
Drink jij ‘s ochtends liever een bakkie pleur of trek je een blikje (suikervrije) energiedrank open? Beide drankjes staan bekend om hun opwekkende effect dankzij cafeïne. Maar hebben koffie en energiedrank eigenlijk hetzelfde effect op je lichaam? En welke keuze is uiteindelijk gezonder?
Cafeïne is de stof die ervoor zorgt dat je je alerter en energieker voelt. Zowel koffie als energiedrank bevat deze stimulerende stof. Een kop filterkoffie of espresso bevat gemiddeld tussen de 60 en 80 milligram cafeïne. In een standaard blikje energiedrank van 250 millimeter zit ongeveer dezelfde hoeveelheid.
Koffie bestaat voor 98 tot 99 procent uit water. De resterende 1 tot 2 procent bevat honderden stoffen die vrijkomen tijdens het branden van de koffiebonen. De bekendste daarvan is dus cafeïne, dat zorgt voor het opwekkend effect.
Naast cafeïne bevat koffie ook antioxidanten, mineralen en kleine hoeveelheden vitamine B. Uit verschillende onderzoeken blijkt bovendien dat koffie past binnen een gezond voedingspatroon. Zo staat gefilterde koffie zonder suiker zelfs in de Schijf van Vijf.
Niet elke koffie is even gezond. Hoe beter de koffie gefilterd, hoe beter. Een papieren filter houdt namelijk stoffen als cafestol en kahweol tegen, die het cholesterolgehalte kunnen verhogen.
Zwarte koffie bevat nauwelijks calorieën. Dus een goede keuze wanneer je op je calorieën let en toch een oppepper nodig hebt. Zwarte koffie wordt daarnaast ook in verband gebracht met een lager risico op bepaalde ziekten wanneer je in een gezond leefpatroon rond de twee tot vier koppen drinkt. Voor jongeren, zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven, gelden andere adviezen.
Merken als Red Bull, Monster en Bullit zijn populair, vooral onder jongeren. Energiedranken staan niet in de Schijf van Vijf, raar? Niet echt. Naast cafeïne bevatten deze dranken vaak suiker of zoetstoffen en ingrediënten zoals taurine, guarana en D-glucoronolacton.
Bij suikervrije varianten worden vaak zoetstoffen gebruikt, zoals sucralose, acesulfaam-K en erythritol. Daardoor bevatten deze drankjes meestal slechts vijf tot elf calorieën per blikje.
Hoewel veel mensen zeggen dat ze van energiedrank "energie krijgen", levert de drank niet direct extra energie. Net als koffie zorgt vooral de cafeïne ervoor dat je je wakkerder voelt en je beter kunt concentreren.
Een belangrijk verschil zit in de hoeveelheid die je in één keer binnenkrijgt. Een standaard blikje van 250 milliliter bevat ongeveer 80 milligram cafeïne, vergelijkbaar met een kop koffie. Maar grotere verpakkingen bevatten aanzienlijk meer. In een halve liter Monster Energy zit bijvoorbeeld ongeveer 160 milligram cafeïne, wat overeenkomt met anderhalf tot twee koppen filterkoffie.
Deskundigen raden aan om cafeïne niet in grote hoeveelheden in één keer te consumeren. Juist daarom kunnen grote blikjes energiedrank ervoor zorgen dat je relatief veel cafeïne in korte tijd binnenkrijgt.
Daarnaast bevatten energiedranken zuren die schadelijk kunnen zijn voor het gebit. Dat geldt ook voor veel suikervrije varianten.
Volgens de Nederlandse Warenwet mag frisdrank maximaal 350 milligram cafeïne per liter bevatten. Omgerekend betekent dat dat een blikje van 250 milliliter niet meer dan ongeveer 88 milligram cafeïne mag bevatten.
Dat energiedrankjes populair zijn onder jongeren heeft verschillende oorzaken. Marketing speelt daarin een belangrijke rol. Merken als Red Bull en Monster verbinden hun naam graag aan extreme sporten, spectaculaire stunts en grote evenementen. Daarmee creëren ze een imago van avontuur, prestatie en energie.
Ook de smaak speelt mee. Energiedrank is zoet en fruitig, terwijl zwarte koffie van nature bitter is. Voor jonge smaakpapillen is een energiedrankje daardoor vaak toegankelijker dan een kop zwarte koffie.
Wie puur naar de gezondheid kijkt, komt al snel uit bij koffie. Gefilterde zwarte koffie bevat vrijwel geen calorieën, staat in de Schijf van Vijf en levert naast cafeïne ook antioxidanten.
Maartje Boot van het Voedingscentrum geeft bevestiging: "Koffie is de betere keuze. Gefilterde koffie zonder suiker staat in de Schijf van Vijf en is een gezonde keuze. Energiedranken staan, net als frisdranken, niet in de Schijf van Vijf. Ook light energiedranken staan niet in de Schijf van Vijf, omdat de zuren slecht zijn voor je tanden."
Dat betekent niet dat een blikje energiedrank af en toe direct ongezond is. Maar voor wie dagelijks een cafeïnekick zoekt, lijkt koffie over het algemeen de verstandigste keuze. Bovendien drink je van koffie vaak kleinere porties, waardoor je minder snel grote hoeveelheden cafeïne in één keer binnenkrijgt.
Boot: "Af en toe een blikje energiedrank kan, maar misschien is het koude najaar wel een goed moment om deze om te ruilen voor een kopje koffie of iets anders."
Wie toe is aan iets anders, heeft meerdere opties:
Zwarte thee bevat eveneens cafeïne, ook wel theïne genoemd. Een kop bevat meestal tussen de 30 en 70 milligram cafeïne en geeft vaak een geleidelijkere oppepper dan koffie.
Matcha, een fijngemalen groene thee, bevat ook cafeïne en antioxidanten. Veel gebruikers ervaren de energieboost als gelijkmatiger dan die van koffie.
Yerba maté wordt gemaakt van de bladeren van de matéplant en bevat van nature cafeïne. Per kop zit er ongeveer 80 milligram cafeïne in. Het drankje wordt steeds vaker gebruikt als alternatief voor energiedrank en is onder meer terug te vinden in producten zoals Club-Mate en Mojo Maté.