Je ziet ze niet, maar zijn overal: dit is wat je nu moet weten over microplastics

De mens krijgt ieder jaar ongeveer 22 miljoen stukjes microplastic binnen. We komen er dagelijks mee in aanraking, terwijl nog grotendeels onduidelijk is wat die plastic deeltjes met onze gezondheid doen. Van je kleding en snijplank tot een simpel stukje kauwgom: hoe krijgen we microplastics binnen en moeten we ons daar zorgen over maken?

Alles zit er vol mee: de lucht, het water, je eten en zelfs je kleren. Microplastics zie je niet, maar ze zijn overal. Het RIVM laat weten dat de plastics onder andere te vinden zijn in verschillende etenswaren, zoals vis, groenten, bier en in ons drinkwater.

De effecten op onze gezondheid zijn nog niet concreet. Microplastics kun je terugvinden in je bloed, longen en placenta, zoveel is al bekend. Het is nog niet duidelijk of de deeltjes zich tijdens ons leven ophopen en in welke organen de microplastics voornamelijk terechtkomen en wat voor effect de stoffen uit het plastic hebben.

Emma Kasteel, universitair docent en onderzoeker naar microplastics, zegt dat de wetenschap zich snel ontwikkelt en dat ze steeds meer te weten komen over eventuele gezondheidseffecten. Het is volgens Kasteel belangrijk dat de mensen weten dat we eraan blootgesteld worden en dat we ze in het lichaam terugvinden. “Wat dat precies betekent en hoe erg dat is, weten we nog niet."

Waarom het zo lastig is om de impact op de gezondheid te onderzoeken, komt doordat microplastics uit miljoenen verschillende deeltjes bestaan, legt Kasteel uit. Al die verschillende deeltjes kunnen voorkomen in verschillende groottes, verschillende vormen en er kunnen chemische stoffen aan toegevoegd zijn. “Al die factoren samen zorgen ervoor dat we die deeltjes niet allemaal makkelijk kunnen testen.”

Onder andere het MOMENTUM-project onderzoekt de invloed van microplastics op de gezondheid. Dit onderzoek wordt gefinancierd vanuit het Microplastics & Health programma van ZonMw. Emma Kasteel werkt mee aan dat onderzoek en zegt: "We 'zoeken' niet per se naar iets, we zijn benieuwd welke effecten de microplastics op ons lichaam kunnen hebben, en dat kan van alles zijn.”

Of ze effect hebben op onze hersenen of ons immuunsysteem of hormoonsysteem verstoren, zijn vragen die de revue passeren. “We proberen naar allerlei soorten effecten te kijken." In het MOMENTUM-onderzoek hebben we bijvoorbeeld gekeken naar de hersenen, de longen, de placenta, de darmen en het immuunsysteem.”

Immunoloog Barbro Melgert werkt ook mee aan het MOMENTUM-project en bestudeert de effecten van microplastics op onze longen. Volgens haar komen de meeste microplastics voor in je eigen huis. Onder andere meubels, textiel en vloeren geven deeltjes af die binnen blijven hangen.

Luchten en stofzuigen

Een simpele manier om dit te verminderen is om regelmatig je huis te luchten. Vijf tot tien minuten de ramen openzetten helpt al. Ook goed stofzuigen met bijvoorbeeld een HEPA-filter in je stofzuiger helpt bij het verminderen. Zo’n filter haalt heel kleine deeltjes uit de lucht.

Kleding geeft microplastics af

Ook het dragen van kleding zorgt, zonder dat je het doorhebt, voor microplastics in de lucht. Dit komt bijvoorbeeld door slijtage tijdens het dragen of door het wassen van je kleren. Er komen tot drie keer zoveel microplastics in de lucht wanneer je je kleding wast.

Kleding wordt vaak gemaakt van synthetisch textiel. Polyester, acryl of nylon zijn hier voorbeelden van. Deze stoffen worden gemaakt door plastic pellets, dat zijn kleine kunststof korrels, te smelten en daar garen van van te maken. Vooral bij goedkopere kleding komen plastic deeltjes gemakkelijker vrij. Kies daarom liever voor natuurlijke stoffen als katoen, linnen of wol.

In de keuken

In de keuken vind je natuurlijk de plastic snijplanken die door het snijden met een mes microplastics produceren. Ook spatels, flessen en Tupperwarebakjes geven plastic af. Kies daarom voor alternatieven zoals materialen van hout, glas of roestvrij staal.

Volgens een analyse van Greenpeace komt er bij het opwarmen van plastic bakjes in de magnetron binnen enkele minuten honderdduizenden micro- en nanoplastics vrij. En gebruik je vaak dezelfde plastic bakjes? Oude, beschadigde of hergebruikte bakjes zijn schadelijker. Versleten plastic laat bijna twee keer zoveel microplastic deeltjes los, aldus Greenpeace.

Zelfs donatiebloedzakken kunnen microplastics afgeven, publiceerde vakblad Environment & Health. Dat zou vooral gevolgen kunnen hebben voor de rode bloedcellen. Volgens onderzoek zouden deze deeltjes de beschadiging die rode bloedcellen van nature oplopen tijdens de opslag van het bloed kunnen verergeren.

De aanwezigheid van microplastics in het menselijk bloed is jaren geleden al aangetoond. Nu komt de studie met nieuwe resultaten. Bloedzakken worden ook gebruikt voor patiënten die extra kwetsbaar zijn.

Er is nog geen mechanisme vastgesteld waarmee microplasticdeeltjes bloedcellen zouden kunnen aantasten. Zodoende heerst er nog voorzichtigheid bij het interpreteren van deze resultaten.

Moeten we ons nu zorgen gaan maken, met al die microplastics om ons heen? Dat is een ingewikkelde vraag volgens onderzoeker Kasteel. Plastics zijn hoe dan ook een probleem voor de natuur, iedereen kent de beelden van de plastic soep. “Plastics zijn overal en op een hele hoop plekken waar ze niet thuishoren, inclusief ons lichaam. Dat is in principe reden tot zorg, maar wat mij betreft geen reden tot paniek. Daarvoor weten we nog te weinig.”

< Kassa is in de race voor de Gouden Televizier-Ring 2026. Wil jij stem op ons stemmen? Na ruim 35 jaar consumententelevisie beginnen we binnenkort aan ons laatste seizoen. Dit zal de allerlaatste kans zijn om al die jaren werk te bekronen >