Miljoenen euro’s aan statiegeld blijven liggen: consumenten leveren blikjes en flesjes niet of te beschadigd in

Nederlanders laten jaarlijks 132 miljoen euro aan statiegeld liggen doordat blikjes en plastic flessen niet worden ingeleverd. Een gemiste kans. Een deel van dat fikse bedrag gaat echter verloren doordat verpakkingen door statiegeldautomaten worden geweigerd, omdat ze beschadigd zijn of niet meer goed scanbaar. Op zo’n moment kun je fluiten naar je statiegeld. Kan dat niet beter?

Vrijwilligers van Cleanupteam Nederland ruimen door heel het land zwerfafval op. “Wij zien dagelijks dat onze mensen statiegeldverpakkingen oprapen die vervolgens niet worden ingenomen,” zegt voorzitter Rob van Holstein van de stichting. “Ik ben zelf een zwerfafvalraper. 60 tot 70 procent van de blikjes die ik vind, zijn plat en kan ik niet inleveren.” Volgens Van Holstein lopen consumenten die tegen dit probleem aanlopen jaarlijks “tientallen miljoenen euro’s” aan statiegeld mis. Het lijkt hem een goed idee om Verpact dat eens goed te laten uitzoeken: “Hoeveel statiegeld ligt er nu echt op straat?”

Verpact is in ons land verantwoordelijk voor het inzamelen en recyclen van verpakkingen, met het bijbehorende systeem van statiegeld op blikjes en plastic flessen.

“Op dit moment laten consumenten 132 miljoen euro statiegeld liggen door flessen en blikjes niet in te leveren, dat is zonde”, zegt een woordvoerder van Verpact. “Belangrijk om te vermelden: dit bedrag gaat over het totaal aan verpakkingen dat door consumenten niet wordt ingeleverd. Deze verpakkingen belanden bijvoorbeeld in openbare prullenbakken, thuis bij het huishoudelijk afval of bij het zwerfafval op straat.”

Het geld van ieder niet ingeleverd of geweigerd blikje of flesje gaat naar het 'verbeteren van het statiegeldsysteem', het is een kringloopfinanciering, aldus de woordvoerder. “Dat is wettelijk zo geregeld, net als in veel andere landen met een statiegeldsysteem.”  

Hoeveel consumenten mislopen doordat innamemachines beschadigde flesjes en blikjes weigeren, weet Verpact niet exact. “Het gaat om een klein percentage van de 132 miljoen euro. Hier zijn geen cijfers van en dus ook geen bedragen van bekend.”

Het statiegeldsysteem dat recycling bevordert, is in de basis perfect, vindt Rob van Holstein van Cleanupteam. “Het manco zit ‘m erin dat je het statiegeld niet altijd terugkrijgt. Veel mensen herkennen het wel: je staat bij de statiegeldmachine in de supermarkt met een tas met 20 flessen en blikjes. Twee of drie ervan gaan er niet doorheen. Dan moet je een medewerker van de supermarkt erbij roepen. Als dit vaker gebeurt, is het niet gek dat mensen denken: bekijk het maar. En het statiegeld dat vervolgens niet wordt uitgekeerd, is geld dat Verpact verdient. Maar die verpakkingsindustrie moet juist zorgen dat dit probleem wordt opgelost.”

Volgens de woordvoerder van Verpact worden er al stappen gezet om de inname van plastic flessen en blikjes beter te laten verlopen. “Het kan gebeuren dat er een deuk in een blikje of flesje ontstaat. We hebben de machines onlangs zoveel mogelijk aangepast zodat ook verpakkingen met een lichte deuk worden geaccepteerd. Als het goed is merken mensen al het verschil. De automaat moet wel altijd de barcode op de flesjes en blikjes kunnen herkennen.”

Fraudeurs proberen statiegeld te incasseren door verpakkingen uit het buitenland of oude plastic flessen (zonder statiegeldlogo) in te leveren. Verpact zegt te streven naar een 'gebruiksvriendelijk innamesysteem', maar het moet ook betrouwbaar zijn en bestand zijn tegen dit soort fraude, zegt de woordvoerder. “De statiegeldmachine moet naast de barcode, ook de vorm en het gewicht kunnen scannen om misbruik te voorkomen.”

Cleanupteam ziet graag dat verpakkingen met een zichtbaar statiegeldlogo handmatig kunnen worden ingenomen op meer plekken in het land. In elke provincie zouden daarvoor centrale inzamelpunten moeten komen, stelt voorzitter Van Holstein voor. Zwerfafvalrapers kunnen daar dan terecht, met beschadigde statiegeldverpakkingen.

“Op die punten kunnen de blikjes en flesjes handmatig worden ingeleverd. Zit er een statiegeldlogo op, dan krijg je 15 cent. Lever je 100 blikjes en flesjes in? Dan krijg je 100 keer 15 cent, oftewel 15 euro. Vanuit het centrale punt kunnen al die verzamelde flesjes en blikjes naar Statiegeld Nederland of Verpact toe. Het geld kan naar iemands eigen bankrekening gaan, een goed doel of naar een zwerfafvalclub.”

Verpact laat weten open te staan voor overleg over dit soort initiatieven. Volgens de organisatie wordt al samengewerkt met partijen die zich inzetten tegen zwerfafval. “In de vorm van pilots kijken wij momenteel naar mogelijkheden om geweigerde verpakkingen in te kunnen nemen. Zo werken we samen met partijen die zich inzetten tegen zwerfafval. We komen dus ook graag in contact met Cleanupteam.”

Zoek je een inleverpunt voor statiegeldverpakkingen bij jou in buurt? Maak gebruik van deze locatiezoeker. Deze vindt ook handmatige en bulk inleverpunten. Een bulkautomaat kan snel grote hoeveelheden statiegeldflessen en -blikjes verwerken.

In Nederland zit er sinds 1 april 2023 statiegeld op alle kleine drankblikjes. Het zou het zwerfafval verminderen. Toch zorgen geplunderde prullenbakken en opengescheurde vuilniszakken voor veel troep in delen van grote steden. Bekijk de Kassa-reportage (13-09-2025).