wet- en regelgeving over vernieuwingen in de sector gaat daarom dus nog een tijd duren. "We zouden de maatregelen natuurlijk liever eerder invoeren, maar dat kan niet zomaar", aldus minister Karremans. Ook benadrukt hij "als je rijles hebt en je vertrouwt het niet helemaal, check dan bij het IBKI of je instructeur bevoegd is. Bij een vermoeden van onbevoegd lesgeven kun je aangifte doen bij de politie."

Download hier de volledige reactie van minister Karremans.

De brancheorganisatie KRV, Koepel Rijopleiding & Verkeerseducatie, is bekend met werkzame onbevoegde rijinstructeurs, maar heeft geen idee van de schaal van het probleem. Zij vinden het vanzelfsprekend dat dit niet moet kunnen. Verder heeft iedere branchevereniging eigen toetredingsvoorwaarden voor leden en is de bevoegdheid en inschrijving bij CBR daar onderdeel van. 

Wat doet de branchevereniging eraan om werkzame onbevoegde rijinstructeurs te voorkomen? 

"De aangesloten brancheverenigingen en hiermee ook de KRV werken als sinds jaar en dag aan een verbeter-traject zoals beschreven in het rapport Roemer Van rijles naar Rijonderwijs." 

Wat is volgens de branchevereniging de oplossing om dit probleem te voorkomen?

"Meer controles door de politie en de ILT zijn een absolute must. Tevens zouden de controlerende instanties dan ook nog het juiste controle protocol moeten kennen en toepassen." 

Download hier de volledige reactie van de KRV.