Spaarlamp kapot? Ga een luchtje scheppen

De bewering dat spaarlampen schadelijk voor de gezondheid zijn houdt hardnekkig stand. Feit is: er zit kwikzilver in spaarlampen, en kwikzilver is schadelijk voor de gezondheid. Daar staat tegenover dat de hoeveelheid kwik in spaarlampen erg laag is: sinds dit jaar is de maximaal toegestane hoeveelheid in verkochte spaarlampen 2,5 mg. Maar hoe gevaarlijk zijn deze concentraties nou echt? Tijd om de feiten op een rijtje te zetten.

Geen risicoAls een spaarlamp breekt bestaat het risico dat u kwik inademt. De hoeveelheid kwikzilver in moderne spaarlampen is echter meestal nog maar zo’n 2 mg. Wanneer een spaarlamp breekt stijgt de concentratie van kwikzilver in de ruimtelucht korte tijd, maar als de ramen worden opengezet daalt de concentratie al vrij snel weer naar een niveau dat zelfs op de lange termijn als ongevaarlijk kan worden beschouwd. Er lijkt volgens de Voedsel en Warenautoriteit dan ook geen sprake te zijn van een groot risico voor de gezondheid. Er zij overigens ook spaarlampen waarin amalgaam is verwerkt, een legering van kwik met andere metalen. Deze lampen bevatten minder kwik dan andere spaarlampen. Bij deze lampen duurt het over het algemeen wel langer totdat zij de maximale lichtsterkte bereiken.

Lamp kapot? Ga een luchtje scheppenHet is natuurlijk het beste om te voorkomen dat spaarlampen breken. Als het toch een keertje gebeurt is het volgens Milieu Centraal raadzaam om de ruimte te verlaten en goed te luchten. Na een kwartiertje kunt u de scherven op gaan ruimen. Het beste draagt u hierbij handschoenen voor eenmalig gebruik. Grote scherven kunt u het beste in een afsluitbare glazen pot doen, waarin u uiteindelijk ook de handschoenen kunt stoppen. Het is af te raden bij het opruimen een bezem of een stofzuiger te gebruiken, omdat kleine deeltjes hierdoor weer opdwarrelen. Gebruik liever een stuk papier! Als er kleine restjes achterblijven (of als een lamp bijvoorbeeld boven een vloerkleed kapot gaat) kunt u kleine deeltjes met plakband opruimen. Het afval mag (net als opgebrande spaarlampen) niet mee met het huisvuil: het is klein chemisch afval.

Minder kwikUit gegevens van de Europese Unie blijkt dat spaarlampen uiteindelijk niet eens voor een hoger kwikzilververbruik zorgen. Gloeilampen gebruiken namelijk meer stroom. Deze stroom wordt vaak opgewekt in kolencentrales, en deze stoten kwikzilver uit. Als men naar het totale plaatje kijkt is het verbruik van kwikzilver door spaarlampen door de energiebesparing dus lager.

Giftige dampenIn 2011 raakten spaarlampen in opspraak naar aanleiding van een uitzending van het Duitse consumentenprogramma ‘Markt’. Bij het branden zouden spaarlampen giftige dampen verspreiden (onder andere phenol en styreen). Volgens het Duitse Umweltbundesamt dienen er echter enkele kanttekeningen geplaatst te worden bij de uitkomsten van dit onderzoek. De metingen werden gedaan in een situatie waarbij men nieuwe spaarlampen drie dagen lang in een kleine ruimte (volume van 22,5 liter) liet branden. In vergelijking met een normale woonruimte van grofweg 4x5x2,2 meter (ter vergelijking: 44.000 liter volume, al nemen meubelen natuurlijk wat ruimte in) is dit een bijna minuscule ruimte.

Bron niet eenduidig vast te stellenDaar komt bij dat woonruimtes gelucht worden en niet hermetisch zijn afgesloten. De concentratie van eventuele dampen zal dus veel lager zijn dan in het onderzoek. De onderzoekers konden overigns niet eenduidig de bron van de giftige dampen identificeren. Het lijkt het meest waarschijnlijk dat de oorsprong te zoeken is in bijvoorbeeld de lampenkit. Dit soort materialen worden ook in vele andere apparaten gebruikt, het is dus niet zo dat enkel spaarlampen voor dit soort dampen zorgen. Tenslotte is het zo dat het vrijkomen van dampen bij nieuwe apparaten, zoals gebruikt in dit onderzoek, eerder regel dan uitzondering is.

Conclusie: geen gevaar, maar denk er ook niet te licht overDe concentratie van eventuele giftige dampen die worden veroorzaakt door spaarlampen (onafhankelijk van welk onderdeel er precies voor verantwoordelijk is) is dus zo laag dat er niet hoeft te worden gevreesd voor negatieve uitwerkingen voor de gezondheid, mits u voorzichtig doet als een lamp kapotgaat.