
Honderden Facebookpagina’s lijken nieuws te brengen over migratie, criminaliteit en politiek. Maar achter die pagina’s zitten commerciële netwerken die met opvallende en polariserende berichten bezoekers naar websites lokken. Daar verdienen ze geld aan advertenties.
Onderzoekers van Justice for Prosperity ontdekten honderden Facebookpagina’s die zich voordoen als nieuws- of entertainmentpagina’s. Achter deze pagina’s zitten gecoördineerde netwerken die op grote schaal berichten verspreiden. Sommige berichten zijn gebaseerd op gebeurtenissen die echt hebben plaatsgevonden, maar worden sensationeel of misleidend gebracht. Andere bevatten verzonnen elementen of maken gebruik van AI-beelden.
De berichten hebben vaak een belangrijk doel: zoveel mogelijk aandacht trekken. Wie op een link klikt, komt terecht op een website. Die ziet er soms uit als een nieuwssite, maar staat vol advertenties. Bij ieder bezoek of iedere advertentieweergave kan geld worden verdiend.
Het verdienmodel draait dus niet in de eerste plaats om journalistiek of het informeren van mensen, maar om bezoekers trekken. Berichten over onderwerpen als migratie, criminaliteit en politiek kunnen daarvoor goed werken, omdat ze sterke emoties oproepen.
Dat blijkt ook uit het onderzoek van Justice for Prosperity. De onderzoekers analyseerden meer dan 44.000 reacties onder berichten van de onderzochte pagina’s. Meer dan 65 procent daarvan werd ingedeeld als uiting van boosheid of minachting.
Volgens Michael Hameleers, universitair hoofddocent politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam trekken negatieve berichten vaak meer aandacht. Ze kunnen mensen aanzetten om te reageren, te delen of verder te klikken. De beheerders van dit soort pagina’s testen welke onderwerpen, teksten en afbeeldingen de meeste interactie opleveren.
Dat betekent niet dat Facebook bewust berichten promoot om mensen boos te maken. Hoe het algoritme precies bepaalt wat gebruikers te zien krijgen, is niet volledig inzichtelijk. Wel kunnen berichten die veel reacties en interactie oproepen zich verder verspreiden. Kassa vroeg Facebook om een reactie, maar het is niet gelukt om met ze in contact te komen.
Justice for Prosperity bracht verschillende netwerken in kaart. Een van de onderzochte netwerken is te herleiden naar een jong stel uit Groningen. Zij zouden achter meerdere Facebookpagina’s zitten, met samen honderdduizenden volgers. De netwerken reiken over de landsgrenzen heen en een groot deel van de activiteiten komt volgens het onderzoek vanuit Vietnam.
AI en geautomatiseerde systemen maken het makkelijker om op grote schaal berichten te produceren en te verspreiden. Daardoor kunnen beheerders met relatief weinig middelen veel pagina’s en websites onderhouden.
Op de websites verschijnen advertenties van bekende bedrijven en organisaties. Dat betekent niet automatisch dat deze adverteerders bewust voor die websites kiezen. Veel online advertenties worden via geautomatiseerde veilingen geplaatst. Daarbij bepalen systemen, bijvoorbeeld Google, grotendeels automatisch waar advertenties verschijnen.
We hebben alle partijen gevraagd om wederhoor. Die reacties, lees je hier: