Foto van internet gebruikt? Pas op voor torenhoge dubieuze claims

Copyrightmaffa achter je aan als je een foto van internet plukt? Bekijk de video.

Even een foto gebruiken van het internet. Met een paar klikken is die gedownload, maar dat mag vaak niet zomaar en de gevolgen kunnen groot zijn. Want achter dat ogenschijnlijk vrije aanbod gaat een miljoenenmarkt schuil: de markt van beeldrechten. En in die markt opereren bedrijven die volgens critici steeds vaker functioneren als ‘fototrollen’. Partijen die met geautomatiseerde systemen op zoek gaan naar vermeend ongeoorloofd gebruik van foto’s en daar hoge claims aan verbinden. Sommigen spreken daarom zelfs over copyrightmaffia.

Cijfers zijn er niet, maar het overkomt waarschijnlijk veel mensen. Dat blijkt ook uit de vele reacties die wij kregen van particulieren, zelfstandigen, stichtingen en verenigingen.

Anita van Eijk kreeg begin dit jaar een claim van bijna 4.000 euro. Ze is voedingsdeskundige en had een Facebookpagina waar ze gratis gezonde recepten op deelde. Zo’n 14 jaar geleden haalde drie algemene plaatjes van eten van het internet en plaatste die ter illustratie op haar pagina. Dit ging heel eenvoudig en ze zegt uit onwetendheid er niet over na te denken dat er voorwaarden aan verbonden waren. Ze deed een tegenvoorstel voor het betalen van 750 euro, maar dat werd afgewezen.

Ook een seniorenvereniging uit Veghel kreeg onlangs een claim van 1.500 euro. De vereniging had in 2021 een kleine afbeelding gebruikt bij een artikel over vaccinatie in de coronaperiode. Ook zij laten weten er niet bij stil te hebben gestaan dat hiervoor betaald moest worden. De vereniging maakte 85 euro over, maar dat werd niet geaccepteerd.

En een vereniging uit Hoofddorp die alleen met vrijwilligers werkt kreeg een claim van ruim 5.000 euro voor het plaatsen van een foto op hun website. Na eigen speurwerk kwamen ze erachter dat ze de foto destijds voor 15 euro geoorloofd hadden kunnen gebruiken. 

Bij alle drie de voorbeelden kwamen de claims van hetzelfde bedrijf: Sucré Salé sas, afdeling Rights Control. Een Frans fotobureau gespecialiseerd in culinaire foto’s. Hun afdeling Rights Control spoort foto’s op die zonder toestemming zijn gebruikt. 

De brieven dit bedrijf stuurt zijn dwingend en worden als zeer intimiderend ervaren. De claims bestaan uit een optelsom van bedragen zoals ‘inbreuk auteursrecht, boetes, juridische kosten en opsporingskosten’. Bij geen of onvoldoende betaling laat het bedrijf weten dat er een dagvaarding volgt, een rechtszaak dus. Bij de gevallen die bij ons bekend zijn is dat nog niet gebeurd, maar een aantal mensen geeft aan er slecht van te slapen.

We hebben in een aantal mailverzoeken en telefonisch om een reactie gevraagd van Sucré Salé sas, maar die blijft uit. Een Nederlandse jurist die de claims probeert te innen voor dit bedrijf, weigert commentaar.

Marjolein Driessen is advocaat en gespecialiseerd op dit terrein. Ze schreef er ook een blog over met de titel Auteursrecht: foto-auteursrechtclaims, een dubieus verdienmodel voor claimbedrijven.

Driessen noemt de claims in de voorbeelden buitenproportioneel. “Het gaat hier niet om grote commerciële bedrijven. Daarvan mag je verwachten dat ze de voorwaarden kennen of een redelijke claim betalen als ze de fout ingaan.”

Ze heeft er begrip voor dat kleine gebruikers vaak uit onwetendheid handelen, maar wijst er ook op dat fotografen geld moeten verdienen met hun foto’s: “Je pakt ook geen pak melk bij de supermarkt en loopt er zonder te betalen mee weg.”

Uit een groot onderzoek blijkt dat jaarlijks honderdduizenden foto’s onrechtmatig worden gebruikt.

Dus dat je vaak aan bronvermelding en/of aan een betaling moet voldoen, vindt de advocaat logisch. Voor kleine gebruikers gaat het dan om een gering bedrag. “Doorgaans praat je dan over tientjes”, aldus Driessen.

Of het bij het bedrijf Sucré Salé ook daadwerkelijk om een zogenoemde fototrol gaat is volgens haar lastig met zekerheid te zeggen, “maar de torenhoge claims zijn zeer bedenkelijk”, vindt Driessen. Het bedrijf laat in de brieven uitdrukkelijk weten geen fototrol te zijn.

Reactie ACM

De ACM, de Autoriteit Consument en Markt, laat weten over deze claims wel meldingen te krijgen. Maar de toezichthouder benadrukt er niet over te gaan, omdat het om auteursrecht en civiel recht gaat.