Energiewet 2026: Mag je een slimme meter of digitale meter weigeren?

Dit jaar is de nieuwe Energiewet in werking getreden. In deze wet staat onder meer dat alle verouderde energiemeters moeten worden vervangen. Wie nu nog een oude energiemeter in huis heeft, krijgt de keuze om deze te vervangen door een digitale meter of door een slimme meter. Waarom is dat eigenlijk nodig? En mag je zo'n digitale meter of slimme meter eigenlijk weigeren?

We lichten het één en ander toe aan de hand van een aantal vragen.

In de energiemarkt is er een hoop gaande wat betreft de transitie naar meer duurzame energiebronnen en -voorzieningen. Denk aan het feit dat er steeds meer huishoudens zijn met zonnepanelen of een warmtepomp.

Daarnaast zijn ook dynamische energiecontracten in opkomst en zijn er energieleveranciers die klanten op bepaalde (dal)momenten met een overschot aan stroom extreem goedkope of zelfs gratis stroom beloven.

Deze veranderingen betekenen dat de oude energiemeters – zoals een draaischijfmeter of een digitale eenrichtingsmeter – niet langer geschikt zijn. In het geval van een dynamisch energiecontract is het bijvoorbeeld zo dat de tarieven meerdere keren per dag kunnen veranderen. Om te bepalen welk tarief je op welk moment verschuldigd bent, is het noodzakelijk om exact te kunnen meten wat je op welk moment verbruikt.

In de Energiewet is vastgelegd dat alle verouderde energiemeters moeten worden vervangen door nieuwe, geschikte energiemeters. Dat houdt in dat jouw energiemeter alléén wordt vervangen als je thuis nog een verouderde meter hebt.

Onder 'geschikt' wordt verstaan dat zo'n meter apart meet hoeveel energie je verbruikt en hoeveel energie je – in het geval van zonnepanelen – teruglevert aan het net. Een oude analoge meter en een digitale eenrichtingsmeter kan niet op deze manier meten en daarom moeten deze meters worden vervangen.

De informatie die door een slimme of digitale meter wordt verzameld, wordt ook gebruikt om eventuele belastingen, vergoedingen en kosten correct te kunnen berekenen. Het idee is dat je op die manier nooit te weinig én nooit te veel betaalt.

Alle oude analoge meters (ook wel draaischijfmeters) en digitale eenrichtingsmeters zijn ongeschikt en worden vervangen. Je hebt als klant wel zelf de keuze wat voor soort meter je ervoor in de plaats krijgt:

• Je kunt kiezen voor een digitale meter. Zo'n meter heeft géén communicatiemodule en je moet dus zélf de meterstanden doorgegven aan je energieleverancier
• Je kunt kiezen voor een slimme meter. Dat is eveneens een digitale energiemeter, maar wel eentje die de meterstanden op afstand kan uitlezen. Het is dus niet nodig om de meterstanden door te geven aan de energieleverancier
• Je kunt ook kiezen voor een slimme meter waarbij je de functie om automatisch meterstanden door te geven uitschakelt

Netbeheer Nederland schatte begin dit jaar dat er nog zo'n 500.000 klanten over een verouderde energiemeter beschikken. Het vervangen van deze meters is een logistieke puzzel en een flinke klus die best wat tijd gaat kosten.

Huishoudens die nog over een verouderde energiemeter beschikken, krijgen in de loop van 2026 – en eventueel zelfs nog in 2027 – een brief van hun netbeheerder. Dat is feitelijk een uitnodiging om een afspraak te maken voor het vervangen van de energiemeter.

Het moment waarop je de brief krijgt, is afhankelijk van de agenda van de netbeheerder. Als ze bij jou in de buurt aan de slag gaan met het vervangen van verouderde meters, zul je enige tijd van tevoren een uitnodiging ontvangen. Die brief kun je rustig afwachten. Wel kun je vast nadenken over welke meter het beste bij jou past.

Meer informatie over het vervangen van oude energiemeters lees je bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur.

Nee, je mag niet weigeren om jouw oude analoge meter of draaischijfmeter te laten vervangen door een digitale of slimme meter. Meewerken is verplicht, deze verplichting is opgenomen in de Energiewet die dit jaar in werking is getreden.

Vanaf 2026 houdt de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur toezicht op de meewerkingsplicht wat betreft het vervangen van verouderde energiemeters. Het vervangen van een verouderde meter is gratis, maar blijven weigeren kan je op termijn wel degelijk geld gaan kosten.

Zoals toegelicht is het wettelijk verplicht om mee te werken aan vervanging van jouw oude energiemeter. Als je weigert of simpelweg niet reageert, ontstaan er vroeg of laat kosten.

Een scenario waarin je met kosten te maken kunt krijgen, is als je geen gebruik hebt gemaakt van het vervangingsaanbod tijdens de aanbiedingsperiode van de netbeheerder. Wordt de meter later alsnog vervangen? Dan kunnen er kosten in rekening worden gebracht.

Hardnekkige weigeraars kunnen uiteindelijk een zogenaamde LOD (Last onder dwangsom) opgelegd krijgen door de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Dan moet je dus geld betalen als je weigert mee te werken, maar deze betaling ontslaat je niet van de plicht om de meter alsnog te vervangen.

Uiteindelijk ben je vroeg of laat dus gewoon aan de beurt.

Er zijn een aantal uitzonderingen:

• Als vervanging technisch onmogelijk is. Dit is ter beoordeling aan de netbeheerder.
• Als je stroom krijgt uit een gesloten (distributie)systeem. Er zijn bijvoorbeeld bedrijven waarbij de stroom via een afgescheiden particulier systeem binnenkomt.
• Als het gaat om een onbemeten aansluiting. Dat is het geval bij meters die niet het daadwerkelijke energieverbruik meten, maar een zogenaamd voorspelbaar gebruik hebben, zoals straatlantaarns.

In 2026 kan dat nog. Maar de salderingsregeling stopt op 1 januari 2027 en vanaf die datum is deze vraag niet langer relevant.

Als de salderingsregeling stopt, is het niet langer mogelijk om teruggeleverde stroom weg te strepen tegen je eigen verbruik. Je krijgt per teruggeleverde kilowattuur een terugleververgoeding. Maar je betaalt aan de andere kant ook terugleverkosten.

De Consumentenbond heeft eerder dit jaar – voor zover bekend – van verschillende energieleveranciers in kaart gebracht wat vanaf 2027 de terugleververgoeding en de terugleverkosten zijn. In de praktijk ontlopen deze bedragen elkaar nauwelijks, waardoor vrijwel het volledige voordeel van de salderingsregeling komt te vervallen.

Bron: Consumentenbond, Gaslicht.com, Netbeheer Nederland, Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, Rijksoverheid